Hiểm họa từ sự chủ quan và tác động của thời tiết khô lạnh

Trong đợt lạnh vừa qua, chị N.T.H. (32 tuổi, Hà Nội) liên tục xuất hiện cảm giác ngứa râm ran ở cẳng tay, kèm theo tình trạng khô da kéo dài. Ban đầu, chị H. cho rằng đây chỉ là phản ứng dị ứng thời tiết thông thường nên tự ý sử dụng các loại kem dưỡng da cơ bản mà không thăm khám chuyên khoa. Tuy nhiên, chỉ sau vài ngày, vùng da tổn thương không những không thuyên giảm mà còn lan rộng, chuyển sang màu đỏ sậm, bong tróc, nứt nẻ rồi bắt đầu rỉ dịch. Cơn đau buốt và ngứa dữ dội kéo dài khiến chị mất ngủ nhiều đêm liền, buộc phải tìm đến sự trợ giúp từ các bác sĩ da liễu.

ThS.BSCKII Nguyễn Tiến Thành, Thành viên Hội Da liễu Việt Nam, sau khi thăm khám trực tiếp đã chẩn đoán chị H. mắc viêm da cơ địa (Atopic Dermatitis) có bội nhiễm. Qua khai thác tiền sử, bác sĩ cho biết bệnh nhân đã mắc viêm da cơ địa từ nhỏ, song do nhiều năm bệnh ổn định nên nảy sinh tâm lý chủ quan. Chị không xây dựng chiến lược chăm sóc da đặc biệt hay biện pháp bảo vệ phù hợp khi thời tiết chuyển lạnh đột ngột, khiến hàng rào bảo vệ da bị tổn thương nghiêm trọng. Theo bác sĩ Thành, đây là trường hợp điển hình cho thấy sự nguy hiểm của việc thiếu cảnh giác trước tác động mạnh mẽ của thời tiết khô lạnh đối với làn da cơ địa vốn rất nhạy cảm.

Bác sĩ Thành cảnh báo, “càng gãi càng rát, da nứt ra đau buốt khiến đêm không ngủ nổi” chính là mô tả chân thực nhất về sự hành hạ của căn bệnh này. Chuyên gia da liễu nhấn mạnh rằng những đợt khô rét kéo dài thực chất là “chất xúc tác” khiến viêm da cơ địa bùng phát và diễn biến nặng hơn rõ rệt so với các mùa khác trong năm. Hiện nay, số lượng bệnh nhân đến khám vì bệnh lý này đang gia tăng đáng kể tại các cơ sở chuyên khoa, trong đó không ít trường hợp phải điều trị tích cực do tổn thương lan rộng. Nhiều bệnh nhân nhập viện trong tình trạng ngứa dữ dội, kèm dấu hiệu bội nhiễm nặng ở các vùng da hở do không được bảo vệ đúng cách trước tác động của môi trường.

Theo phân tích của bác sĩ Nguyễn Tiến Thành, vào mùa đông, khi độ ẩm không khí giảm sâu, hàng rào bảo vệ da bị suy yếu do da mất nước nhanh chóng. Đồng thời, lớp lipid – hay còn gọi là lớp chất béo tự nhiên bảo vệ da – cũng bị suy giảm, khiến làn da cơ địa vốn đã khiếm khuyết nay lại chịu thêm “tổn thương kép” từ điều kiện ngoại cảnh. Trong môi trường khô lạnh, tình trạng mất nước gia tăng khiến da trở nên cực kỳ nhạy cảm, dễ nứt nẻ và viêm đỏ dữ dội. Không chỉ người lớn, trẻ em thường xuyên quấy khóc, gãi trầy xước, trong khi người cao tuổi cũng là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề, dẫn đến mất ngủ và căng thẳng kéo dài.

Bên cạnh yếu tố thời tiết, bác sĩ Thành nhấn mạnh hành vi gãi không kiểm soát là nguyên nhân trực tiếp khiến bệnh diễn biến nặng và phát sinh nhiều biến chứng khó lường. Ngứa là phản xạ khó tránh khi da khô, song việc gãi sẽ làm tổn thương hàng rào da vốn đã suy yếu, tạo điều kiện cho vi khuẩn và các tác nhân gây dị ứng xâm nhập. Điều này hình thành vòng xoắn bệnh lý “ngứa – gãi – viêm – ngứa nhiều hơn”, khiến tình trạng viêm ngày càng trầm trọng và làm tăng nguy cơ bội nhiễm da. Việc gãi mạnh còn làm rách lớp biểu bì, gây rỉ dịch và đau đớn kéo dài, đặc biệt trong môi trường độ ẩm thấp của mùa đông khiến các vết thương hở rất khó tự lành.

Giải pháp kiểm soát viêm da và phục hồi hàng rào bảo vệ

Việc lạm dụng nước nóng và các chất tẩy rửa mạnh trong mùa lạnh cũng là yếu tố khiến viêm da cơ địa trở nên khó kiểm soát hơn trong quá trình hồi phục. ThS.BSCKII Nguyễn Tiến Thành lưu ý rằng nhiều người có thói quen tắm nước quá nóng hoặc tắm lâu để cảm thấy dễ chịu, nhưng nhiệt độ cao lại làm cuốn trôi lớp dầu tự nhiên bảo vệ bề mặt da. Việc sử dụng xà phòng hoặc sữa tắm có tính tẩy rửa mạnh còn làm mất cân bằng độ pH của da, khiến da càng khô và dễ bị kích ứng bởi các tác nhân dị nguyên bên ngoài. Do đó, người bệnh nên ưu tiên các loại sữa tắm dịu nhẹ, có độ pH trung tính và hạn chế tối đa việc chà xát mạnh lên các vùng da đang tổn thương.

Theo bác sĩ Thành, mục tiêu điều trị viêm da cơ địa không phải là “khỏi hẳn” trong thời gian ngắn mà là kiểm soát tốt bệnh nhằm hạn chế tối đa nguy cơ tái phát. Người bệnh cần tuân thủ nguyên tắc kết hợp giữa điều trị y khoa chuyên sâu và chăm sóc da đúng cách tại nhà, trong đó việc duy trì thói quen dưỡng ẩm hằng ngày đóng vai trò then chốt. Kem dưỡng ẩm cần được sử dụng đều đặn tối thiểu hai lần mỗi ngày, và thời điểm “vàng” để bôi kem là ngay sau khi tắm trong vòng ba phút. Việc lựa chọn các sản phẩm dưỡng ẩm chuyên biệt, không mùi, không cồn có ý nghĩa quan trọng trong việc khóa ẩm cho da và ngăn chặn tình trạng thoát nước qua biểu bì vốn đang suy yếu.

Bác sĩ Thành cũng khuyến cáo người bệnh tuyệt đối không tự ý sử dụng lại đơn thuốc cũ hoặc nghe theo các mẹo truyền miệng chưa được kiểm chứng khoa học. Khi da xuất hiện các dấu hiệu bất thường như ngứa tăng, đỏ nhiều hoặc tổn thương lan rộng, người bệnh cần đi khám sớm để được bác sĩ điều chỉnh phác đồ phù hợp theo từng giai đoạn bệnh, từ cấp tính đến mạn tính. Hiện nay, một số công nghệ laser và ánh sáng đã được ứng dụng hỗ trợ điều trị, giúp giảm phù nề và viêm hiệu quả mà không gây xâm lấn sâu. Việc can thiệp đúng thời điểm bằng công nghệ cao góp phần hạn chế tái phát và rút ngắn thời gian điều trị cho các trường hợp nặng có dấu hiệu nhiễm trùng.

BSCKII Nguyễn Thanh Thùy, Trưởng khoa Điều trị bệnh da phụ nữ và trẻ em, Bệnh viện Da liễu Trung ương, cảnh báo về việc phụ huynh tự ý sử dụng các loại nước lá để tắm cho trẻ. Theo bác sĩ Thùy, nhiều người cho rằng nước lá lành tính, nhưng thực tế với làn da viêm cơ địa, đây có thể là “con dao hai lưỡi” gây nhiễm trùng nghiêm trọng. Khi da đang viêm, việc tiếp xúc với các chất không kiểm soát dễ dẫn đến viêm da tiếp xúc, khiến quá trình điều trị y tế trở nên khó khăn hơn. Nền tảng quan trọng nhất vẫn là dưỡng ẩm đầy đủ nhằm phục hồi hàng rào bảo vệ da, giảm ngứa và hạn chế các dị nguyên xâm nhập sâu vào lớp biểu bì.

Bên cạnh các biện pháp chăm sóc thể chất, bác sĩ Thùy cũng nhấn mạnh yếu tố tâm lý đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc kiểm soát căn bệnh mạn tính kéo dài này. Stress hay căng thẳng kéo dài có thể làm rối loạn hệ miễn dịch, khiến viêm da cơ địa dễ tái phát và trở nên khó kiểm soát hơn. Người bệnh cần sử dụng kem dưỡng ẩm phù hợp, không mùi, không chất tạo màu và bôi đều đặn ít nhất hai đến ba lần mỗi ngày để duy trì độ ẩm lý tưởng cho da. Việc nâng cao ý thức chủ động chăm sóc da và theo dõi sát các dấu hiệu bất thường sẽ giúp bảo vệ sức khỏe bền vững, tránh để những tổn thương nhỏ tiến triển thành viêm da nặng.