Bắt đầu từ ngày 25/5, Nghị định 133 sẽ chính thức đi vào đời sống, mang theo những chế tài mạnh mẽ hơn nhằm chấn chỉnh hoạt động bán lẻ điện tại các khu cho thuê lưu trú. Đáng chú ý nhất là quy định xử phạt từ 20 đến 30 triệu đồng đối với hành vi chủ nhà trọ thu tiền điện của người thuê vượt mức giá bán lẻ sinh hoạt do Nhà nước ban hành. Trước đó, theo Nghị định 134/2013 và được sửa đổi bởi Nghị định 17/2022, hành vi vi phạm này chỉ phải đối mặt với mức phạt từ 7 đến 10 triệu đồng. Mức phạt cũ được nhiều chuyên gia đánh giá là chưa đủ sức răn đe, tạo kẽ hở cho tình trạng chủ trọ tự ý đẩy giá điện lên mức 4.000 đến 5.000 đồng mỗi kWh diễn ra hết sức phổ biến.

Theo ông Bùi Trung Kiên, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Điện lực Thành phố Hồ Chí Minh, mặc dù thời gian qua đơn vị đã liên tục tăng cường tuyên truyền và vận động chủ nhà trọ thu đúng giá, nhưng thực tế vi phạm vẫn tồn tại. Nguyên nhân xuất phát từ việc một số chủ nhà chưa thực sự nắm rõ cơ chế tính giá, hoặc trong nhiều trường hợp là sự cố tình thu sai. Thậm chí, không ít chủ nhà trọ còn áp dụng chiêu trò gộp chung các khoản chi phí khác như tiền internet, truyền hình cáp, nước sinh hoạt hay phí vệ sinh vào hóa đơn tiền điện. Điều này khiến tổng chi phí hàng tháng mà người thuê phải gánh chịu tăng vọt, đồng thời làm mất đi sự minh bạch trong các khoản thu.

Để người thuê nhà nắm rõ quyền lợi của mình, các quy định hiện hành đã hướng dẫn chi tiết về cách tính tiền điện dựa trên thời hạn thuê và ý thức kê khai nhân khẩu của chủ nhà. Cụ thể, đối với những hợp đồng thuê nhà có thời hạn từ 12 tháng trở lên và người thuê có đăng ký tạm trú hợp lệ, bên thuê hoặc người đại diện hoàn toàn có quyền trực tiếp ký hợp đồng mua bán điện với đơn vị cung cấp. Trong trường hợp thời gian thuê dưới 12 tháng mà chủ nhà không thực hiện kê khai đầy đủ số người sử dụng, toàn bộ lượng điện tiêu thụ của khu trọ sẽ bị áp mức giá bậc 3 của biểu giá sinh hoạt (từ 101 đến 200 kWh), tương đương 2.380 đồng cho mỗi kWh, chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng.

Ở chiều ngược lại, nếu chủ nhà tuân thủ việc kê khai đầy đủ số lượng người tạm trú, định mức điện năng sẽ được tính toán công bằng theo nhân khẩu. Theo đó, cứ 4 người thuê sẽ được quy đổi tương đương với một hộ gia đình sử dụng điện, và mỗi cá nhân được hưởng 1/4 định mức. Pháp luật cũng ràng buộc trách nhiệm của chủ nhà phải thông báo kịp thời mỗi khi có sự biến động về số lượng người thuê để điều chỉnh định mức cho phù hợp.

Không dừng lại ở việc siết chặt giá bán điện, Nghị định 133 còn bao quát và đưa ra nhiều mức phạt nghiêm khắc cho các vi phạm khác trong lĩnh vực điện lực. Những hành vi gian dối như kê khai sai số lượng người sử dụng điện nhằm trục lợi định mức sẽ bị phạt từ 3 đến 5 triệu đồng. Các cá nhân tự ý lắp đặt hoặc có hành vi can thiệp trái phép vào hệ thống điện lưới sẽ bị xử phạt từ 5 đến 8 triệu đồng. Đặc biệt, đối với những vi phạm mang tính chất nghiêm trọng hơn, khung hình phạt có thể lên tới ngưỡng từ 60 đến 80 triệu đồng.

Dù hành lang pháp lý đã được củng cố, đại diện ngành điện cũng cho biết những thách thức nhất định trong khâu thực thi. Hiện tại, công tác giám sát chủ yếu vẫn đang vận hành dựa trên hệ thống dữ liệu tiêu thụ điện thu thập từ xa và các hợp đồng mua bán điện đã ký kết, trong khi việc đi kiểm tra trực tiếp từng phòng trọ riêng lẻ còn rất hạn chế. Chính vì vậy, việc phát hiện và xử lý vi phạm phụ thuộc rất lớn vào sự chủ động phản ánh của chính những người thuê nhà, cùng với đó là sự phối hợp kiểm tra thực tế từ phía chính quyền địa phương. Trong thời gian tới, các cơ quan chức năng tại cơ sở sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với ngành điện để tăng cường rà soát, đối chiếu hóa đơn và sẵn sàng tiếp nhận mọi thông tin phản ánh từ người dân, đảm bảo việc thu tiền điện diễn ra đúng quy định pháp luật.