Phát hiện loài thực vật ký sinh nguy cấp Địa nhãn Himalaya tại Phong Nha – Kẻ Bàng
Sự xuất hiện của loài Địa nhãn Himalaya tại Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng (tỉnh Quảng Trị) không chỉ bổ sung dữ liệu khoa học quý giá mà còn khẳng định giá trị sinh thái nguyên vẹn của hệ thống rừng nguyên sinh trên núi đá vôi tại đây.
Đặc điểm sinh học độc đáo của loài thực vật ký sinh
Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng vừa ghi nhận sự hiện diện của loài Địa nhãn Himalaya (tên khoa học là Sapria himalayana Griff) tại Tiểu khu 649, thuộc phân khu bảo vệ nghiêm ngặt do Trạm Bảo vệ rừng Cồn Roàng quản lý. Đây là loài thực vật thuộc họ Vi tháp (Rafflesiaceae), nhóm thực vật nổi tiếng thế giới với cấu trúc hoa lớn và hình thái đặc biệt.
Về mặt hình thái học, Địa nhãn Himalaya mang đặc điểm của thực vật ký sinh toàn phần (holoparasitic plants). Loài này hoàn toàn không có diệp lục, không có thân hay lá thực thụ để quang hợp. Cơ thể sinh dưỡng của chúng tiêu giảm tối đa, tồn tại dưới dạng các sợi nấm (haustorium) đâm sâu vào mô mạch rễ của cây chủ để hút dưỡng chất. Tại khu vực Cồn Roàng, các mẫu vật ghi nhận có đường kính hoa từ 15 đến 20 cm, bao hoa màu đỏ thẫm điểm xuyết các đốm vàng nhạt. Đặc biệt, hoa phát ra mùi hương mô phỏng thịt phân hủy để thu hút các loài ruồi nhặng thuộc bộ Hai cánh (Diptera) đến thụ phấn.
Giá trị bảo tồn và nỗ lực duy trì đa dạng sinh học
Sự tồn tại của Địa nhãn Himalaya là minh chứng cho một hệ sinh thái rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới chưa bị tác động bởi con người. Loài này có biên độ sinh thái rất hẹp, chỉ sống được ở những nơi có tầng thảm mục dày, độ che phủ cao và điều kiện vi khí hậu ổn định. Do phụ thuộc hoàn toàn vào quần thể cây chủ là các loài dây leo thân gỗ thuộc chi Nho (Tetrastigma spp.), Địa nhãn Himalaya được xếp vào nhóm nguy cấp trong Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ IUCN.
Việc phát hiện loài hoa quý này đã nâng tổng số loài thực vật ghi nhận tại Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng lên 2.957 loài. Điều này khẳng định công tác tuần tra, bảo vệ tại Tiểu khu 649 đang đạt hiệu quả rất cao, giúp sinh cảnh không bị chia cắt hay suy thoái. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, việc tiếp tục giám sát quần thể và kiểm soát các tác động nhân sinh sẽ là nền tảng quan trọng để duy trì giá trị đa dạng sinh học bền vững cho vùng đất thuộc tỉnh Quảng Trị này, đồng thời ghi dấu ấn cho nỗ lực nghiên cứu khoa học của tập thể cán bộ Vườn quốc gia.
