Khai thác tài nguyên từ giá trị di sản văn hóa

Tại bế mạc Lễ hội và xúc tiến thương mại nhãn lồng Hưng Yên năm 2026, “Tri thức trồng và chế biến nhãn lồng Hưng Yên” chính thức được ghi danh vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể. Khoảnh khắc này đánh dấu bước chuyển dịch tư duy quan trọng. Thay vì xem nhãn lồng là cây ăn quả mang lại kinh tế ngắn hạn, tỉnh đã nâng tầm sản vật thành tài sản trí tuệ và văn hóa. Chứng nhận được trao cho đại diện Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng các địa phương, minh chứng cho sức sống bền bỉ của nghề truyền thống qua nhiều thế hệ.

Giá trị cốt lõi của thương hiệu bắt nguồn từ không gian văn hóa lịch sử gắn liền với Phố Hiến. Tại cụm di tích Đình-chùa Hiến thuộc phường Hồng Châu, cây Nhãn tổ hơn 300 năm tuổi vẫn sừng sững như chứng tích sống động về nguồn gốc giống nhãn tiến vua. Trải qua thời gian, cộng đồng dân cư đã tích lũy và trao truyền các bí quyết từ chọn giống, chăm sóc, thu hoạch đến kỹ thuật chế biến tinh tế. Việc công nhận di sản là sự tôn vinh người nông dân giữ nghề, đồng thời là bước đệm pháp lý để Hưng Yên tiếp tục hoàn thiện hồ sơ trình UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Nhìn nhận về dấu mốc tự hào này, ông Bùi Xuân Tám, Phó Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp xanh Phố Hiến xã Tân Hưng bày tỏ: "Tôi đã từng tham gia nhiều lễ hội nông sản, nhưng Lễ hội và xúc tiến thương mại Nhãn lồng Hưng Yên năm 2026 để lại cho tôi ấn tượng rõ nét hơn cả nhờ sự kết hợp hài hòa giữa hoạt động quảng bá sản phẩm với các yếu tố văn hóa truyền thống. Đặc biệt, sự kiện “Tri thức trồng và chế biến Nhãn lồng Hưng Yên” được vinh danh là niềm tự hào của người trồng nhãn, góp phần nâng tầm giá trị và thương hiệu của một trong những nông sản đặc trưng của tỉnh."

Sức hút của sản vật còn đến từ trải nghiệm thực tế khi tiếp cận nhà vườn. Chia sẻ về điều này, anh Phạm Đức Minh, du khách đến từ Hà Nội cho biết: "Tôi đã thưởng thức nhãn ở nhiều địa phương, nhưng nhãn Hưng Yên có hương vị rất riêng, khó nhầm lẫn. Khi tìm hiểu, tôi được biết nhãn Hưng Yên có nhiều giống khác nhau, mỗi loại mang đặc trưng riêng về độ giòn, vị ngọt và hương thơm. Trực tiếp tham quan vườn, những chùm nhãn trĩu quả, cùi dày, hạt nhỏ, vị ngọt đậm đã để lại ấn tượng sâu sắc, giúp tôi hiểu rõ hơn vì sao đây là một trong những đặc sản trứ danh của vùng đất Phố Hiến."

Triển khai giải pháp thương mại hóa sản phẩm

Để di sản văn hóa tạo ra sức mạnh kinh tế trong thị trường, công tác bảo tồn cần song hành cùng chiến lược thương mại hóa. Những danh hiệu như chỉ dẫn địa lý năm 2017 hay kỷ lục trái cây ngon nhất năm 2019 mới chỉ là nền tảng. Thách thức lớn là duy trì chất lượng, chuẩn hóa quy trình canh tác và chuyên nghiệp hóa khâu tiêu thụ. Do đó, việc tổ chức lại sản xuất theo hướng liên kết giữa hộ dân, hợp tác xã và doanh nghiệp là yêu cầu cấp thiết. Người trồng nhãn cần tuân thủ tiêu chuẩn an toàn, kiểm soát từ khâu chăm sóc đến đóng gói để bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc rõ ràng.

Bên cạnh việc chuẩn hóa vùng trồng, xúc tiến thương mại và đa dạng hóa kênh phân phối đóng vai trò quyết định. Sự kiện đã tạo không gian kết nối giao thương với hơn một trăm gian hàng, giúp nhà sản xuất tiếp cận hệ thống phân phối lớn. Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ số thông qua chương trình mega livestream đã mở ra hướng đi mới mẻ. Chỉ qua hai phiên phát trực tiếp, gần năm trăm đơn hàng đã chốt thành công, minh chứng cho sức hút trên nền tảng trực tuyến, giúp giảm sự phụ thuộc vào kênh truyền thống và tăng lợi nhuận.

Đánh giá tổng thể về hiệu quả chiến lược này, bà Trần Thị Diễn, Giám đốc Trung tâm Khuyến công và Xúc tiến thương mại thuộc Sở Công Thương nhận định: "Đây là năm đầu tiên được tổ chức, Lễ hội và xúc tiến thương mại nhãn lồng Hưng Yên đã mang lại nhiều kết quả tích cực, tạo cơ hội để các hộ sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp gặp gỡ, trao đổi kinh nghiệm, đồng thời thúc đẩy hình thành các mối liên kết trong sản xuất và tiêu thụ nông sản, mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường trong nước và xuất khẩu. Trên cơ sở đó, Trung tâm sẽ tiếp tục tham mưu triển khai các chương trình xúc tiến thương mại, đa dạng hóa kênh tiêu thụ, đẩy mạnh chuyển đổi số kết nối với các thị trường tiềm năng trong và ngoài nước."

Nhìn về tương lai, mục tiêu cốt lõi là xây dựng hệ sinh thái bền vững, nơi giá trị di sản làm nền tảng, chất lượng làm điều kiện cần, thị trường làm động lực và người nông dân đóng vai trò chủ thể. Khi các vườn nhãn quy hoạch thành không gian du lịch kết hợp làng nghề chế biến long nhãn, sản phẩm sẽ mang câu chuyện văn hóa đi xa. Thương hiệu nhãn lồng Hưng Yên sẽ giữ vững vị thế niềm tự hào nông sản quốc gia, khẳng định sức cạnh tranh trên bản đồ thương mại toàn cầu.