Thay đổi tư duy chăn nuôi nhỏ lẻ sang hàng hóa tập trung

Theo Cổng Thông tin điện tử xã Kiên Đài (tỉnh Tuyên Quang), trước đây, hoạt động chăn nuôi dê tại địa phương chủ yếu mang tính tự phát, quy mô nhỏ lẻ trong từng hộ gia đình. Người dân thường duy trì thói quen thả dê tự nhiên trên các sườn đồi và chỉ bán khi phát sinh nhu cầu tài chính đột xuất, khiến hiệu quả kinh tế không cao. Cách làm này phụ thuộc hoàn toàn vào điều kiện tự nhiên nên người nuôi khó kiểm soát cả chất lượng lẫn số lượng đàn vật nuôi. Bên cạnh đó, việc thiếu đầu tư về kỹ thuật và chuồng trại bài bản cũng khiến sản phẩm dê địa phương chưa thể hình thành chuỗi giá trị, đồng thời chưa tạo được chỗ đứng trên thị trường tiêu dùng rộng lớn.

Trong quá trình chuyển mình tại địa phương, gia đình ông Hà Văn Sằm tại thôn Bản Vả là một điển hình rõ nét cho sự thay đổi tư duy sản xuất. Ông Sằm cho biết, bản thân bắt đầu gắn bó với nghề nuôi dê từ năm 2013 với quy mô rất nhỏ, chuồng trại khi đó chỉ là những khung tre nứa tạm bợ. Thời điểm này, ông chủ yếu nuôi theo hình thức thả rông nên việc kiểm soát đàn gặp nhiều khó khăn, con nào sống được thì sống, còn khi phát sinh ốm đau, bệnh tật, gia đình gần như bị động. Không chỉ vậy, việc tiêu thụ dê thương phẩm cũng gặp trở ngại và thường bị ép giá do thương lái không có cơ sở đánh giá chính xác chất lượng thịt.

Nhận thấy phương thức chăn nuôi cũ không còn phù hợp, khoảng 3 năm trở lại đây, gia đình ông Sằm đã mạnh dạn đầu tư chuồng trại kiên cố, chuyển sang hình thức nuôi nhốt. Đồng thời, ông chủ động học hỏi kỹ thuật chăm sóc mới, triển khai trồng cỏ voi và cây chuối nhằm đảm bảo nguồn thức ăn tại chỗ ổn định cho đàn vật nuôi. Nhờ áp dụng đồng bộ các biện pháp phòng, chống dịch bệnh và quản lý chặt chẽ quá trình sinh trưởng, đàn dê của gia đình phát triển ổn định. Có thời điểm, tổng đàn lên tới 70 con, bao gồm cả dê ta và dê lai, qua đó giúp gia đình chủ động nguồn cung cho thị trường.

Hiệu quả từ sự thay đổi đã mang lại những con số kinh tế thuyết phục cho gia đình tại thôn Bản Vả. Riêng trong năm 2025, gia đình ông Sằm đã xuất bán gần 2 tấn dê thương phẩm, thu về khoảng 300 triệu đồng. Đây là mức thu nhập cao tại khu vực nông thôn, đồng thời trở thành động lực để nhiều hộ dân khác học tập và làm theo. Ông Sằm chia sẻ, việc chuyển sang nuôi nhốt không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro từ thiên tai, dịch bệnh mà còn góp phần nâng cao chất lượng thịt, giúp thịt dê săn chắc và giữ được hương vị thơm ngon đặc trưng của vùng núi.

Từ mô hình của gia đình ông Sằm, phong trào chăn nuôi dê tại xã Kiên Đài đã có sự lan tỏa rõ rệt. Theo ông Hoàng Văn Thăng, Trưởng thôn Bản Vả, hiện nay toàn thôn có 8 hộ tham gia chăn nuôi dê, với tổng đàn duy trì trên 230 con. Dù quy mô chưa lớn, nhưng thực tế này phản ánh xu hướng chuyển dịch ngày càng rõ từ chăn nuôi truyền thống sang sản xuất hàng hóa bài bản. Việc các hộ dân bắt đầu chú trọng đến kỹ thuật và đầu tư chuồng trại cũng đang từng bước hình thành nền tảng cho một vùng chăn nuôi tập trung trong thời gian tới.

Nâng tầm giá trị thương hiệu thông qua sản phẩm OCOP

Để giải quyết bài toán đầu ra bền vững và nâng cao giá trị đặc sản địa phương, xã Kiên Đài đã chủ động gắn kết phát triển đàn dê với chương trình OCOP. Tận dụng lợi thế thảm thực vật phong phú cùng điều kiện khí hậu thuận lợi, chính quyền địa phương định hướng người dân xây dựng quy trình sản xuất sạch, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm. Đây là yếu tố then chốt giúp sản phẩm từ các sườn đồi mở rộng thị trường, từng bước tiếp cận các hệ thống phân phối hiện đại. Nhờ đó, thịt dê Kiên Đài với đặc trưng thơm ngon, săn chắc đã dần khẳng định vị thế khi đạt chuẩn OCOP 3 sao vào năm 2024.

Việc đạt chứng nhận OCOP tạo ra bước chuyển quan trọng trong quá trình định vị thương hiệu thịt dê địa phương trên thị trường nông sản. Theo ông Hoàng Văn Thăng, gia đình ông Hà Văn Sằm không chỉ đi đầu trong mở rộng quy mô sản xuất mà còn là hộ tiêu biểu tham gia chương trình “mỗi xã một sản phẩm”. Sự kết hợp giữa kinh nghiệm chăn nuôi thực tế với các tiêu chuẩn OCOP đã giúp sản phẩm của thôn Bản Vả có đầy đủ hồ sơ pháp lý và uy tín để tiếp cận những thị trường có yêu cầu cao, qua đó nâng giá trị kinh tế so với trước đây.

Tính đến đầu năm 2026, toàn xã Kiên Đài đã phát triển tổng đàn dê lên 1.116 con, với sự tham gia của 85 hộ dân tại các thôn như Bản Vả, Khun Mạ và Làng Đài. Việc hình thành các cụm chăn nuôi tập trung giúp địa phương thuận lợi hơn trong triển khai chính sách hỗ trợ kỹ thuật cũng như quản lý chất lượng đồng bộ. Đây là cơ sở quan trọng để Kiên Đài từng bước đưa chăn nuôi dê trở thành ngành kinh tế chủ lực. Đồng thời, sự đồng thuận giữa chính quyền và người dân cũng góp phần hình thành chuỗi sản xuất tương đối khép kín, từ khâu chọn giống đến tiêu thụ sản phẩm.

Đưa ra định hướng lâu dài, ông Bùi Mạnh Hùng, Chủ tịch UBND xã Kiên Đài, khẳng định địa phương sẽ tiếp tục khuyến khích người dân mở rộng quy mô chăn nuôi theo hướng an toàn sinh học. Xã sẽ tập trung hỗ trợ phát triển nguồn thức ăn tại chỗ nhằm giảm chi phí sản xuất và nâng cao sức cạnh tranh cho sản phẩm. Đồng thời, chính quyền cũng sẽ tăng cường vai trò kết nối, thúc đẩy liên kết sản xuất và tiêu thụ theo chuỗi giá trị. Mục tiêu trọng tâm trong thời gian tới là tiếp tục nâng cao chất lượng sản phẩm OCOP, qua đó củng cố vị thế thương hiệu dê Bản Vả trên thị trường.

Hành trình từ những đàn dê nuôi thả rông trên đồi rừng đến quy trình sản xuất đạt chuẩn OCOP 3 sao là minh chứng rõ nét cho sự đổi mới tư duy của người nông dân Kiên Đài. Khi biết tận dụng lợi thế địa phương và gắn kết với các chương trình phát triển kinh tế của Nhà nước, hiệu quả mang lại trở nên rõ rệt. Sự chuyển mình này không chỉ cải thiện đời sống cho các hộ gia đình như ông Hà Văn Sằm mà còn mở ra hướng đi bền vững cho kinh tế nông thôn. Mỗi sản phẩm thịt dê giờ đây không chỉ là thực phẩm mà còn mang theo uy tín và niềm tự hào về thương hiệu nông sản của vùng đất Tuyên Quang.

Sự phát triển đồng bộ từ tổ chức sản xuất đến xây dựng thương hiệu đã giúp xã Kiên Đài từng bước khẳng định hướng đi phù hợp trong quá trình xây dựng nông thôn mới. Việc chú trọng chất lượng và yếu tố an toàn sinh học không chỉ góp phần bảo vệ môi trường sinh thái mà còn đảm bảo sức khỏe người tiêu dùng. Với những kết quả đã đạt được, vùng chăn nuôi dê Kiên Đài được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát triển ổn định, trở thành điểm sáng trong phát triển nông nghiệp tại địa phương. Những đàn dê núi vì thế không chỉ là sinh kế mà còn là nguồn lực quan trọng giúp người dân vươn lên làm giàu bền vững trên chính quê hương mình.