Điểm sáng trong liên kết chuỗi sản xuất và ứng dụng khoa học công nghệ

Toàn tỉnh Cà Mau hiện có trên 185.000 ha canh tác lúa hàng năm, hơn 311.000 ha gieo trồng, gồm các vụ Hè Thu, Đông Xuân, Thu Đông và mô hình lúa - tôm. Tổng sản lượng bình quân đạt trên 1,8 triệu tấn/năm.

Đến năm 2025, rỉnh triển khai mô hình liên kết mới giúp người dân ổn định đầu ra, giảm chi phí sản xuất và nâng cao giá trị sản phẩm. Cụ thể, toàn tỉnh có 27 doanh nghiệp liên kết với 50 hợp tác xã, tổ hợp tác trong sản xuất và tiêu thụ lúa gạo, với diện tích hơn 53.000 ha và sản lượng tiêu thụ đạt hơn 320.000 tấn. Giá trị lúa tăng thêm khoảng 200 đồng/kg đối với lúa an toàn và từ 500 đến 1.000 đồng/kg đối với lúa hữu cơ.

Việc mạnh dạn ứng dụng máy sạ hàng, thiết bị bay không người lái (drone) và quy trình tưới tiết kiệm đã tạo nên bước đột phá cho các mô hình sản xuất. Những cải tiến này giúp tối ưu hóa lượng vật tư đầu vào, đồng thời nâng cao hiệu quả kinh tế rõ rệt.

Nhờ áp dụng máy sạ hàng và drone, lượng giống gieo sạ giảm 20 - 40%, phân đạm giảm khoảng 20%, số lần phun thuốc bảo vệ thực vật giảm 2 - 4 lần. Quy trình tưới ướt khô xen kẽ được áp dụng thành công từ 1-2 lần/vụ. từ đó, giúp chi phí sản xuất giảm 2 - 3,5 triệu đồng/ha, năng suất lúa tăng 0,3 - 0,5 tấn/ha và lợi nhuận cao hơn 2 - 8 triệu đồng/ha so với phương thức canh tác truyền thống.

Tại hội thảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Lê Văn Sử khẳng định lúa gạo là ngành kinh tế trụ cột, đảm bảo an ninh lương thực và sinh kế bền vững cho người dân, nhất là vùng tôm - lúa. Dù đã có những bước tiến về chất lượng và thương hiệu, ngành lúa gạo vẫn cần tổ chức lại theo hướng liên kết chặt chẽ để phát triển bền vững.

Các đại biểu cũng tập trung thảo luận các giải pháp trọng tâm: thực hiện chính sách hỗ trợ liên kết theo Nghị định 98, xây dựng thương hiệu gắn với truy xuất nguồn gốc, phát huy vai trò hợp tác xã và tháo gỡ điểm nghẽn trong tiêu thụ.

Gỡ “nút thắt” trong chuỗi liên kết

Theo TS. Trần Minh Hải, Phó Hiệu trưởng Trường Chính sách công và Phát triển nông thôn cho rằng: Muốn liên kết sản xuất và tiêu thụ lúa gạo bền vững thì phải nâng cao vai trò của hợp tác xã, bởi đây là cầu nối quan trọng giữa nông dân và doanh nghiệp. Hợp tác xã mạnh, thì vùng nguyên liệu mới ổn định, doanh nghiệp mới yên tâm đầu tư lâu dài.

Địa phương cần chú trọng hỗ trợ hạ tầng sản xuất, đào tạo năng lực quản trị cho hợp tác xã và xây dựng niềm tin giữa các bên tham gia liên kết. Khi lợi ích được chia sẻ hài hòa, chuỗi giá trị mới phát triển hiệu quả và bền vững.

Bên cạnh đó, ông cũng chỉ ra nhiều khó khăn, vướng mắc hiện nay. Năng lực hợp tác xã còn hạn chế, phần lớn quy mô nhỏ, nguồn lực yếu, khó đáp ứng yêu cầu đối ứng vốn khi tham gia các dự án liên kết. Trong khi đó, cơ chế hỗ trợ hiện nay yêu cầu hợp tác xã phải đối ứng tới 60% tổng dự án, tạo áp lực lớn.

Bên cạnh rào cản về cơ chế sử dụng vốn, tình trạng “bẻ kèo” vì lợi ích giá thị trường trước mắt của nông dân đang khiến doanh nghiệp e ngại ký kết dài hạn. Đồng thời, việc phân cấp phê duyệt về cấp xã cũng bộc lộ hạn chế về năng lực thực thi của cán bộ cơ sở.

Trước thực trạng này, TS. Hải đề xuất bộ giải pháp đột phá:hoàn thiện thể chế, tận dụng khung chính sách 2026–2030 để khơi thông nguồn vốn và xây dựng định mức kinh tế – kỹ thuật chuẩn xác; quy hoạch chuỗi liên kết theo lợi thế vùng, tập trung nâng cao nội lực cho hợp tác xã để làm điểm tựa liên kết; quản trị bền vững, giải quyết triệt để bài toán giữ chữ tín trong hợp đồng và đẩy mạnh chuyển đổi số để minh bạch hóa chuỗi giá trị.

Ông Huỳnh Hùng Dũng, Phó Giám đốc Sở KH&CN Cà Mau nhận định, trước các hàng rào kỹ thuật khắt khe của thị trường quốc tế, ngành lúa gạo cần lấy chất lượng và tính minh bạch làm trọng tâm tái cấu trúc. Sở đang hiện thực hóa mục tiêu này qua việc triển khai dự án khảo nghiệm giống lúa chịu mặn CAMAU3 (ngân sách 3,89 tỷ đồng) nhằm chuẩn hóa quy trình công nhận và bảo hộ bản quyền giống. Đồng thời, tỉnh tập trung phát triển tài sản trí tuệ thông qua chỉ dẫn địa lý và nhãn hiệu chứng nhận (như Lúa sạch Thới Bình, Lúa sinh thái Cà Mau), tạo đòn bẩy cho doanh nghiệp và HTX nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Từ thực tế điều hành, ông Nông Văn Thạch (Giám đốc HTX Ba Đình) chia sẻ mô hình canh tác hiện đại qua bộ ba: Drone – Máy sạ cụm – FaceFarm. Công nghệ không chỉ giúp giảm chi phí, thất thoát mà còn giải quyết bài toán truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Tuy nhiên, ông Thạch cũng thẳng thắn chỉ ra: chuyển đổi số phải được thực hiện đồng bộ theo chuỗi từ đầu vào đến đầu ra. Hiện nay, điểm yếu lớn nhất vẫn là tính thiếu ổn định trong liên kết tiêu thụ trước những biến động khó lường của thị trường.

Hội thảo đã cụ thể hóa bằng các ký kết biên bản ghi nhớ và hợp đồng bao tiêu, kỳ vọng tạo bước ngoặt để ngành lúa gạo Cà Mau chuyển mình từ sản xuất truyền thống sang chuỗi giá trị bền vững và hiện đại.