Tại xã Bác Ái Tây, tỉnh Khánh Hòa, hàng nghìn công nhân cùng nhiều mũi khoan đang được huy động đồng thời tại các vị trí trong lòng núi để thi công Nhà máy Thủy điện tích năng Bác Ái. Sau mỗi đợt khoan, nổ mìn phá đá, đất đá được vận chuyển ra ngoài, trong khi khu vực vừa thi công được gia cố bằng hệ thống neo, lưới thép và bê tông phun.

Nhà máy Thủy điện tích năng Bác Ái do Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) làm chủ đầu tư, có tổng mức đầu tư 21.101 tỷ đồng, gồm 4 tổ máy với tổng công suất lắp đặt 1.200 MW, mỗi tổ máy 300 MW. Đây là dự án thủy điện tích năng đầu tiên được xây dựng tại Việt Nam.

Dự án được phân kỳ đầu tư thành 2 giai đoạn. Giai đoạn 1 là cụm công trình cửa xả nằm trong lòng hồ thủy lợi Sông Cái, được EVN triển khai từ tháng 1/2020 và nghiệm thu hoàn thành vào tháng 3/2021. Giai đoạn 2 gồm các hạng mục còn lại của dự án, trong đó có hệ thống đường hầm, nhà máy ngầm và các công trình phục vụ vận hành.

Tại khu vực nhà máy ngầm, công tác thi công được triển khai với quy mô lớn. Hạng mục này có chiều dài 208m, rộng 29m và cao 52m. Chiều cao của công trình này tương đương tòa nhà 17 tầng, bên trong bố trí 4 tổ máy cùng các hệ thống cơ khí, điện và điều khiển. Không gian nhà máy được hình thành bằng phương pháp đào hầm trong núi, thay vì xây dựng theo phương thức thông thường trên mặt đất.

Từ cuối tháng 1/2026, Tổng công ty Sông Đà bắt đầu triển khai hạng mục nhà máy ngầm sau khi đủ điều kiện thi công. Trên công trường thường xuyên có hàng trăm nhân lực cùng hơn 40 thiết bị, tổ chức 5 dây chuyền khoan đào hầm đồng thời.

Hệ thống công trình ngầm của dự án không chỉ gồm khoang đặt thiết bị. Theo thiết kế, tổng chiều dài đào hầm ngang khoảng 3.000m, đường kính các tuyến hầm từ 3,5-7,5m. Ngoài ra, dự án còn có gần 300m hầm đứng với đường kính thay đổi từ 2,4-9m.

Một phần quan trọng khác là hệ thống đường hầm áp lực kết nối hồ chứa với nhà máy. Công trình sử dụng hồ Sông Cái thuộc hệ thống thủy lợi Tân Mỹ làm hồ dưới. Nước được bơm từ hồ dưới lên hồ trên thông qua hệ thống đường hầm để tích trữ, sau đó được đưa trở lại qua các tuyến dẫn nước khi nhà máy phát điện.

Theo cơ chế vận hành, vào thời điểm nhu cầu phụ tải thấp, các tổ máy sử dụng điện để bơm nước từ hồ dưới lên hồ trên. Khi hệ thống cần tăng công suất vào giờ cao điểm, nước từ hồ trên được dẫn xuống làm quay tổ máy để phát điện lên lưới.

Với công suất lắp đặt 1.200 MW, nhà máy được thiết kế để phát điện phủ đỉnh cho hệ thống điện quốc gia. Công trình đồng thời thực hiện các nhiệm vụ điều tần, chạy bù công suất và dự phòng quay, góp phần điều tiết phụ tải của hệ thống.

Trong quá trình thi công năm 2026, các đơn vị xây dựng phải tổ chức nhiều mũi thi công đồng thời để đáp ứng yêu cầu tiến độ. Tại một số vị trí, điều kiện địa chất phức tạp khiến phương án đào và gia cố phải được điều chỉnh. Tại hầm thi công - vận hành VH3A, từ giữa tháng 3/2026, nhà thầu gặp khu vực địa chất đứt gãy bậc IV, khiến tốc độ đào giảm và phải tăng cường hệ thống khung thép, bê tông phun để ổn định vòm hầm.

Theo kế hoạch hiện nay, 4 tổ máy của Nhà máy Thủy điện tích năng Bác Ái sẽ lần lượt phát điện vào tháng 12/2029, tháng 4/2030, tháng 8/2030 và tháng 12/2030. Toàn bộ dự án dự kiến hoàn thành vào tháng 5/2031.

Khi hoàn thành, công trình tại Bác Ái Tây sẽ vận hành hệ thống gồm hồ trên, hồ dưới, các tuyến đường hầm dẫn nước, hầm đứng và nhà máy ngầm với 4 tổ máy, tạo thành một tổ hợp thủy điện tích năng có công suất 1.200 MW kết nối với hệ thống điện quốc gia.