Huy động 40.000 công nhân xây dựng, đổ hơn 7.200 m3 bê tông liên tục trong 24 giờ để xây đập thuỷ điện có sức chứa gấp 3 lần thủy điện Hòa Bình
Chỉ nhìn vào đập thủy điện Itaipu, rất khó để hình dung hết quy mô thực sự của công trình này. Phần lớn câu chuyện nằm ẩn trong khối bê tông đồ sộ, hệ thống kết cấu bên trong và khối lượng nước khổng lồ được tích trữ phía sau.
Việc xây dựng đập thủy điện Itaipu bắt đầu năm 1975 - hai năm sau khi Brazil và Paraguay ký hiệp ước hợp tác - với tổng vốn đầu tư gần 20 tỷ USD (hơn 520.000 tỷ đồng).
Công trình được đặt trên sông Parana, đúng tại khu vực biên giới giữa hai quốc gia. Để thi công, người ta phải tạm thời chuyển dòng sông này sang một kênh đào nhân tạo vào năm 1978, tạo không gian cho công trường.
Trong giai đoạn cao điểm, khoảng 40.000 lao động tham gia xây dựng, thực hiện các công việc từ đào móng, xử lý đá đến đổ bê tông quy mô lớn. Một trong những dấu mốc đáng chú ý là ngày 14/11/1978, khi công trường đổ tới 7.207 m3 bê tông chỉ trong 24 giờ, tương đương vật liệu để xây 24 tòa nhà 10 tầng trong một ngày.
Itaipu không phải là một khối bê tông đơn lẻ mà là tổ hợp gồm nhiều phần như đập bê tông, đập đất và các đoạn gia cố bằng đá, phối hợp để kiểm soát dòng nước và phục vụ phát điện. Đập chính cao 196 mét, tương đương một tòa nhà khoảng 65 tầng, và kéo dài gần 7,9 km.
Bên trong hệ thống là các đường dẫn đưa nước từ hồ chứa xuống các turbine. Khi chảy qua, dòng nước làm quay turbine, chuyển đổi động năng thành điện năng, sau đó tiếp tục chảy về sông Parana.
Phía sau con đập là hồ Itaipu - một hồ nhân tạo có quy mô rất lớn, kéo dài khoảng 170 km, diện tích 1.350 km3 và chứa khoảng 29 tỷ m3 nước - gấp hơn 3 lần hồ thủy điện Hòa Bình. Quá trình tích nước bắt đầu vào tháng 10/1982 và hoàn tất chỉ sau 14 ngày do ảnh hưởng của một trận lũ, nhanh hơn nhiều so với dự kiến ban đầu.
Sự hình thành hồ chứa đã làm thay đổi đáng kể cảnh quan và hệ sinh thái khu vực. Để giảm tác động, các chương trình môi trường đã trồng khoảng 24 triệu cây bản địa quanh vùng hồ.
Ngoài thân đập, hệ thống xả lũ cũng là một phần quan trọng của công trình. Công suất tối đa đạt 62.200 m3/giây, tương đương khoảng 40 lần lưu lượng trung bình của thác Iguazu. Tuy nhiên, hệ thống này chỉ hoạt động khi cần thiết, tùy thuộc vào mực nước và điều kiện vận hành.
Nhà máy bắt đầu phát điện từ năm 1984 và hiện có 20 tổ máy, mỗi tổ công suất 700 MW, nâng tổng công suất lắp đặt lên 14.000 MW. Sản lượng điện thay đổi theo từng năm, phụ thuộc vào lượng nước và nhu cầu tiêu thụ. Năm 2016, Itaipu đạt kỷ lục với khoảng 103,1 triệu MWh.
Đến năm 2025, sản lượng đạt khoảng 72,9 triệu MWh, trong khi tổng điện năng tích lũy đã vượt 3 tỷ MWh sau hơn bốn thập kỷ vận hành. Dù gắn liền với hình ảnh công trường khổng lồ của thế kỷ trước, Itaipu vẫn liên tục được bảo trì và nâng cấp để duy trì hiệu quả hoạt động.
