Sau khi vượt mục tiêu 3.000km đường cao tốc vào năm 2025, Việt Nam tiếp tục tăng tốc đầu tư hạ tầng giao thông trong giai đoạn 2026-2030. Bộ Xây dựng dự kiến triển khai mới gần 2.830km, đồng thời mở rộng và hoàn thiện gần 1.200km cao tốc hiện hữu, với tổng nhu cầu vốn khoảng 1,3 triệu tỷ đồng.

Ngày 29/9 tại Hà Nội, Bộ Xây dựng tổ chức Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026-2030, nhằm huy động thêm nguồn lực xã hội, đặc biệt là khu vực tư nhân, cho các dự án giao thông trọng điểm.

Theo Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh, trong giai đoạn 2026-2030, mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân hơn 10%/năm đặt ra yêu cầu hệ thống kết cấu hạ tầng, trong đó có đường bộ cao tốc, phải được đầu tư đồng bộ và đi trước một bước.

Mạng lưới cao tốc được kỳ vọng tạo thêm không gian phát triển, tăng khả năng kết nối giữa các vùng, rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo Bộ Xây dựng, sau hơn 25 năm triển khai, cả nước đã hoàn thành gần 3.350km đường cao tốc, vượt mục tiêu 3.000km đặt ra đến năm 2025.

Trong giai đoạn 2026-2030, nhu cầu vốn cho việc đầu tư mới và mở rộng hệ thống cao tốc được xác định ở mức gần 1,3 triệu tỷ đồng. Trong đó, khoảng 423.000 tỷ đồng đã được cân đối, bố trí từ ngân sách nhà nước và cam kết của nhà đầu tư. Phần vốn còn phải tiếp tục cân đối, huy động khoảng 846.000 tỷ đồng.

Để bổ sung nguồn lực ngoài ngân sách, Bộ Xây dựng xác định 29 dự án đường bộ cao tốc ưu tiên xúc tiến, kêu gọi đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), với tổng mức đầu tư dự kiến gần 923.000 tỷ đồng.

Việc huy động vốn tư nhân được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giảm áp lực lên ngân sách nhà nước. Từ khi Luật PPP có hiệu lực đến nay, đã có 30 dự án PPP được quyết định chủ trương đầu tư, với tổng vốn khoảng 1,3 triệu tỷ đồng. Bình quân, mỗi đồng vốn nhà nước tham gia đã huy động gần 3 đồng vốn ngoài ngân sách.

Đáng chú ý, một trong những trọng tâm trong giai đoạn tới là mở rộng tuyến cao tốc bắc-nam phía đông lên 6 làn xe.

Ông Lê Thắng, Giám đốc Ban Quản lý dự án 2 (Bộ Xây dựng), cho rằng việc mở rộng tuyến cao tốc này không chỉ đáp ứng nhu cầu vận tải mà còn tạo tác động lan tỏa đối với nền kinh tế.

Theo tính toán sơ bộ, dự án có thể kích thích khoảng 235.500 tỷ đồng giá trị sản xuất trong nền kinh tế, tạo khoảng 80.100 tỷ đồng giá trị gia tăng GDP và khoảng 179.000 việc làm, bao gồm cả tác động trực tiếp và gián tiếp.

Theo phương án được đưa ra, 15 dự án thành phần với tổng chiều dài 966km đã hoàn thành bằng nguồn vốn đầu tư công trên trục cao tốc bắc-nam phía đông sẽ được ghép thành 2 dự án thành phần lớn theo khu vực địa lý để triển khai theo phương thức PPP, hợp đồng BOT.

Việc tổ chức lại các dự án nhằm phát huy hiệu quả nguồn lực đã đầu tư, đồng thời tạo cơ sở để từng bước mở rộng toàn tuyến lên 6 làn xe.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh yêu cầu các đơn vị khẩn trương hoàn thiện thủ tục, phấn đấu đầu năm 2027 khởi công những dự án đầu tiên và hoàn thành việc mở rộng vào cuối năm 2030.

Bên cạnh nguồn vốn nhà nước, việc thu hút doanh nghiệp tham gia các dự án hạ tầng tiếp tục được đặt ra trong bối cảnh nhu cầu đầu tư rất lớn.

Theo đánh giá của một số doanh nghiệp đang triển khai dự án PPP, Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân đã tạo thêm cơ sở để nhìn nhận khu vực tư nhân như một lực lượng đồng hành cùng Nhà nước trong phát triển kinh tế.

Tuy nhiên, huy động nguồn lực tư nhân cho hạ tầng giao thông không chỉ dừng ở việc lựa chọn dự án và giao doanh nghiệp nghiên cứu. Các nhà đầu tư còn phải đối mặt với nhiều vấn đề như khả năng huy động tín dụng, rủi ro tài chính, giải phóng mặt bằng, tái định cư, biến động giá và nguy cơ thiếu nguồn vốn dự phòng khi doanh thu thực tế thấp hơn dự kiến.

Một số chuyên gia cho rằng việc sớm hoàn thiện mạng lưới cao tốc là yêu cầu quan trọng đối với phát triển kinh tế-xã hội. Trong khi nguồn lực ngân sách còn có giới hạn, các cơ chế huy động vốn ngoài ngân sách cần tiếp tục được hoàn thiện để giảm rủi ro cho nhà đầu tư và tăng tính khả thi của dự án PPP.

Ông Lê Huyền, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa, kiến nghị Chính phủ và các bộ, ngành tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, giao các địa phương có đủ năng lực làm cơ quan có thẩm quyền triển khai những dự án cao tốc đi qua địa bàn.

Theo ông, việc gắn trách nhiệm của địa phương với tiến độ chung của dự án, nhất là các công trình liên vùng, sẽ góp phần nâng cao tính chủ động và năng lực tổ chức thực hiện.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh khẳng định mục tiêu hoàn thành 5.000km đường bộ cao tốc vào năm 2030 sẽ tạo nền tảng hạ tầng quan trọng cho giai đoạn phát triển mới, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên.

Danh mục 29 dự án ưu tiên kêu gọi đầu tư theo phương thức PPP, với tổng mức đầu tư khoảng 923.000 tỷ đồng, tập trung vào các nhóm công trình như mở rộng trục cao tốc bắc-nam hiện hữu, khép kín các tuyến vành đai tại các thành phố lớn, kết nối các hành lang kinh tế đông-tây, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long.

Để đẩy nhanh tiến độ, Bộ Xây dựng đề nghị các bộ, ngành và đơn vị liên quan rà soát, tháo gỡ các vướng mắc về thủ tục; triển khai hiệu quả cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu theo Luật PPP.

Các địa phương được yêu cầu phát huy vai trò cơ quan có thẩm quyền theo phân cấp, chủ động trong công tác giải phóng mặt bằng và bảo đảm nguồn vật liệu. Các tổ chức tín dụng cần nghiên cứu các gói tín dụng trung và dài hạn phù hợp với đặc thù dự án PPP.

Đối với nhà đầu tư, Bộ Xây dựng đề nghị chủ động tiếp cận hồ sơ, khảo sát thực địa, đánh giá đầy đủ điều kiện dự án và đề xuất phương án đầu tư phù hợp, bảo đảm hiệu quả và tiến độ.