Tại Hội nghị lấy ý kiến rộng rãi về dự thảo Nghị định thay thế các nghị định của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu diễn ra ngày 30/9, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), thông tin về cơ chế giá được đề xuất.

Doanh nghiệp được chủ động quyết định giá xăng dầu

Theo ông Trần Hữu Linh, định hướng điều hành giá xăng dầu trong dự thảo là đưa hoạt động kinh doanh trở về cơ chế thị trường. Khi quy định mới có hiệu lực, giá bán sẽ do thị trường và doanh nghiệp quyết định, thay cho cơ chế Nhà nước quy định giá bán lẻ tối đa theo từng kỳ điều hành.

Dự thảo vẫn đưa ra công thức xác định giá, bao gồm giá mua, cước phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh, lợi nhuận, thuế và các khoản phí liên quan.

Trong đó, một số khoản chi phí kinh doanh được Nhà nước quy định và điều chỉnh theo cơ chế phù hợp. Giá mua và cước phí tạo nguồn được xác định dựa trên chi phí thực tế của doanh nghiệp, trong khi lợi nhuận do doanh nghiệp chủ động xác định.

Theo cơ chế này, mỗi doanh nghiệp có thể đưa ra mức giá bán khác nhau tùy thuộc vào giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh, lợi nhuận và chính sách chiết khấu trong hệ thống.

Điều này đồng nghĩa các cửa hàng xăng dầu thuộc những hệ thống khác nhau có thể không còn bán cùng một mức giá như trong cơ chế điều hành hiện nay.

Giá xăng dầu có thể thay đổi ngay trong ngày

Một điểm đáng chú ý khác là giá xăng dầu có thể được doanh nghiệp điều chỉnh ngay trong ngày nếu thị trường biến động.

Theo ông Trần Hữu Linh, trong trường hợp doanh nghiệp được quyền tự quyết định giá, việc điều chỉnh giá phải đi kèm yêu cầu niêm yết và kê khai giá đầy đủ. Cơ quan quản lý sẽ chuyển mạnh sang công tác kiểm tra, giám sát và hậu kiểm.

Khi hậu kiểm, cơ quan chức năng sẽ kiểm tra việc doanh nghiệp áp dụng công thức tính giá, các yếu tố cấu thành giá cũng như việc thực hiện quy định về hóa đơn điện tử.

Như vậy, nếu cơ chế mới được áp dụng, người tiêu dùng có thể gặp tình huống cùng một thời điểm nhưng mỗi cây xăng có mức giá khác nhau; thậm chí giá tại một cửa hàng có thể được điều chỉnh vào các thời điểm khác nhau trong ngày.

Nhà nước vẫn có công cụ bình ổn khi giá biến động lớn

Dù chuyển sang cơ chế thị trường, xăng dầu vẫn là mặt hàng kinh doanh có điều kiện và có ảnh hưởng lớn đến hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng như đời sống xã hội.

Theo dự thảo, Nhà nước vẫn có các công cụ để bình ổn thị trường như thuế, phí, dự trữ quốc gia và phân giao tổng nguồn xăng dầu tối thiểu.

Trong những trường hợp đặc biệt, Nhà nước có thể sử dụng nguồn lực tài chính để bình ổn giá.

Dự thảo cũng quy định các điều kiện để cơ quan Nhà nước can thiệp trở lại vào việc điều hành giá. Trường hợp giá xăng dầu tăng, giảm đột biến, xảy ra chiến tranh hoặc thị trường có biến động lớn, Nhà nước có thể áp dụng các biện pháp điều hành theo quy định.

Dự thảo đề xuất siết điều kiện đối với thương nhân đầu mối

Bên cạnh cơ chế giá, dự thảo Nghị định lần thứ 14 cũng đưa ra một số thay đổi đối với hoạt động kinh doanh xăng dầu.

Theo đó, điều kiện đối với thương nhân đầu mối được đề xuất chặt chẽ hơn, trong đó doanh nghiệp phải có cảng chuyên dụng có khả năng tiếp nhận tàu từ 7.000 DWT, kho chứa tối thiểu 15.000m3, ít nhất 10 cửa hàng bán lẻ và 40 thương nhân phân phối trong hệ thống.

Doanh nghiệp chuyển từ thương nhân phân phối lên thương nhân đầu mối cũng phải có ít nhất 36 tháng hoạt động liên tục.

Về nguồn cung, thương nhân đầu mối dự kiến phải được phân giao tối thiểu 300.000m3/năm từ kỳ phân giao năm 2027 và duy trì lượng dự trữ lưu thông tương đương 20 ngày cung ứng.

Dự thảo đồng thời đề xuất tinh gọn hệ thống phân phối, hợp nhất đại lý bán lẻ, thương nhân nhận quyền và thương nhân phân phối thành một loại hình thương nhân phân phối mới.

Đáng chú ý, thương nhân phân phối theo đề xuất không phải xin Giấy xác nhận mà chỉ cần đáp ứng điều kiện và thông báo với cơ quan quản lý.

Đề xuất xử lý Quỹ bình ổn giá xăng dầu

Đối với Quỹ bình ổn giá xăng dầu, dự thảo đề xuất thương nhân đầu mối phải chuyển số dư dương của Quỹ vào tài khoản do Bộ Tài chính mở tại Kho bạc Nhà nước.

Doanh nghiệp cũng phải hoàn thành kiểm toán độc lập chuyên đề về Quỹ trong thời hạn 12 tháng.

Các quy định chuyển tiếp được đề xuất nhằm bảo đảm quá trình thay đổi cơ chế không gây xáo trộn đột ngột. Trong đó, mức tổng nguồn tối thiểu 300.000m3/năm dự kiến áp dụng từ kỳ phân giao năm 2027; các giấy xác nhận, giấy chứng nhận đã được cấp tiếp tục có hiệu lực đến hết thời hạn theo quy định chuyển tiếp.

Việc chuyển sang cơ chế doanh nghiệp chủ động quyết định giá được kỳ vọng sẽ làm thay đổi cách vận hành thị trường xăng dầu, từ cơ chế Nhà nước công bố giá bán lẻ tối đa theo kỳ sang cơ chế doanh nghiệp tự quyết định giá và chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan quản lý.