Hiểm họa khôn lường từ viên sủi giả

Theo thông tin kiểm nghiệm từ vụ hơn 1,2 triệu sản phẩm viên C sủi giả bị phát hiện đầu tháng 10.2026, các mẫu phân tích chứa hàm lượng natri benzoat lên tới 4,18 - 6,78%, trong khi mức quy định an toàn tối đa chỉ là 0,2%. Sự chênh lệch này khiến hàm lượng chất bảo quản thực tế vượt ngưỡng cho phép từ 20 đến 33 lần. Đánh giá chuyên sâu về bản chất của hợp chất này, bác sĩ chuyên khoa 2 Châu Thị Anh, phụ trách Khoa Dinh dưỡng - Bệnh viện đa khoa Xuyên Á TP.HCM cho biết, natri benzoat (mang ký hiệu quốc tế E211) vốn là muối natri của axit benzoic, đóng vai trò là chất bảo quản phổ biến trong công nghiệp thực phẩm, đồ uống, dược phẩm và mỹ phẩm. Đặc tính của chất này là ức chế mạnh sự sinh sôi của nấm mốc, nấm men và vi khuẩn, đồng thời hoạt động hiệu quả nhất trong môi trường axit như nước ép trái cây hay viên sủi.

Theo tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và dược phẩm, hàm lượng natri benzoat được kiểm soát rất nghiêm ngặt, thông thường giới hạn ở mức không vượt quá 0,1% đến 0,2% tùy theo loại sản phẩm. Đi sâu vào hệ lụy, bác sĩ Châu Thị Anh phân tích rằng khi một sản phẩm chứa lượng chất bảo quản vượt ngưỡng nhiều lần, nguy cơ từ lượng hóa chất này có thể lớn hơn rất nhiều so với những giá trị dinh dưỡng mà sản phẩm quảng bá. Đáng chú ý, phản ứng hóa học giữa natri benzoat và vitamin C dưới tác động của nhiệt độ, ánh sáng có thể tạo thành Benzene - hóa chất thuộc nhóm 1 được WHO xác nhận gây ung thư, đặc biệt liên quan đến nguy cơ bệnh bạch cầu (ung thư máu).

Chưa dừng lại ở đó, chuyên gia cảnh báo việc nạp lượng hóa chất gấp 33 lần mức thông thường có thể làm cạn kiệt lượng glycine dự trữ trong cơ thể, gây stress oxy hóa, ảnh hưởng đến tế bào gan và khiến thận phải làm việc quá tải, lâu dài có thể dẫn đến suy giảm chức năng. Tại đường tiêu hóa, nồng độ cao của chất này có thể gây kích ứng, dẫn đến đau thượng vị cấp, viêm loét dạ dày, tiêu chảy và ảnh hưởng đến hệ vi sinh vật có lợi. Bên cạnh đó, sự gia tăng histamine do chất bảo quản quá liều còn có thể kích hoạt các phản ứng dị ứng như nổi mề đay, phát ban diện rộng, co thắt phế quản và làm nặng thêm các cơn hen suyễn. Đáng chú ý, hệ thần kinh trung ương cũng có thể bị ảnh hưởng với các biểu hiện như đau đầu, chóng mặt ở người lớn và nguy cơ gia tăng các vấn đề liên quan đến hội chứng tăng động giảm chú ý (ADHD) ở trẻ nhỏ.

Khuyến cáo từ chuyên gia và cách xử lý

Bên cạnh nguy cơ từ chất bảo quản, cuộc kiểm nghiệm còn hé lộ một vấn đề đáng lo ngại khác khi nhiều hoạt chất được quảng cáo trên nhãn bao bì như rau má, vitamin B1, B3, B6 lại hoàn toàn vắng bóng trong mẫu thực tế. Trước thực trạng này, ThS.Dược sĩ Nguyễn Thanh Tâm, Phó Trưởng khoa Dược một bệnh viện tại Hà Nội, đưa ra góc nhìn rằng sự thiếu hụt này ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính trung thực của thông tin và giá trị cam kết với người tiêu dùng. Khi nhà sản xuất công bố các thành phần bổ dưỡng trên nhãn, người mua hoàn toàn có quyền đặt niềm tin và kỳ vọng vào hàm lượng thực tế của chúng.

Dược sĩ Nguyễn Thanh Tâm nhấn mạnh rằng việc treo đầu dê bán thịt chó khiến người tiêu dùng - đặc biệt là các bậc phụ huynh mua sản phẩm cho con trẻ - hoàn toàn mù mờ, mất đi cơ sở để đánh giá chính xác lợi ích cũng như những nguy cơ tiềm ẩn. Bản thân natri benzoat dù có công dụng chính đáng là kéo dài hạn sử dụng cho dược phẩm lỏng hay siro ở liều lượng cho phép, nhưng khi bị lạm dụng hoặc sử dụng sai cách có thể trở thành "con dao hai lưỡi", gây tổn thương DNA, rối loạn hệ vi sinh và kích thích stress oxy hóa tế bào.

Đưa ra hướng xử lý khẩn cấp cho các gia đình, dược sĩ Nguyễn Thanh Tâm hướng dẫn rõ: nếu đã mua hoặc sử dụng các dòng sản phẩm nghi vấn như Multivitamin Pro, Atiso Râu ngô - Rau má hay Actiso Pro, điều quan trọng nhất là phải ngừng sử dụng ngay lập tức. Người dùng cần bảo quản vỏ hộp, số lô và thông tin mua hàng để phục vụ công tác xác minh. Vị dược sĩ cũng trấn an các phụ huynh rằng nếu trẻ đã uống nhưng chưa có biểu hiện bất thường, tuyệt đối không nên hoang mang hay tự ý dùng thuốc giải độc mà chỉ cần theo dõi sát sao. Trường hợp trẻ xuất hiện các triệu chứng như nôn ói, đau bụng, tiêu chảy, lơ mơ hay khó thở, cần lập tức đưa đến cơ sở y tế, đồng thời mang theo vỏ hộp sản phẩm để bác sĩ có cơ sở nhận định chính xác mức độ phơi nhiễm.

Thông điệp cốt lõi được chuyên gia đúc kết là không nên chủ quan với suy nghĩ "chưa có triệu chứng tức là không sao", mà cần dứt khoát ngừng sử dụng và phối hợp với cơ quan chức năng. Đồng quan điểm, bác sĩ chuyên khoa 2 Châu Thị Anh đưa ra khuyến cáo chung ngắn gọn nhưng kiên quyết: "Nếu đã vô tình sử dụng các sản phẩm nghi ngờ giả mạo có hàm lượng chất bảo quản cao, người dùng cần ngừng sử dụng ngay lập tức, theo dõi sức khỏe và liên hệ hoặc làm theo hướng dẫn thu hồi từ cơ quan chức năng".