Thách thức trong quản trị vùng trồng và áp lực tiêu chuẩn

Theo Báo Lâm Đồng, xã Đức An được thành lập trên cơ sở sáp nhập xã Nam Bình, xã Đắk N'Drung và thị trấn Đức An, với diện tích hơn 16.000 ha và quy mô dân số trên 33.000 người. Không gian phát triển được mở rộng đã tạo điều kiện thuận lợi để địa phương tổ chức sản xuất nông nghiệp trên quy mô lớn hơn, trong đó hồ tiêu được xác định là một trong những cây trồng chủ lực. Hiện toàn tỉnh Lâm Đồng có khoảng 37.200 ha hồ tiêu, cho sản lượng khoảng 85.200 tấn.

Trong đó, riêng xã Đức An sở hữu vùng nguyên liệu hơn 4.500 ha, với sản lượng đạt từ 11.000-12.000 tấn mỗi năm, chiếm khoảng 12% diện tích và 13-14% tổng sản lượng hồ tiêu toàn tỉnh. Dù sở hữu vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn, thực tế sản xuất tại địa phương vẫn từng đối mặt với nhiều rào cản nội tại. Trong nhiều năm qua, cây tiêu vừa là nguồn thu nhập, vừa là sinh kế gắn bó với người dân qua những mùa được giá, mất giá. Tuy nhiên, phương thức canh tác truyền thống chủ yếu dựa vào kinh nghiệm cá nhân đã khiến sản phẩm khó bảo đảm sự đồng đều về chất lượng.

Việc người dân tự sản xuất rồi bán trực tiếp cho thương lái sau mỗi vụ thu hoạch khiến hạt tiêu địa phương gặp không ít bất lợi khi tiếp cận các kênh phân phối chính ngạch. Thực tế cho thấy, diện tích lớn chưa đồng nghĩa với giá trị kinh tế cao hay sự phát triển bền vững nếu thiếu công tác quản trị bài bản. Thách thức càng trở nên gay gắt khi xu hướng tiêu dùng trên thị trường quốc tế có những chuyển dịch mạnh mẽ. Theo Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam Hoàng Thị Liên, năm 2025 Việt Nam giữ vị trí số 1 thế giới về sản xuất và xuất khẩu hồ tiêu, chiếm khoảng 36,3% tổng nguồn cung toàn cầu.

Mặc dù sở hữu vị thế hàng đầu thế giới, các thị trường tiêu thụ chủ lực như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn kỹ thuật. Những thị trường này đặt ra yêu cầu khắt khe về an toàn thực phẩm, khả năng truy xuất nguồn gốc, tính minh bạch trong quy trình sản xuất cũng như trách nhiệm với môi trường. Trong bối cảnh thị trường thế giới thay đổi nhanh chóng, tư duy chạy theo sản lượng thuần túy ngày càng bộc lộ nhiều rủi ro và sự thiếu bền vững. Nếu người trồng chỉ quan tâm đến sản lượng thu hoạch trên mỗi hecta mà bỏ qua dư lượng thuốc bảo vệ thực vật hay nhật ký canh tác, hạt tiêu sẽ rất khó nâng cao sức cạnh tranh.

Giải pháp tổ chức chuỗi liên kết và nâng tầm giá trị

Để khắc phục những hạn chế nói trên, xã Đức An đang chuyển mạnh trọng tâm từ mở rộng diện tích sang nâng cao chất lượng và giá trị trên từng đơn vị sản xuất. Quá trình chuyển đổi bắt đầu ngay từ mỗi khu vườn với việc tăng cường sử dụng phân bón hữu cơ, chế phẩm sinh học, áp dụng hệ thống tưới tiết kiệm và kiểm soát chặt chẽ thuốc bảo vệ thực vật. Thông qua các chương trình tập huấn kỹ thuật, người dân được hướng dẫn bài bản về cải tạo đất, quản lý sâu bệnh và ghi chép nhật ký nông hộ.

Nhờ đó, ngày càng nhiều diện tích hồ tiêu đạt các tiêu chuẩn canh tác tiên tiến như VietGAP, hữu cơ Việt Nam, hữu cơ quốc tế, Rainforest Alliance và Grown for Good. Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đức An Lê Hoàng Vinh, thay đổi quan trọng nhất hiện nay không chỉ nằm ở kỹ thuật canh tác mà còn ở tư duy sản xuất của người dân. Nếu trước đây người trồng tiêu chủ yếu quan tâm mỗi hecta thu được bao nhiêu sản lượng thì nay họ đã chủ động hướng đến các tiêu chuẩn kỹ thuật, khả năng truy xuất nguồn gốc và những yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu.

Việc kiểm soát vật tư đầu vào và ghi chép tỉ mỉ từng công đoạn tuy đòi hỏi nhiều công sức nhưng chính là con đường để hạt tiêu Đức An được định giá bằng chất lượng thay vì phụ thuộc vào sản lượng thuần túy. Song song với sự thay đổi trong từng khu vườn, địa phương cũng đẩy mạnh khuyến khích người dân tham gia các hợp tác xã và liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp. Mô hình này giúp vùng nguyên liệu từng bước được tổ chức tập trung, quy trình canh tác được thống nhất, đồng thời doanh nghiệp tham gia giám sát chất lượng ngay từ đầu vụ. Việc ghi chép vật tư sử dụng hay thời điểm chăm sóc cũng trở thành căn cứ quan trọng để minh bạch nguồn gốc sản phẩm.

Sự đồng hành của doanh nghiệp từ khâu hướng dẫn kỹ thuật đến bao tiêu sản phẩm không chỉ giúp chủ động nguồn hàng đạt chuẩn mà còn mang lại đầu ra ổn định cho người trồng tiêu. Trên cơ sở đó, Đức An được định hướng triển khai thí điểm chuỗi hồ tiêu sạch của tỉnh Lâm Đồng giai đoạn 2026-2030. Tuy nhiên, lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng cho rằng vùng nguyên liệu đạt chuẩn mới chỉ là một phần của bài toán. Để giữ lại giá trị gia tăng cao hơn, địa phương cần tiếp tục thu hút đầu tư vào các khâu sơ chế, bảo quản, chế biến sâu và quản lý vùng trồng một cách hiệu quả.