Bất ổn địa chính trị và rào cản kỹ thuật khắt khe

Theo báo cáo mới nhất từ Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam, trong bốn tháng đầu năm 2026, xuất khẩu toàn ngành đạt khoảng 150 nghìn tấn với kim ngạch 760 triệu USD. Dù tăng 20% về lượng và 15% về giá trị so với cùng kỳ năm trước, song thực tế cho thấy tốc độ tăng kim ngạch vẫn thấp hơn đà tăng sản lượng. Điều này phản ánh một thực trạng đáng lưu ý khi giá xuất khẩu giữa các nhóm mặt hàng gia vị như quế, hồi, ớt hay gừng nghệ chưa đồng đều, đồng thời có xu hướng phân hóa rõ rệt trên thị trường quốc tế.

Phân tích sâu hơn về dòng chảy thương mại, mặt hàng hồ tiêu tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt khi đạt sản lượng 96 nghìn tấn và mang về 625 triệu USD. Điểm sáng nổi bật đến từ thị trường Trung Quốc với mức tăng trưởng đột phá trên 200%, cùng với đó là sự hồi phục mạnh mẽ từ thị trường Mỹ khi tăng khoảng 40%. Tuy nhiên, sự phụ thuộc lớn vào các thị trường trọng điểm cũng đang đẩy doanh nghiệp vào thế bị động khi các tiêu chuẩn nhập khẩu ngày càng siết chặt. Các yêu cầu về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, chứng nhận bền vững và truy xuất nguồn gốc đang trở thành những rào cản kỹ thuật đáng kể đối với nông sản Việt.

Trước bối cảnh thương mại toàn cầu tiếp tục nhiều biến động, lãnh đạo ngành hồ tiêu đã có những đánh giá cụ thể về tác động của các yếu tố ngoại cảnh đến dòng chảy hàng hóa. Bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam cho biết, kết quả trên cho thấy bức tranh xuất khẩu của ngành hồ tiêu và gia vị đang duy trì xu hướng tăng trưởng tích cực, trong đó hồ tiêu tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt. Đây được xem là tín hiệu khả quan trong bối cảnh thương mại toàn cầu vẫn chịu ảnh hưởng bởi xung đột địa chính trị và xu hướng siết chặt tiêu chuẩn nhập khẩu tại nhiều thị trường lớn.

Bên cạnh áp lực từ rào cản kỹ thuật, các doanh nghiệp xuất khẩu trong nước còn đối mặt với bài toán tài chính và chi phí vận tải ngày càng nặng nề. Việc lãi suất ngân hàng duy trì ở mức cao cùng điều kiện tín dụng bị siết chặt khiến khả năng tiếp cận vốn lưu động trở nên hạn chế. Đồng thời, xung đột địa chính trị và các khoản phụ phí phát sinh trong vận tải biển cũng tác động trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu, khiến nhiều lô hàng hồ tiêu hiện bị ùn ứ tại khu vực Trung Đông, đặc biệt tại cảng Jebel Ali, trong khi các hãng tàu vẫn chưa có phương án xử lý phù hợp.

Tháo gỡ điểm nghẽn và nâng cao giá trị chuỗi cung ứng

Để duy trì đà tăng trưởng trong bối cảnh thị trường thế giới nhiều biến động, việc xây dựng hệ thống quản lý đồng bộ từ cấp cơ sở đang trở thành yêu cầu cấp thiết. VPSA đã kiến nghị tiếp tục cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng cho doanh nghiệp nông sản, đồng thời xây dựng hệ thống thống kê vùng trồng chi tiết đến tận cấp xã nhằm phục vụ hiệu quả công tác hoạch định chính sách. Khi dữ liệu được minh bạch hóa, việc truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe từ thị trường quốc tế sẽ thuận lợi hơn, qua đó giúp nâng cao uy tín nông sản Việt về chất lượng sạch.

Đối với các vướng mắc tại những thị trường trọng điểm, sự vào cuộc của cơ quan quản lý nhà nước được xem là yếu tố then chốt để khơi thông dòng chảy xuất khẩu. Hiệp hội đã đề xuất Bộ Nông nghiệp và Môi trường tăng cường trao đổi với phía Đài Loan nhằm tháo gỡ các cảnh báo liên quan đến Sudan IV đối với hồ tiêu. Đồng thời, việc duy trì cơ chế cập nhật thông tin thường xuyên với Tổng cục Hải quan Trung Quốc theo Lệnh 280 cũng đặc biệt quan trọng, nhằm đảm bảo tính thống nhất giữa dữ liệu trong nước và hệ thống đăng ký CIFER, từ đó hạn chế tối đa nguy cơ bị đình chỉ mã số đăng ký.

Trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ gia vị toàn cầu tiếp tục gia tăng, các chuyên gia nhận định hồ tiêu Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa để mở rộng xuất khẩu và gia tăng giá trị thông qua chế biến sâu. Theo đó, doanh nghiệp cần đẩy mạnh đầu tư vào vùng nguyên liệu sạch, truy xuất nguồn gốc và nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe. Việc chuyển hướng sang các sản phẩm tinh chế như tinh dầu hạt tiêu phục vụ ngành mỹ phẩm và dược phẩm cũng được xem là hướng đi mở ra dư địa phát triển mới cho toàn ngành.

Ở góc độ sản xuất, giải pháp dài hạn được nhấn mạnh là thay đổi tư duy canh tác và quản trị chuỗi cung ứng ngay từ khâu vườn cây của người nông dân. Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam khuyến khích người trồng áp dụng quản trị đa tầng vùng nguyên liệu, chuyển đổi sang mô hình canh tác tái sinh và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe. Việc quản trị tốt từ gốc không chỉ giúp giảm rủi ro bị cảnh báo sai lệch thông tin, mà còn trở thành “tấm vé thông hành” quan trọng để hồ tiêu Việt Nam vững vàng vươn ra thị trường thế giới.