Thị trường xuất khẩu tăng tốc và áp lực cạnh tranh

Theo số liệu thống kê sơ bộ từ Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam, trong tháng 01/2026, lượng xuất khẩu hồ tiêu các loại đạt 21.743 tấn. Cơ cấu mặt hàng gồm 17.557 tấn tiêu đen và 4.186 tấn tiêu trắng, mang về tổng kim ngạch xuất khẩu 139 triệu USD. Trong đó, giá trị xuất khẩu tiêu đen đạt 109,7 triệu USD và tiêu trắng đạt 29,3 triệu USD. So với tháng 12/2025, lượng xuất khẩu giảm nhẹ 3,2%, song so với cùng kỳ tháng 01/2025, khối lượng xuất khẩu lại tăng trưởng mạnh tới 66,2%.

Về giá xuất khẩu bình quân, trong tháng 01/2026, tiêu đen đạt 6.494 USD/tấn, tương đương mức giá của tháng trước. Trong khi đó, giá tiêu trắng đạt 8.450 USD/tấn, giảm khoảng 115 USD/tấn so với tháng 12/2025. Diễn biến này phản ánh sự điều chỉnh nhất định của thị trường quốc tế, song mặt bằng giá vẫn duy trì ở mức cao, qua đó góp phần giữ vững giá trị thương mại cho ngành hàng. Tại thị trường trong nước, giá hồ tiêu tính đến ngày 5/2 vẫn dao động ổn định trong khoảng 149.000 – 151.000 đồng/kg tại các vùng sản xuất trọng điểm như Đắk Lắk và Đắk Nông.

Xét theo thị trường tiêu thụ, Hoa Kỳ tiếp tục là điểm đến lớn nhất của hồ tiêu Việt Nam với 5.154 tấn, chiếm 23,7% thị phần, dù giảm 17,3% so với tháng trước. Đáng chú ý, xuất khẩu sang Trung Quốc tăng mạnh, đạt 3.339 tấn, chiếm 15,4% thị phần và tăng tới 53,2% so với tháng 12/2025. Thị trường UAE đứng thứ ba với khối lượng 1.549 tấn, chiếm 7,1% thị phần. Các doanh nghiệp dẫn đầu về kim ngạch xuất khẩu trong giai đoạn này gồm Nedspice Việt Nam đạt 1.848 tấn, tiếp đến là Phúc Sinh với 1.641 tấn và Simexco Đắk Lắk đạt 1.595 tấn.

Song song với đà xuất khẩu, hoạt động nhập khẩu hồ tiêu của Việt Nam trong tháng 01/2026 cũng ghi nhận mức tăng trưởng rất mạnh. Tổng lượng nhập khẩu đạt 4.681 tấn, trong đó có 3.488 tấn tiêu đen và 1.193 tấn tiêu trắng, tương ứng kim ngạch 26,2 triệu USD. So với tháng 12/2025, lượng nhập khẩu tăng 91,4% và tăng tới 157,6% so với cùng kỳ năm trước. Campuchia là quốc gia cung cấp hồ tiêu lớn nhất với 2.326 tấn, tiếp theo là Brazil đạt 1.284 tấn và Indonesia đạt 668 tấn. Diễn biến này cho thấy nguồn cung đang được bổ sung đáng kể nhằm phục vụ nhu cầu chế biến và tái xuất khẩu của các doanh nghiệp trong nước.

Trên bản đồ quốc tế, giá hồ tiêu hiện ghi nhận những diễn biến trái chiều giữa các khu vực sản xuất lớn. Giá tiêu đen Lampung của Indonesia được chốt ở mức 6.740 USD/tấn, trong khi tiêu đen Brazil ASTA 570 giảm 0,82%, xuống còn 6.100 USD/tấn. Riêng tiêu đen Kuching của Malaysia vẫn duy trì ở mức cao 9.000 USD/tấn. Đối với tiêu trắng, giá Muntok tăng nhẹ lên 9.275 USD/tấn, còn tiêu trắng Malaysia ASTA ổn định ở mức 12.000 USD/tấn. Những con số này tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời đặt ra yêu cầu thích ứng nhanh với các thay đổi về chính sách quản lý.

Tháo gỡ nút thắt chính sách để thúc đẩy thương mại

Hoạt động xuất nhập khẩu hồ tiêu diễn ra sôi động ngay từ đầu năm nhưng cũng đồng thời đối mặt với những thách thức pháp lý trực tiếp. Các doanh nghiệp ngành hàng này đang chịu tác động từ Nghị định số 46/2026/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành Luật An toàn thực phẩm và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP về công bố đăng ký sản phẩm. Những vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai thực tế đã khiến quy trình thông quan hàng hóa gặp nhiều trở ngại tại các cửa khẩu. Trước tình hình đó, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 09/2026/NQ-CP, quyết định tạm ngưng hiệu lực áp dụng Nghị định 46 đến hết ngày 15/4/2026, đồng thời tiếp tục áp dụng Nghị định 15/2018/NĐ-CP.

Quyết định này đi kèm yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ về việc khẩn trương ban hành văn bản hướng dẫn nhằm tháo gỡ ách tắc cho thực phẩm và hàng hóa xuất nhập khẩu. Thủ tướng cũng lưu ý các bộ, ngành khi ban hành chính sách mới cần có điều khoản chuyển tiếp cụ thể để tránh gây xáo trộn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của cộng đồng doanh nghiệp. Việc điều hành linh hoạt này được đánh giá là bước đi cần thiết nhằm bảo đảm dòng chảy thương mại không bị đứt gãy trong giai đoạn cao điểm.

Bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam, đánh giá việc tạm ngưng hiệu lực Nghị định 46 là quyết định kịp thời của Chính phủ. Theo bà, động thái này thể hiện tinh thần lắng nghe và điều hành linh hoạt nhằm giải tỏa áp lực cho doanh nghiệp. Bà Liên cho rằng hồ tiêu và gia vị khô vốn là nhóm sản phẩm có mức độ rủi ro an toàn thực phẩm thấp, đã được thương mại hóa toàn cầu từ lâu. Chuỗi cung ứng của ngành mang tính thương mại cao, với mô hình giao dịch qua thương nhân và kho trung chuyển, do đó cần những cơ chế quản lý phù hợp với thực tiễn kinh doanh.

Chủ tịch VPSA cũng phân tích thêm rằng nhiều quốc gia trên thế giới hiện nay không cấp Giấy chứng nhận an toàn thực phẩm hay Health Certificate cho các loại gia vị khô, dù sản phẩm vẫn đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn quốc tế. Vì vậy, việc áp dụng đồng loạt cơ chế quản lý vốn được thiết kế cho các nhóm thực phẩm rủi ro cao như thịt hay thủy sản đối với hồ tiêu là chưa thực sự phù hợp với thông lệ quốc tế. Thực tế cho thấy, việc hàng xuất khẩu bị trả về đôi khi chỉ là tình huống thương mại bình thường và cần có quy trình xử lý linh hoạt hơn, thay vì áp dụng các rào cản hành chính quá khắt khe.

Trên cơ sở phân tích đặc thù ngành hàng, bà Hoàng Thị Liên kiến nghị các cơ quan chức năng cần rà soát và điều chỉnh phạm vi áp dụng Điều 10 của Nghị định 46. Theo đó, các yêu cầu về việc quốc gia xuất khẩu phải được Việt Nam chấp thuận hay cơ sở sản xuất nước ngoài phải được công nhận cần được thiết kế lại theo hướng linh hoạt hơn đối với gia vị khô. Hiệp hội đề xuất chuyển mạnh sang phương thức quản lý rủi ro, theo hướng giảm tiền kiểm và tăng cường hậu kiểm. Việc tập trung vào kết quả kiểm nghiệm và khả năng truy xuất nguồn gốc được xem là cách tiếp cận hiện đại, góp phần cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh cho hồ tiêu Việt Nam.

Việc tháo gỡ các nút thắt về thủ tục hành chính không chỉ giúp doanh nghiệp giảm bớt gánh nặng chi phí mà còn tạo tâm lý ổn định để đẩy mạnh thu mua và xuất khẩu. Trong bối cảnh nguồn cung trong nước không còn quá dồi dào, việc duy trì một hành lang pháp lý thông thoáng sẽ là nền tảng quan trọng để ngành hồ tiêu tận dụng hiệu quả cơ hội từ nhu cầu đang phục hồi mạnh mẽ tại các thị trường lớn như Trung Quốc và Hoa Kỳ. Những điều chỉnh chính sách kịp thời từ Chính phủ chính là đòn bẩy quan trọng để ngành gia vị Việt Nam bứt phá trong năm 2026.