Anh hùng Kim Đồng tên thật là Nông Văn Dền (SN 1929), dân tộc Nùng, quê tại làng Nà Mạ, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng (nay thuộc tỉnh Cao Bằng). Anh chính là biểu tượng lớn về lòng dũng cảm, tinh thần yêu nước và lý tưởng cách mạng cao đẹp.

Từ nhỏ, anh đã giác ngộ và đi theo cách mạng. Với sự nhanh nhẹn, gan dạ, anh luôn hoàn thành các nhiệm vụ được giao.

Năm 1941, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc về nước sau nhiều năm hoạt động ở nước ngoài và chọn Pác Bó (Cao Bằng) làm căn cứ để trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng. Tại đây, Người chỉ đạo xây dựng các tổ chức cứu quốc nhằm tập hợp quần chúng tham gia đấu tranh chống thực dân Pháp và phát xít Nhật.

Anh hùng Kim Đồng tích cực tham gia Hội Nhi đồng cứu quốc. Ngày 15/5/1941, Đội Thiếu niên nhi đồng cứu quốc làng Nà Mạ được thành lập - tổ chức nhi đồng cứu quốc đầu tiên của Việt Nam. Đặc biệt, Kim Đồng được tín nhiệm giữ cương vị Đội trưởng đầu tiên.

Dù tuổi còn nhỏ nhưng anh cùng các đội viên đã đảm nhận nhiều nhiệm vụ quan trọng như đưa đón cán bộ, chuyển tài liệu mật, làm liên lạc, canh gác các cuộc họp bí mật và theo dõi hoạt động của địch.

Giữa năm 1942, Kim Đồng nhiều lần được giao nhiệm vụ dẫn đường, bảo vệ lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trong các chuyến công tác. Trong những lần đồng hành ấy, anh vinh dự được Người trực tiếp chỉ bảo cách xử lý các tình huống bất ngờ khi làm nhiệm vụ, từ phương án đối phó với địch đến kỹ năng giữ bí mật, bảo vệ an toàn cho cán bộ cách mạng. Những lời dạy của Bác trở thành hành trang quý giá, giúp Kim Đồng cùng các đội viên thêm bản lĩnh, mưu trí và luôn nỗ lực hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao.

Ngày 15/2/1943, trong lúc làm nhiệm vụ liên lạc từ Pác Bó trở về, Kim Đồng phát hiện một toán lính địch đang tiến đến khu vực có cuộc họp quan trọng của cán bộ cách mạng tại Nà Kéo. Để bảo vệ an toàn cho cuộc họp, anh nhanh trí tìm cách đánh lạc hướng, thu hút sự chú ý của quân địch về phía mình.

Phát hiện Kim Đồng, toán lính lập tức nổ súng truy đuổi. Cậu thiếu niên anh dũng hy sinh khi mới 14 tuổi nhưng đã bảo vệ thành công cuộc họp của các cán bộ cách mạng.

Sự hy sinh của Anh hùng Kim Đồng trở thành biểu tượng về lòng quả cảm của thiếu niên Việt Nam trong thời kỳ đấu tranh giành độc lập dân tộc. Hơn nửa thế kỷ sau ngày hy sinh, ngày 23/9/1997, Đảng và Nhà nước truy tặng Kim Đồng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Đến nay, tên tuổi Kim Đồng vẫn được nhiều thế hệ nhắc nhớ. Nhiều trường học, tuyến đường và công trình trên cả nước mang tên Kim Đồng để tri ân người đội viên nhỏ tuổi đã anh dũng hy sinh vì sự nghiệp cách mạng.

Để ghi nhớ công lao của người Đội trưởng đầu tiên của Đội Thiếu niên nhi đồng cứu quốc, Khu di tích Anh hùng liệt sĩ Kim Đồng được xây dựng tại chính quê hương anh ở làng Nà Mạ, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng (thuộc tỉnh Cao Bằng).

Khu di tích gồm phần mộ và tượng đài Kim Đồng, nằm dưới chân dãy núi đá, bên cạnh cây nghiến cổ thụ gắn liền với nhiều dấu mốc lịch sử của phong trào cách mạng tại địa phương.

Tượng đài khắc họa hình ảnh Anh hùng Kim Đồng trong trang phục truyền thống của dân tộc Nùng, tay nâng chú chim bồ câu đưa thư - biểu tượng của người liên lạc nhỏ tuổi. Phía trước tượng có 14 bậc đá và 14 cây lát được trồng ngay ngắn, tượng trưng cho 14 năm tuổi đời đầy ý nghĩa của anh.

Khuôn viên di tích có khoảng sân rộng, là nơi thường xuyên diễn ra các hoạt động giáo dục truyền thống. Hằng năm, nhiều đoàn viên, thanh thiếu niên và học sinh từ khắp mọi miền đất nước về đây dâng hương, tham quan, tổ chức lễ kết nạp Đội, sinh hoạt ngoại khóa và các chương trình về nguồn nhằm tưởng nhớ người anh hùng thiếu niên đã anh dũng hy sinh vì sự nghiệp cách mạng.

Năm 2025, nhân dịp Kỷ niệm 82 năm Ngày mất Anh hùng liệt sĩ Kim Đồng, TP. Hải Phòng cũng khánh thành công trình Tượng đài Kim Đồng. Công trình được thiết kế, thi công với chất liệu đá trắng, được đặt tại vườn hoa Kim Đồng. Tượng đài có chiều cao là 4,35m, tổng diện tích khuôn viên xây dựng là 167,4m2.

Tên tuổi của Anh hùng Kim Đồng còn được lưu giữ qua hàng chục trường học, tuyến đường và phố mang tên anh trên cả nước, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước và tinh thần dũng cảm cho nhiều thế hệ thiếu niên Việt Nam.

Ngoài ra, tên của Anh hùng liệt sĩ Kim Đồng còn được chọn để đặt cho Nhà xuất bản Kim Đồng nhằm tưởng nhớ người Đội trưởng đầu tiên của Đội Thiếu niên nhi đồng cứu quốc. Theo tư liệu, tên gọi này do nhà văn Tô Hoài đề xuất, kế thừa từ "Tủ sách Kim Đồng" ra đời tại chiến khu Việt Bắc.

Bài viết tham khảo thông tin tại:

80 mùa xuân nhớ về gương Anh Kim Đồng - Báo Nhân dân

Khu di tích lịch sử Kim Đồng - địa chỉ về nguồn của thiếu nhi cả nước - Báo Cao Bằng

Kim Đồng - người thiếu niên dũng cảm - Báo Cao Bằng.