Trong dòng chảy lịch sử dân tộc, có những con người đã ngã xuống nhưng hóa bất tử, trở thành biểu tượng của lòng yêu nước và sự hy sinh. Tên tuổi của họ vẫn được hậu thế ghi nhớ qua những trang sử, tượng đài, những con đường, công viên, trường học. Nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, liệt sĩ Lê Thị Riêng là một trong những biểu tượng ấy.

Anh hùng Lê Thị Riêng sinh năm 1925, tại làng Vĩnh Mỹ, huyện Giá Rai, tỉnh Bạc Liêu cũ (nay thuộc tỉnh Cà Mau). Sinh ra và lớn lên trong gia đình nông dân nghèo nhưng có truyền thống cách mạng. Cha bà tham gia kháng chiến chống Pháp rồi mất tích, mẹ mất sớm. Năm 10 tuổi, bà được chú ruột nuôi dưỡng và giác ngộ cách mạng từ sớm. Lớn lên, bà đi làm thợ dệt rồi tham gia cách mạng từ ngày đầu Cách mạng tháng Tám 1945, bí danh Hai Riêng.

Năm 1945, bà tham gia tổ chức Phụ nữ Cứu quốc tỉnh Bạc Liêu, tích cực vận động quần chúng và nhanh chóng trở thành một trong những cán bộ nòng cốt của phong trào phụ nữ địa phương. 2 năm sau, bà giữ cương vị Trưởng Ban Chấp hành Phụ nữ Cứu quốc tỉnh Rạch Giá. Đến năm 1948, bà vinh dự được đứng vào đội ngũ của Đảng, mở ra chặng đường cống hiến bền bỉ cho sự nghiệp cách mạng.

Sau khi được kết nạp vào Đảng, bà Lê Thị Riêng tiếp tục được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng trong công tác vận động phụ nữ. Bà từng phụ trách phong trào phụ nữ tại huyện Giá Rai, rồi công tác ở Hội Phụ nữ Cứu quốc Rạch Giá (nay thuộc tỉnh Kiên Giang). Đến năm 1949, bà được tín nhiệm giữ cương vị Phó Hội trưởng Hội Phụ nữ Cứu quốc miền Đông. 

Trong thời gian hoạt động cách mạng, bà kết duyên với đồng chí Lê Văn Ba (một số tài liệu ghi là Lê Trọng Tam), người cùng chung lý tưởng giải phóng dân tộc. Hai người có hai con trai, song cuộc sống gia đình luôn gắn liền với những năm tháng chiến tranh ác liệt. Họ chấp nhận gác lại hạnh phúc riêng để tiếp tục dấn thân vì sự nghiệp cách mạng. 

Năm 1960, khi Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam được thành lập, bà được phân công giữ chức Phó Hội trưởng Ban Chấp hành Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Giải phóng miền Nam Việt Nam, đồng thời là Ủy viên Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam. Để các con an toàn, có điều học tập tốt, bà quyết định gửi hai con ra miền Bắc còn bản thân mình tiếp tục ở lại chiến trường, lãnh đạo phong trào phụ nữ đấu tranh chống Mỹ.

Biến cố lớn tiếp tục xảy đến vào cuối năm 1960, bà hay tin chồng đã anh dũng hy sinh trong một trận chiến tại Đông Yên, xã Đông Hòa (thuộc tỉnh Biên Hòa cũ). Bà biến đau thương thành động lực, tiếp tục dấn thân vào mặt trận đấu tranh cách mạng với niềm tin và ý chí sắt son, tiếp nối con đường mà chồng và biết bao đồng chí đã lựa chọn.

Năm 1965, bà được tổ chức tin tưởng giao trọng trách Trưởng ban Phụ vận Khu Sài Gòn - Gia Định. Trong bối cảnh hoạt động giữa trung tâm đầu não của chính quyền Sài Gòn đầy hiểm nguy, bà trực tiếp gây dựng cơ sở cách mạng, tổ chức lực lượng và lãnh đạo phong trào đấu tranh của phụ nữ tại Sài Gòn - Chợ Lớn. Với bản lĩnh, sự mưu trí và tinh thần quả cảm, bà trở thành một trong những cán bộ nòng cốt của phong trào cách mạng ở nội thành.

Ngày 9/5/1967, trong lúc thực hiện nhiệm vụ tại khu vực chợ Đa Kao, bà không may bị địch phát hiện và bắt giữ. Suốt thời gian bị giam cầm, bà liên tục bị chuyển qua nhiều cơ sở thẩm vấn khác nhau. Kẻ thù dùng đủ mọi hình thức tra tấn dã man, từ đánh đập, châm điện, dìm nước đến mua chuộc, dụ dỗ nhằm buộc bà khai báo. Tuy nhiên, người nữ chiến sĩ vẫn giữ vững tinh thần của người cộng sản, chấp nhận mọi đau đớn nhưng kiên quyết bảo vệ bí mật của tổ chức.

Đầu năm 1968, Lê Thị Riêng anh dũng hy sinh khi cuộc kháng chiến chống Mỹ đang bước vào giai đoạn quyết liệt. Theo nhiều sử liệu, khi bị địch nổ súng thủ tiêu, bà đã lấy thân mình che cho nữ biệt động Phùng Ngọc Anh, giúp đồng đội sống sót.

Cuộc đời của bà khép lại ở tuổi còn trẻ nhưng tinh thần bất khuất và lòng trung thành son sắt với cách mạng đã trở thành biểu tượng đẹp về ý chí kiên cường của người phụ nữ Việt Nam. 

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, tên tuổi của bà vẫn được các thế hệ hôm nay trân trọng nhắc nhớ. Ngày 10/4/2001, bà được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, ghi nhận những cống hiến to lớn đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. 

Tại TP. Hồ Chí Minh và quê hương Bạc Liêu, nhiều công trình như tượng đài, bia tưởng niệm, công viên, trường học và các tuyến đường mang tên Lê Thị Riêng được xây dựng như những dấu mốc tri ân. Những công trình này không đơn thuần là địa danh quen thuộc mà còn là những "địa chỉ đỏ" lưu giữ ký ức về một nữ chiến sĩ đã dành trọn tuổi xuân cho đất nước. Đó cũng là lời nhắc nhở các thế hệ hôm nay về giá trị của hòa bình được đánh đổi bằng biết bao hy sinh, mất mát.

Đến nay, hài cốt của liệt sĩ Lê Thị Riêng vẫn chưa được tìm thấy. Tại Công viên Lê Thị Riêng (TP. Hồ Chí Minh), Đảng bộ và nhân dân Quận 10 (cũ) đã dựng nhà bia tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ. Trên tấm bia ghi rõ, đây là nơi có mộ tập thể của những liệt sĩ đã hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, đồng thời tưởng niệm liệt sĩ Lê Thị Riêng - Ủy viên Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và liệt sĩ Trần Văn Kiểu, Phó Trưởng ban Công vận Sài Gòn - Gia Định.

Dẫu hành trình tìm kiếm hài cốt của bà vẫn chưa có kết quả nhưng tên tuổi và những cống hiến của nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vẫn là biểu tượng đẹp về lòng yêu nước, ý chí kiên trung và tinh thần bất khuất của phụ nữ Việt Nam trong những năm tháng đấu tranh giành độc lập, tự do cho dân tộc.

Bài viết tham khảo thông tin tại:

Lê Thị Riêng - Người phụ nữ của phong trào phụ nữ miền Nam - Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam/Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam

LÊ THỊ RIÊNG - Người nữ anh hùng cộng sản kiên trung, bất khuất - Liên đoàn Lao động tỉnh Kon Tum.