Tuy nhiên, quá trình chuẩn hóa, phân cấp quản lý mã số vùng trồng đang đặt ra một số vướng mắc cần sớm tháo gỡ để tạo thuận lợi cho người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp.

Mã số vùng trồng tạo nền tảng cho xuất khẩu

Theo Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hà Nội Lưu Thị Hằng, đến tháng 9-2026, Hà Nội duy trì 62 mã số vùng trồng với tổng diện tích 571,6ha. Trong đó, có 9 mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu, gồm 6 mã đối với cây trầu bà, 1 mã đối với cây chuối và 2 mã vùng trồng ớt đăng ký xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc đang chờ nước nhập khẩu phê duyệt. Đối với thị trường nội địa, thành phố duy trì 53 mã số, gồm 28 mã cây lúa, 13 mã rau các loại, 9 mã cây ăn quả, 2 mã cây dược liệu, 1 mã cây ngô và 1 mã cây hoa.

Việc duy trì và phát triển mã số vùng trồng không chỉ phục vụ yêu cầu xuất khẩu mà còn góp phần thay đổi phương thức sản xuất. Từ khâu lựa chọn giống, chăm sóc, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến thu hoạch, sản phẩm phải được kiểm soát theo quy trình, đáp ứng yêu cầu về an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.

Tại xã Mê Linh, mô hình sản xuất chuối phục vụ xuất khẩu của Hợp tác xã Sản xuất và Cung ứng rau quả sạch Thắng Lợi là một ví dụ. Trên diện tích 15ha tại khu vực xứ đồng bãi xa bồi, hợp tác xã tổ chức sản xuất chuối theo yêu cầu của thị trường xuất khẩu. Ông Nguyễn Văn Nhập, thành viên Hợp tác xã Thắng Lợi cho biết, trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường Trung Quốc về chất lượng và an toàn thực phẩm, các thành viên hợp tác xã phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình chăm sóc. Phân bón hữu cơ được sử dụng trong sản xuất; việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật phải đúng danh mục cho phép và bảo đảm thời gian, liều lượng theo quy định. Nhờ duy trì quy trình sản xuất, mỗi năm hợp tác xã tiêu thụ khoảng 600-800 tấn chuối xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc, qua đó góp phần nâng cao giá trị sản phẩm và tạo đầu ra ổn định cho người sản xuất.

Thực tế này cho thấy, mã số vùng trồng không chỉ là yêu cầu về thủ tục đối với hàng hóa xuất khẩu. Đằng sau một mã số là cả quá trình tổ chức lại sản xuất, kiểm soát chất lượng và hình thành mối liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp với thị trường.

Thực hiện Nghị định số 38/2026/NĐ-CP ngày 24-1-2026 của Chính phủ, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã rà soát, chuyển đổi 60 mã số vùng trồng sang định dạng mới và thu hồi 91 mã số vùng trồng đã cấp, đang còn duy trì theo quy định. Cùng với đó, thực hiện Nghị quyết số 36/2026/NQ-CP của Chính phủ về đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tham mưu UBND thành phố triển khai các nội dung theo quy định, đồng thời công bố thủ tục cấp, cấp lại mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói.

Một điểm đáng chú ý là nhiệm vụ cấp và quản lý mã số được phân cấp cho cấp xã. Do đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành 5 văn bản hướng dẫn, chỉ đạo triển khai; thông báo đầu mối tiếp nhận, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc. Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hà Nội chủ động bàn giao hồ sơ các mã số vùng trồng đã cấp về các xã, phường, đồng thời hướng dẫn, hỗ trợ địa phương trong quá trình thực hiện nhiệm vụ… Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, chưa phát sinh hồ sơ cấp mới, cấp lại mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói theo thẩm quyền của cấp xã.

Hoàn thiện cơ chế để mã số thực sự phát huy giá trị

Hiện nay, việc cấp mã số vùng trồng còn vướng mắc do các quy định mới đang trong quá trình triển khai, trong khi một số nội dung chưa được hiểu và áp dụng thống nhất. Cụ thể, một số quy định tại Luật số 146/2025/QH15, Nghị định số 38/2026/NĐ-CP và Nghị quyết số 36/2026/NQ-CP liên quan đến khái niệm “vùng trồng”, “một loại cây trồng” còn có cách hiểu khác nhau. Việc xác định phạm vi vùng trồng, mã định danh cây trồng vì thế gặp khó khăn. Danh mục mã định danh cây trồng cũng chưa thống nhất về cấp độ phân loại, khi có trường hợp được xác định theo loài, loại cây, giống hoặc nhóm cây trồng. Điều này gây khó khăn trong quá trình lựa chọn mã khi cấp, cấp lại và chuẩn hóa dữ liệu mã số vùng trồng.

Bên cạnh đó, quy trình sản xuất, tài liệu hướng dẫn kỹ thuật đối với một số cây trồng chưa đầy đủ, đồng bộ. Đối với những vùng trồng nằm trên địa bàn từ hai xã, phường trở lên, chưa có hướng dẫn cụ thể về cơ quan tiếp nhận hồ sơ, thẩm quyền cấp và trách nhiệm quản lý. Ngoài ra, ranh giới trách nhiệm giữa hoạt động hậu kiểm của UBND cấp xã và kiểm tra kỹ thuật của cơ quan chuyên môn chưa được phân định rõ. Việc sử dụng, kế thừa kết quả chứng nhận VietGAP, an toàn thực phẩm và các tiêu chuẩn tương đương trong hồ sơ cấp mã số vùng trồng cũng chưa có hướng dẫn cụ thể.

Việc phân cấp cấp và quản lý mã số vùng trồng về cấp xã được kỳ vọng sẽ rút ngắn quy trình, tạo thuận lợi hơn cho tổ chức, cá nhân. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, việc phân cấp cần đi đôi với hướng dẫn thống nhất, cơ sở dữ liệu đồng bộ và năng lực chuyên môn tại cơ sở.

Để tháo gỡ khó khăn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Mạnh Phương cho biết, thời gian tới, Sở sẽ tăng cường kiểm tra việc chấp hành pháp luật về kiểm dịch thực vật đối với các giống cây trồng mới nhập khẩu; theo dõi tình hình sinh vật gây hại trên các giống cây trồng nhập nội. Đồng thời, Sở nghiên cứu, hướng dẫn thống nhất khái niệm “vùng trồng”, “một loại cây trồng”, phạm vi một mã số vùng trồng và thẩm quyền đối với vùng trồng liên xã, phường; rà soát, chuẩn hóa danh mục mã định danh cây trồng, đồng thời có cơ chế bổ sung mã đối với cây trồng mới. Đồng thời, bổ sung, công bố các quy trình sản xuất, hướng dẫn kỹ thuật làm căn cứ cấp mã số; phân định rõ trách nhiệm giữa UBND cấp xã, cơ quan chuyên môn cấp tỉnh và cơ quan quản lý chuyên ngành trong công tác hậu kiểm, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.

“Cùng với đó là thống nhất quy trình tạm dừng, khôi phục và thu hồi mã số; hoàn thiện cơ sở dữ liệu theo hướng liên thông, cập nhật kịp thời giữa Trung ương và địa phương. Việc công nhận, kế thừa kết quả các chứng nhận VietGAP, an toàn thực phẩm và tiêu chuẩn tương đương cũng sẽ được hướng dẫn rõ ràng, qua đó giảm hồ sơ, thủ tục và chi phí tuân thủ cho tổ chức, cá nhân”-ông Nguyễn Mạnh Phương nhấn mạnh.

Với Hà Nội, việc tháo gỡ những vướng mắc trong cấp và quản lý mã số vùng trồng sẽ tạo thêm điều kiện để các vùng sản xuất tổ chức lại theo hướng an toàn, minh bạch, có truy xuất nguồn gốc; đồng thời mở rộng liên kết giữa người sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp, nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của nông sản Thủ đô.