Xăng sinh học E10 chứa 10% ethanol, sau một thời gian đưa vào sử dụng thực tế đã và đang góp phần giảm phát thải, tăng tỷ lệ sử dụng nhiên liệu tái tạo. Tuy nhiên, trong điều kiện khí hậu nóng ẩm, việc kiểm soát nước, chất lượng nhiên liệu cũng như khả năng tương thích của phương tiện và hạ tầng lưu trữ vẫn là những vấn đề cần tiếp tục được quan tâm. Thạc sĩ Nguyễn Minh Đồng đã có những chia sẻ về việc sử dụng nguyên liệu này một cách rất chi tiết, ông được biết tới với hơn 30 năm học tập, nghiên cứu và làm việc trực tiếp trong ngành công nghiệp ô tô tại Đức – quốc gia đi đầu thế giới về công nghệ cơ khí và xe hơi, hiện đang là cố vấn chiến lược cho nhiều dự án giao thông, năng lượng tái tạo, xe điện và công nghiệp phụ trợ. Dưới đây là những lưu ý từ chuyên gia Minh Đồng nhằm giúp người dân và các đơn vị phân phối sử dụng xăng đúng cách, an toàn và hiệu quả.

Ethanol hút ẩm nhưng khó có thể trở thành rủi ro trong điều kiện sử dụng thông thường

Theo chuyên gia Minh Đồng, ethanol có khả năng hút ẩm từ môi trường. Trong điều kiện bảo quản không phù hợp, nước có thể xâm nhập vào hệ thống nhiên liệu. Khi hàm lượng nước vượt giới hạn hòa tan của hỗn hợp, nhiên liệu có thể xảy ra hiện tượng tách pha.

Vị chuyên gia lý giải, khi đó, pha chứa ethanol và nước có xu hướng tập trung ở phía dưới bình chứa. Nếu được hút vào hệ thống cung cấp nhiên liệu, hỗn hợp này có thể khiến động cơ hoạt động không ổn định, hụt ga, giật hoặc khó khởi động. Nước cũng làm tăng nguy cơ ăn mòn các chi tiết kim loại trong hệ thống nhiên liệu. Đây là vấn đề đáng lưu ý với những phương tiện hoặc thiết bị sử dụng vật liệu chưa được thiết kế để tương thích với nhiên liệu có ethanol.

Tuy nhiên, ông Đồng nhấn mạnh, nguy cơ tách pha không đồng nghĩa E10 dễ dàng tự tách lớp trong điều kiện sử dụng thông thường. Mức độ rủi ro này phụ thuộc nhiều vào hàm lượng nước, nhiệt độ, thành phần nhiên liệu, điều kiện lưu trữ và độ kín của hệ thống.

Đánh giá về yếu tố kỹ thuật, chuyên gia cho biết ethanol có đặc tính dung môi khác với xăng truyền thống. Vì vậy, khả năng tương thích của vật liệu là một trong những vấn đề cần xem xét khi duy trì sử dụng E10.

Ở các phương tiện đời cũ, một số loại gioăng, phớt, ống dẫn nhiên liệu và vật liệu polymer có thể không được thiết kế cho nhiên liệu pha ethanol. Qua thời gian, vật liệu không tương thích có thể bị trương nở, co ngót, cứng hoặc suy giảm tính chất. Ông chỉ ra rằng, ethanol và nước trong nhiên liệu cũng có thể làm gia tăng nguy cơ ăn mòn một số kim loại trong những điều kiện nhất định. Các sản phẩm ăn mòn hoặc cặn bẩn bong ra có khả năng ảnh hưởng đến bộ lọc, kim phun và các bộ phận cung cấp nhiên liệu.

Vì vậy, chuyên gia Minh Đồng khuyến nghị, khả năng sử dụng E10 nên được xác định theo khuyến cáo của nhà sản xuất phương tiện. Với xe đời cũ, việc chủ động kiểm tra hệ thống nhiên liệu định kỳ càng trở nên cần thiết.

Kiểm soát chất lượng phải bắt đầu từ trạm xăng 

Ở góc độ phân phối, ông nhận định chất lượng nhiên liệu không chỉ phụ thuộc vào thành phần E10 khi xuất kho, mà điều kiện vận chuyển, tồn chứa và phân phối cũng ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng cuối cùng.

Tại các cửa hàng bán lẻ, bể chứa cần được duy trì trong tình trạng kín, hạn chế nước và tạp chất xâm nhập. Vị chuyên gia lưu ý, công tác kiểm tra, bảo dưỡng bể chứa, đường ống, bộ lọc và thiết bị phân phối cần được thực hiện theo đúng quy định.

Đồng thời, ông cho rằng việc lấy mẫu tại bể chứa để kiểm tra nước, cặn và các dấu hiệu bất thường là một biện pháp cần thiết trong quản lý chất lượng. Đặc biệt, sau khi nhập nhiên liệu mới hoặc khi phát hiện dấu hiệu lạ, việc kiểm tra cần được thực hiện nghiêm ngặt và kịp thời. Dù các thiết bị kiểm tra nhanh có thể hỗ trợ nhân viên phát hiện sớm dấu hiệu bất thường, nhưng theo ông, kết quả tại hiện trường không thể thay thế cho việc thử nghiệm theo tiêu chuẩn khi cần xác định chính xác chất lượng nhiên liệu.

Người dùng cần thay đổi cách bảo quản và bảo dưỡng?

Trực tiếp giải đáp băn khoăn của người dùng, chuyên gia Minh Đồng cho hay, với những phương tiện được nhà sản xuất xác nhận tương thích E10, người dùng nhìn chung không cần tự ý thay đổi toàn bộ chế độ bảo dưỡng. Điều quan trọng nhất là sử dụng nhiên liệu đạt tiêu chuẩn và bảo dưỡng theo khuyến cáo của hãng.

Trong trường hợp xe có lịch sử sử dụng nhiên liệu kém chất lượng hoặc bình nhiên liệu có nhiều cặn, ông giải thích, quá trình làm sạch tự nhiên của ethanol có thể làm bong một phần cặn tích tụ. Khi đó, bộ lọc nhiên liệu có thể bị ảnh hưởng và cần được kiểm tra. Việc vệ sinh kim phun hoặc bộ hòa khí cũng nên dựa trên tình trạng thực tế của phương tiện, thay vì áp dụng một chu kỳ cố định cho mọi loại xe.

Với phương tiện phải ngừng sử dụng trong thời gian dài, vị chuyên gia khuyên người dùng nên tuân thủ hướng dẫn bảo quản nhiên liệu của nhà sản xuất. Ông nhắc nhở cần hạn chế tự ý hút hoặc xả nhiên liệu tại nhà vì có thể gây nguy cơ cháy nổ và phát sinh chất thải nguy hại. Đặc biệt, chuyên gia khuyến cáo người dân tuyệt đối không nên tự ý bổ sung phụ gia với mục đích “chống tách pha” hoặc “bảo vệ động cơ” nếu sản phẩm không được nhà sản xuất cho phép, nhằm tránh lãng phí và các rủi ro không đáng có cho động cơ.

Thu hồi hơi xăng để giảm ô nhiễm đô thị

Mở rộng góc nhìn về môi trường, ông Đồng nhắc đến một vấn đề khác cần được quan tâm tại các đô thị là phát thải hơi xăng tại cửa hàng bán lẻ. Hơi xăng chứa các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOCs), trong đó có benzen. Nếu kiểm soát không tốt, các chất này có thể góp phần làm suy giảm chất lượng không khí và tạo ra rủi ro đối với sức khỏe người lao động cũng như cộng đồng xung quanh.

Các hệ thống thu hồi hơi xăng được phát triển nhằm giảm lượng hơi nhiên liệu phát tán ra môi trường. Với Stage I, hơi xăng phát sinh trong quá trình nhập nhiên liệu vào bể chứa được thu hồi và đưa trở lại hệ thống chứa hoặc xử lý phù hợp. Stage II liên quan đến quá trình tiếp nhiên liệu cho phương tiện, giúp thu gom phần hơi nhiên liệu thoát ra khỏi bình xăng của xe trong lúc bơm. Ông đánh giá, việc áp dụng thu hồi hơi xăng cần phù hợp với quy mô, thiết kế và yêu cầu quản lý phát thải của từng cơ sở.

Động cơ đốt trong chưa biến mất ngay 

Nhìn nhận về bức tranh năng lượng toàn cảnh, chuyên gia Minh Đồng cho rằng sự phát triển nhanh của xe điện đang làm thay đổi ngành giao thông. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa động cơ đốt trong sẽ biến mất trong thời gian ngắn.

Các động cơ thế hệ mới đang tiếp tục được cải thiện về hiệu suất, kiểm soát phát thải và khả năng sử dụng nhiên liệu có hàm lượng carbon thấp hơn. Cùng với nhiên liệu sinh học, ông cho biết nhiên liệu tổng hợp (e-fuels) cũng đang được nghiên cứu, tạo thêm lựa chọn cho các phương tiện và lĩnh vực khó điện hóa hoàn toàn. Trong vận tải hạng nặng, hàng hải, hàng không, quân đội và một số loại máy móc chuyên dụng, bài toán chuyển đổi năng lượng phức tạp hơn so với xe cá nhân đô thị. Khối lượng, phạm vi hoạt động, thời gian tiếp nhiên liệu và yêu cầu về hạ tầng đều là những yếu tố cần tính đến.

Từ những phân tích trên, ông nhận định quá trình chuyển dịch năng lượng nhiều khả năng sẽ diễn ra theo nhiều hướng. Xe điện có thể tiếp tục mở rộng nhanh ở các phân khúc phù hợp, trong khi động cơ đốt trong vẫn được cải tiến và sử dụng ở những lĩnh vực mà quá trình điện hóa còn gặp nhiều giới hạn.