UBND thành phố Hải Phòng vừa ban hành kế hoạch xây dựng hồ sơ khoa học đề nghị UNESCO cùng kỷ niệm 700 năm ngày sinh Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh (1330-2030).

Cụ thể, từ tháng 10-12/2026, Hải Phòng sẽ tổ chức điền dã, khảo sát, điều tra và sưu tầm tư liệu về Tuệ Tĩnh; lập thư mục, dịch các tài liệu chữ cổ, tiếng nước ngoài nếu có. Thành phố cũng thống kê các địa danh, đường phố, trường học, cơ sở y tế, di tích, chùa có vườn thuốc và cơ sở khám chữa bệnh mang tên hoặc liên quan đến Tuệ Tĩnh.

Năm 2027, thành phố nghiên cứu, đánh giá những đóng góp và ảnh hưởng của Tuệ Tĩnh trong y học, Phật giáo, văn học, văn hóa, đồng thời làm rõ tầm ảnh hưởng của ông ở khu vực và quốc tế.

Dự kiến tháng 5/2027, Hải Phòng tổ chức hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề “Tuệ Tĩnh - Thân thế, sự nghiệp và giá trị di sản”. Đến tháng 10/2027, thành phố tiếp tục tổ chức hội thảo quốc tế “Tuệ Tĩnh - Giá trị di sản, tầm ảnh hưởng trong nước và quốc tế”.

Trên cơ sở tư liệu và kết quả nghiên cứu, khung hồ sơ bước 1 dự kiến hoàn thành trong quý IV/2027. Từ tháng 1-3/2028, thành phố lấy ý kiến các chuyên gia, nhà khoa học, nhà nghiên cứu để hoàn thiện hồ sơ và các tài liệu liên quan như phim, video, album ảnh.

Từ tháng 4-6/2028, hồ sơ được gửi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thẩm định, trước khi trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định việc đề nghị UNESCO cùng kỷ niệm 700 năm ngày sinh Tuệ Tĩnh. Hồ sơ sau đó được dịch sang tiếng Anh và dự kiến gửi Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam vào tháng 9/2028.

Trong năm 2029, Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam phối hợp với Phái đoàn Thường trực Việt Nam bên cạnh UNESCO vận động ít nhất hai quốc gia ủng hộ hồ sơ. Dự kiến trước ngày 15/1/2029, hồ sơ ứng viên được trình Ban Chấp hành UNESCO tại Paris. Hải Phòng dự kiến thành lập đoàn vận động sang Paris vào tháng 3/2029 và tiếp tục hoàn thiện hồ sơ theo yêu cầu của UNESCO trước tháng 10/2029, nếu có.

Nếu được UNESCO đồng thuận, năm 2030 Hải Phòng sẽ tổ chức các hoạt động kỷ niệm 700 năm ngày sinh Tuệ Tĩnh, gồm lễ kỷ niệm tại trụ sở UNESCO, ít nhất một hoạt động cấp tiểu khu vực, khu vực hoặc quốc tế cùng các chương trình tại thành phố.

Theo sử liệu, Tuệ Tĩnh tên thật là Nguyễn Bá Tĩnh, sinh năm 1330 tại vùng Hải Dương xưa, nay thuộc thành phố Hải Phòng. Ông mồ côi cha mẹ từ năm 6 tuổi, được nhà chùa đón về nuôi dạy.

Tại đây, ông chuyên tâm học chữ, nghiên cứu giáo lý và học nghề thuốc để chữa bệnh cho người dân nghèo.

Năm 22 tuổi, ông thi đỗ Hoàng giáp nhưng từ chối ra làm quan, dành phần lớn thời gian nghiên cứu y dược. Ông tận dụng vườn chùa để trồng, bào chế thuốc, truyền dạy người dân cách nhận biết, trồng và sử dụng các loại cây thuốc quen thuộc trong đời sống.

Chứng kiến nhiều dịch bệnh khiến người dân nghèo mất mạng, ông chú trọng phát triển nguồn dược liệu tại chỗ, sưu tầm các bài thuốc dân gian và tổ chức chữa bệnh ngay tại chùa. Theo các tài liệu, ông tham gia xây dựng 24 ngôi chùa, biến nhiều nơi thành cơ sở chữa bệnh, góp phần lan tỏa phong trào trồng và sử dụng thuốc Nam trong cộng đồng.

Những đóng góp đó gắn với quan điểm nổi tiếng “Nam dược trị Nam nhân”, đề cao việc sử dụng cây thuốc và dược liệu bản địa để chăm sóc sức khỏe người Việt. Tuệ Tĩnh vì thế được hậu thế tôn vinh là “ông Tổ thuốc Nam”, là một trong những người đặt nền móng cho nền y học cổ truyền Việt Nam.

Năm 55 tuổi, ông được vua Trần cử đi sứ nhà Minh. Tương truyền, nhờ chữa khỏi bệnh cho Tống Vương Phi, Tuệ Tĩnh được vua Minh phong chức Thái y - Thiền sư và giữ lại làm việc tại Viện Thái y. Ông qua đời tại Giang Nam sau một thời gian ở Trung Quốc.

Di sản của Tuệ Tĩnh được lưu dấu qua nhiều công trình y học, tiêu biểu là “Nam dược thần hiệu”, tác phẩm góp phần hệ thống hóa kinh nghiệm sử dụng thuốc Nam. Những tư tưởng và phương pháp của ông tiếp tục được các thế hệ danh y kế thừa, trong đó có Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác.

Việc Hải Phòng xây dựng hồ sơ đề nghị UNESCO cùng kỷ niệm 700 năm ngày sinh Tuệ Tĩnh năm 2030 không chỉ hướng tới một dấu mốc tưởng niệm, mà còn nhằm nghiên cứu, kiểm chứng và hệ thống hóa đầy đủ hơn những giá trị di sản của ông. Đây cũng là cơ sở để bảo tồn, phát huy di sản và giới thiệu những đóng góp của y học Việt Nam với quốc tế.

Để tri ân những đóng góp của Đại danh y - Thiền sư Tuệ Tĩnh, quê hương Cẩm Giàng (Hải Dương) xưa lưu giữ 3 di tích cùng gắn với việc thờ phụng và tưởng niệm ông, gồm đền Xưa, chùa Giám và đền Bia. Cả 3 đều được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt. Đặc biệt, đền Bia là một trong những di tích thuộc quần thể di tích quốc gia đặc biệt của huyện Cẩm Giàng cũ, nay thuộc xã Tuệ Tĩnh, thành phố Hải Phòng. 

Từ đền Bia, du khách chỉ mất khoảng 1km để đến đền Xưa ở làng Nghĩa Phú (tên cũ là làng Xưa), quê hương của Tuệ Tĩnh và cũng là nơi thờ ông. Cách đó khoảng 2 km là chùa Giám, nơi ông từng tu tập, nghiên cứu y dược và chữa bệnh cứu người.

Hằng năm, lễ hội truyền thống đền Bia được tổ chức vào ngày 1/4 âm lịch. Dịp này, du khách có thể tham quan không gian di tích, đồng thời được các lương y tư vấn, thăm khám và hướng dẫn sử dụng thuốc nếu có nhu cầu.

Đền Bia hiện có Phòng Chẩn trị y học cổ truyền bố trí riêng trong một dãy nhà, thực hiện các hoạt động khám bệnh, kê đơn và bốc thuốc. Phòng do lương y Nguyễn Văn Cảnh phụ trách và được bổ sung nhân lực khi lượng bệnh nhân tăng cao.

Đền Bia được xếp hạng Di tích lịch sử, văn hóa cấp Quốc gia vào năm 1994. Đến ngày 25/12/2017, cụm di tích đền Xưa - chùa Giám - đền Bia được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Di tích Quốc gia đặc biệt.