Ngày 28/9, Văn phòng UBND TP. Đà Nẵng cho biết, đoàn công tác của thành phố vừa có buổi làm việc với ông Lazare Eloundou Assomo - Giám đốc Trung tâm Di sản thế giới UNESCO.

Tại buổi làm việc, Đà Nẵng cho biết đang định hướng xây dựng hồ sơ đề cử quần thể danh thắng văn hóa Ngũ Hành Sơn để trình UNESCO xem xét công nhận là Di sản thế giới hỗn hợp. Từ đó, thành phố đề nghị Trung tâm Di sản thế giới UNESCO cùng các đơn vị tư vấn quốc tế hỗ trợ xây dựng luận cứ về giá trị nổi bật toàn cầu của di sản; kết nối chuyên gia quốc tế trong các lĩnh vực karst, khảo cổ và di sản tư liệu. 

Cùng với đó, Đà Nẵng mong muốn được hướng dẫn thực hiện phân tích so sánh ở phạm vi toàn cầu và hỗ trợ kỹ thuật trong quá trình áp dụng công cụ đánh giá tác động di sản.

5 ngọn núi làm nên kỳ quan độc đáo

Cách trung tâm TP. Đà Nẵng khoảng 8km, Ngũ Hành Sơn là quần thể gồm 5 ngọn núi đá vôi mang tên Kim, Mộc, Thủy, Hỏa và Thổ. Cụ thể gồm Thổ Sơn, Hỏa Sơn (có Dương Hỏa Sơn và Âm Hỏa Sơn), Thủy Sơn, Mộc Sơn, Kim Sơn.

Ngũ Hành Sơn từng có tên là núi Non Nước, xuất hiện vào cuối thế kỷ XVI và tồn tại đến ngày nay. Từ xa xưa, các hòn núi này có tên gọi rất dân dã. Hòn phía Bắc là núi Chùa, phía Đông là núi Mồng Gà, hòn phía Tây Bắc là núi Đá Chồng, hòn phía Tây là núi Đùng và phía Nam là núi Ông Chài.

Theo dòng lịch sử, cùng những câu chuyện và truyền thuyết gắn với vùng đất, tên gọi Ngũ Hành Sơn dần trở nên quen thuộc và in đậm trong đời sống văn hóa của cư dân địa phương.

Theo truyền thuyết, xưa kia có một lão ngư sống đơn độc bên bờ biển. Một lần, ông chứng kiến cảnh giao long đẻ trứng, trong một số tài liệu được kể là nữ thần Naga. Sau đó, thần Kim Quy xuất hiện và trao cho ông một chiếc móng chân, giúp bảo vệ quả trứng trước thú dữ và chim săn mồi.

Thời gian trôi qua, quả trứng dần lớn lên rồi tách thành 5 mảnh. Từ bên trong, một nàng tiên bước ra, còn 5 mảnh vỏ hóa thành 5 ngọn núi, tạo nên Ngũ Hành Sơn ngày nay. Câu chuyện sau đó tiếp tục gắn với vị vua Chăm, người biết chuyện và kết duyên với nàng tiên, trong khi thần Kim Quy đưa lão ngư lên trời.

Ngũ Hành Sơn không chỉ nổi bật bởi cảnh quan tự nhiên mà còn sở hữu hệ thống công trình kiến trúc, di tích tôn giáo và không gian văn hóa đa dạng. 

Nơi đây còn được biết đến với nhiều hang động tự nhiên như Huyền Không, Huyền Vi, Vân Thông... tạo nên cảnh quan kỳ thú, thu hút đông đảo du khách tham quan, khám phá.

Mỗi ngọn núi lại mang một nét riêng, trong đó Kim Sơn gắn với chùa Quán Thế Âm, Mộc Sơn nổi bật với khối đá Quan Âm bằng cẩm thạch trắng.

Từ đỉnh Thủy Sơn, du khách có thể phóng tầm mắt bao quát toàn bộ quần thể Ngũ Hành Sơn và ngắm nhìn một phần thành phố Đà Nẵng cùng những bãi biển trải dài. 

Một trong những điểm đến được nhiều du khách tìm đến là động Huyền Không. Đây là hang động lộ thiên với không gian rộng và những khoảng mở đón ánh sáng tự nhiên. Khi ánh sáng xuyên qua các khe đá, bên trong động hiện lên khung cảnh huyền ảo, tạo cảm giác như bước vào một không gian khác biệt. Trong động có đền Bà Chúa Tiên và đền Chúa Thượng Ngàn, là những nơi du khách thường đến cầu tài lộc, bình an và sức khỏe.

Quần thể Ngũ Hành Sơn còn nổi bật với hệ thống công trình có giá trị kiến trúc, các cơ sở tôn giáo, nhà ở kết hợp kinh doanh đá mỹ nghệ cùng nhiều không gian chức năng như khu cây xanh chuyên đề, mặt nước, vườn tượng và khu đền thờ tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ, Bà mẹ Việt Nam Anh hùng.

Sau khi tham quan danh thắng, du khách có thể ghé làng đá Non Nước, làng nghề truyền thống nổi tiếng với nghệ thuật điêu khắc đá mỹ nghệ của Đà Nẵng. Những khối đá qua bàn tay các nghệ nhân được chế tác thành nhiều tác phẩm tinh xảo, thể hiện kỹ thuật và sự sáng tạo được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Giá trị của Ngũ Hành Sơn

Là điểm đến nổi bật của Đà Nẵng, Ngũ Hành Sơn thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước đến tham quan. Năm 2025, Ngũ Hành Sơn ghi nhận hơn 2 triệu lượt khách.

Với những giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa và tự nhiên, quần thể danh thắng này được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt vào năm 2018. Năm 2023, quy hoạch tổng thể về bảo quản, tu bổ và phục hồi danh thắng cũng được phê duyệt.

Trong quá trình chuẩn bị định hướng xây dựng hồ sơ đề cử UNESCO, TP. Đà Nẵng cho biết thành phố đang phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch rà soát, nhận diện các giá trị có khả năng đáp ứng tiêu chí Di sản thế giới. Việc này được thực hiện trên cơ sở Luật Di sản văn hóa năm 2024, Công ước Di sản thế giới năm 1972 và các hướng dẫn thực hiện Công ước. 

Theo định hướng, hồ sơ dự kiến làm rõ 6 nhóm giá trị nổi bật toàn cầu của Ngũ Hành Sơn, trong đó có 4 tiêu chí thuộc lĩnh vực văn hóa và 2 tiêu chí về thiên nhiên.

Một trong số đó là lịch sử giao lưu và tiếp biến văn hóa diễn ra trong khu vực. Dấu tích của các cộng đồng Sa Huỳnh, Champa và Đại Việt vẫn được lưu giữ qua các địa điểm cư trú, di tích, dấu tích khảo cổ và những thực hành tín ngưỡng.

Ngoài ra, truyền thống chế tác đá mỹ nghệ tại Non Nước và hệ thống văn khắc trên đá, thường được gọi là “ma nhai”, phản ánh nhiều lớp giá trị liên quan đến lịch sử, văn học, tôn giáo, ngôn ngữ và ký ức của cộng đồng. Riêng hệ thống “ma nhai” tại Ngũ Hành Sơn có 78 văn bản Hán - Nôm được khắc trên vách đá và trong các hang động. Năm 2022, các văn bản này được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương. 

Không gian tín ngưỡng tại đây cũng cho thấy sự đan xen của nhiều dòng tư tưởng và tín ngưỡng, từ Phật giáo, Đạo giáo, Nho giáo đến tín ngưỡng Mẫu, được cộng đồng tiếp nối thông qua các nghi lễ và lễ hội.

Không chỉ có giá trị văn hóa, quần thể còn sở hữu những đặc điểm tự nhiên đáng chú ý. 5 ngọn núi đá cẩm thạch nằm trên dải cồn cát ven biển, trong mối liên hệ với sông Cổ Cò, biển và hệ thống hang động tự nhiên. Đặc điểm địa chất, địa mạo của khu vực cũng cung cấp dấu tích về quá trình hình thành địa hình karst và những biến động của đường bờ biển trong thời kỳ Đệ tứ.

Hiện nay, các giá trị của Ngũ Hành Sơn đã được ghi nhận dưới nhiều hình thức khác nhau. Ngoài danh hiệu Di tích Quốc gia đặc biệt, hệ thống “ma nhai” được UNESCO ghi danh là Di sản tư liệu; làng đá mỹ nghệ Non Nước được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia. Khu danh thắng còn có 7 cây cổ thụ được công nhận là Cây di sản Việt Nam. Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn cũng được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia và thuộc nhóm 15 lễ hội lớn cấp Quốc gia.