Trung Quốc cải tổ hệ thống hộ khẩu, mở rộng quyền tiếp cận dịch vụ công cho người lao động nhập cư

Hãng thông tấn Reuters đưa tin Trung Quốc đã ban hành các hướng dẫn nhằm mở rộng diện bao phủ của các dịch vụ công cơ bản cho những người không có hộ khẩu tại các thành phố nơi họ làm việc. Động thái này của quốc gia láng giềng với Việt Nam có thể giúp nhiều người lao động nhập cư tiếp cận được với các dịch vụ công tại đô thị.

Những thay đổi này có thể mang lại một mạng lưới an sinh xã hội vững chắc hơn cho các hộ gia đình, từ đó thúc đẩy tiềm năng nhu cầu tiêu dùng trong nền kinh tế vốn phụ thuộc vào xuất khẩu của Trung Quốc.

Các hướng dẫn kể trên kêu gọi các cơ quan Chính phủ và chính quyền địa phương cung cấp những dịch vụ công, bao gồm giáo dục và chăm sóc y tế cơ bản, dựa trên nơi cư trú thường trú của người dân thay vì dựa trên hộ khẩu của họ (vốn chủ yếu được xác định theo nơi sinh).

Hệ thống hộ khẩu, hay còn gọi là “hukou” trong tiếng Trung Quốc, gắn liền quyền lợi tiếp cận dịch vụ công của một người phần lớn với nơi sinh của họ. Hệ thống này được áp dụng từ những năm 1950 nhằm hạn chế việc di cư nội địa, đặc biệt là từ khu vực nông thôn ra thành thị.

Những người lao động nhập cư nắm giữ hộ khẩu nông thôn ở quê nhà thường gặp rất nhiều khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ công tại các thành phố, nơi họ đang sinh sống và làm việc. Chính phủ Trung Quốc đã nỗ lực cải cách hệ thống này trong hơn một thập kỷ qua.

Nới lỏng việc tiếp cận trường học và nhà ở xã hội

“Việc cung cấp các dịch vụ công cơ bản theo nơi cư trú, từng bước xóa bỏ mối liên hệ giữa dịch vụ công cơ bản với hộ khẩu và thúc đẩy quyền tiếp cận bình đẳng đối với các dịch vụ công cơ bản... là những điều kiện thuận lợi để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân về một cuộc sống tốt đẹp hơn”, Hội đồng Nhà nước Trung Quốc (Quốc vụ viện) nêu rõ trong văn bản hướng dẫn.

Các hướng dẫn yêu cầu chính quyền địa phương hỗ trợ nhiều hơn cho trẻ em nhập cư – những đứa trẻ chuyển đến thành phố cùng cha mẹ – được học tại các trường công lập, đồng thời cho phép những học sinh đủ điều kiện được tham gia các kỳ thi tuyển sinh trường học ngay tại nơi cư trú.

Hướng dẫn cũng chỉ rõ, nhiều thành phố hơn nữa cần phải mở rộng các chương trình nhà ở xã hội cho thuê để áp dụng cho các hộ gia đình có việc làm ổn định nhưng chưa có hộ khẩu địa phương và người lao động phải được phép tham gia vào hệ thống bảo hiểm xã hội tại nơi làm việc của họ.

Bên cạnh đó, các hướng dẫn cũng kêu gọi nới lỏng các hạn chế về hộ khẩu trong các lĩnh vực như chăm sóc trẻ em, chăm sóc người cao tuổi và hỗ trợ người khuyết tật, đồng thời khuyến khích chính quyền cấp tỉnh mở rộng hỗ trợ ngân sách cho các khu vực có dòng người nhập cư đổ về để chi trả cho các dịch vụ công.

Các nhà phân tích nhận định, việc Trung Quốc cải tổ chương trình bảo hiểm xã hội cho người lao động nhập cư có thể thu hẹp khoảng cách giữa thành thị và nông thôn, đồng thời khai thông các động lực tăng trưởng kinh tế mới.

Gần 400 triệu người lao động nhập cư đón tin vui

Hôm 22/5, Bắc Kinh đã có động thái nới lỏng các hạn chế cư trú đối với diện bao phủ bảo hiểm, xóa bỏ rào cản từng bắt buộc những người làm việc tại các thành phố Trung Quốc phải quay về quê nhà để hưởng các chế độ phúc lợi.

Một nhà kinh tế chính trị nông nghiệp cho biết, thay đổi này đối với hệ thống hộ khẩu có thể đánh dấu một bước tiến hướng tới việc “xóa bỏ sự bất bình đẳng lớn giữa nông thôn và thành thị vốn là đặc trưng của nền kinh tế Trung Quốc thời kỳ sau những năm 1980”.

Video về kỳ họp Lưỡng hội Trung Quốc đầu tháng 3 năm 2026 khi các nhà hoạch định chính sách cam kết thúc đẩy việc làm, tăng thu nhập hộ gia đình và củng cố mạng lưới an sinh xã hội - Nguồn clip: CNA

Gần 400 triệu lao động nhập cư đang góp phần vận hành các thành phố lớn của Trung Quốc và các nhà phân tích cho rằng những cuộc cải cách hộ khẩu có thể kích cầu tiêu dùng nội địa bằng cách giảm bớt tâm lý tích lũy phòng hờ của người nhập cư – khoản tiền mà họ phải tích trữ do không thể tiếp cận mạng lưới an sinh xã hội tại nơi làm việc.