Ngày 11/6, tại Khu Di sản thế giới Hoàng thành Thăng Long, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội tổ chức tọa đàm khoa học “Nhận diện giá trị nổi bật của Khu di tích Cổ Loa”. Sự kiện là bước quan trọng trong quá trình hoàn thiện Báo cáo tóm tắt trình UNESCO xem xét đưa Cổ Loa vào Danh sách đề cử dự kiến Di sản thế giới.

Tọa đàm có sự tham gia của nhiều chuyên gia văn hóa, lịch sử, khảo cổ học… Tại tòa đàm, các chuyên gia thảo luận, xác định giá trị nổi bật toàn cầu của Cổ Loa và đề xuất giải pháp hoàn thiện hồ sơ theo tiêu chí UNESCO.

Thời gian qua, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội đã phối hợp với các cơ quan chuyên môn và nhà khoa học triển khai nghiên cứu, khảo sát thực địa, thu thập tư liệu để xây dựng cơ sở khoa học cho hồ sơ đề cử. Trong đó, nhiệm vụ trọng tâm là nhận diện đầy đủ các giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, khảo cổ học, quy hoạch và cảnh quan của Cổ Loa.

Các chuyên gia nhấn mạnh, Di tích Quốc gia đặc biệt Cổ Loa không chỉ là di tích lịch sử, khảo cổ mà còn sở hữu nhiều giá trị đặc biệt. Đây là một trong những dấu ấn lớn phản ánh quá trình hình thành nhà nước sơ khai, sự phát triển của nền văn minh Việt cổ và truyền thống dựng nước, giữ nước của dân tộc.

Cổ Loa gắn liền với sự hình thành Nhà nước Âu Lạc dưới thời An Dương Vương vào khoảng thế kỷ III TCN. Thành được xây dựng với hệ thống thành lũy quy mô lớn, gồm nhiều vòng thành độc đáo và thế phòng thủ tận dụng hiệu quả địa hình tự nhiên. Vì vậy, Cổ Loa được xem là một trong những trung tâm chính trị, quân sự sớm nhất của người Việt cổ.

Ngoài ra, Cổ Loa không chỉ là kinh đô đầu tiên của Nhà nước Âu Lạc mà còn phản ánh trình độ tổ chức xã hội, tư duy quy hoạch và kỹ thuật xây dựng của cư dân Việt cổ thông qua cách thiết kế và sắp xếp hệ thống thành lũy.

Cổ Loa cũng được đánh giá là di sản có tính liên tục lịch sử, không giới hạn trong một giai đoạn nhất định. Bởi lẽ, sau thời An Dương Vương, Ngô Quyền chọn Cổ Loa làm kinh đô sau chiến thắng Bạch Đằng 938, mở đầu thời kỳ độc lập tự chủ lâu dài của dân tộc. Quyết định này thể hiện ý thức tiếp nối truyền thống dựng nước của các triều đại Hùng Vương, An Dương Vương, đồng thời khẳng định sức mạnh và nền độc lập tự chủ của dân tộc ta. Điều này cũng là minh chứng cho giá trị lịch sử bền vững của Cổ Loa.

Di tích Quốc gia đặc biệt Cổ Loa nằm ở phía Bắc Hà Nội, cách trung tâm Thủ đô 20km. Đây được xem là tòa thành cổ lớn nhất Việt Nam và là một trong những di tích lịch sử - khảo cổ quan trọng bậc nhất của dân tộc ta.

Theo truyền thuyết, thành được xây theo hình xoáy trôn ốc với 9 vòng thành liên tiếp nên còn được gọi là Loa Thành hay Thành Ốc. Tuy nhiên, trải qua biến động lịch sử, chiến tranh và sự bào mòn của thời gian, ngày nay Cổ Loa chỉ còn lại 3 vòng thành chính là thành Nội, thành Trung và thành Ngoại nhưng vẫn cho thấy quy mô và trình độ xây dựng vượt trội của cư dân Việt cổ.

Thành Ngoại có chu vi khoảng 8km, được xây dựng bằng kỹ thuật đào hào kết hợp đắp lũy. Nhiều đoạn thành cao từ 4-5m, có nơi đạt tới 8-12m. Bên trong là thành Trung với chu vi khoảng 6,5km, kết cấu kiên cố hơn và diện tích nhỏ hơn. Trung tâm của toàn bộ công trình là thành Nội rộng khoảng 2km2, là nơi đặt cung điện và sinh sống của nhà vua cùng triều thần.

Trong lịch sử, Cổ Loa còn được biết đến với nhiều tên gọi khác nhau như Loa Thành, Côn Lôn Thành, Tư Long Thành, Cửu Thành, Thành Việt Vương hay Khả Lũ Thành.

Ngày nay, Khu di tích Cổ Loa vẫn bảo tồn hệ thống di sản phong phú với khoảng 60 di tích lớn nhỏ, trong đó có nhiều công trình được xếp hạng cấp quốc gia. Nổi bật phải kể đến đền Thượng thờ An Dương Vương, đền thờ tướng Cao Lỗ, am Mỵ Châu, giếng Ngọc, chùa Bảo Sơn... Các di tích còn lưu giữ nhiều hiện vật khảo cổ quý giá được khai quật từ lòng đất Cổ Loa như tượng đồng, mũi tên đồng, đồ gốm, đồ đá và các hiện vật trang trí tinh xảo… góp phần tái hiện diện mạo của một trung tâm chính trị - quân sự cổ.

Không chỉ là chứng tích lịch sử, Cổ Loa còn là biểu tượng cho trí tuệ, sức sáng tạo và tinh thần dựng nước, giữ nước của người Việt. Bên cạnh những giá trị vật thể, nơi đây vẫn duy trì đời sống văn hóa cộng đồng đặc sắc. Hằng năm, vào ngày mùng 6 tháng Giêng Âm lịch, người dân địa phương tổ chức lễ hội Cổ Loa thu hút đông đảo du khách và nhân dân tham dự.

Với những giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, kiến trúc và khảo cổ học, Cổ Loa đã được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt vào năm 2012. Đến ngày 15/11/2021, UBND TP. Hà Nội tiếp tục công nhận Cổ Loa là điểm du lịch của Thủ đô.

Hiện nay, khu di tích trở thành điểm đến hấp dẫn đối với những ai muốn tìm hiểu về cội nguồn dân tộc và khám phá không gian văn hóa đặc trưng của vùng đồng bằng Bắc Bộ.