Nút thắt từ quy mô nhỏ lẻ và thiếu liên kết

Theo Báo Phú Thọ, Tân Lạc vốn có thế mạnh về sản xuất nông nghiệp, với các sản phẩm đặc trưng như bưởi đỏ, rau, củ, quả và một số sản phẩm chăn nuôi. Trong quá trình chuyển đổi phương thức sản xuất, một số hợp tác xã (HTX), tổ hợp tác (THT) và nhóm hộ trên địa bàn đã từng bước áp dụng quy trình canh tác theo hướng hữu cơ, tham gia hệ thống bảo đảm cùng tham gia trong sản xuất hữu cơ (PGS), hướng tới tạo ra những sản phẩm an toàn, có nguồn gốc rõ ràng và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.

Tại xã Tân Lạc hiện có 15 HTX nông nghiệp, trong đó 10 HTX đang hoạt động. Một số HTX, THT đã được cấp mã số vùng trồng với tổng diện tích khoảng 133 ha. Đặc biệt, HTX Trồng bưởi hữu cơ và Dịch vụ nông nghiệp Tân Đông đang sản xuất trên diện tích 20 ha, năng suất ước đạt 17 tấn/ha, sản lượng khoảng 340 tấn/năm. Bưởi đỏ là cây trồng chủ lực của địa phương với diện tích trên 500 ha, năng suất bình quân khoảng 16,5 tấn/ha, sản lượng ước đạt 8.250 tấn/năm. Không chỉ tiêu thụ trong nước, một số HTX đã bước đầu đưa sản phẩm vào thị trường EU. Đây là tín hiệu cho thấy khi được tổ chức sản xuất bài bản, kiểm soát chất lượng và đáp ứng các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, nông sản Tân Lạc hoàn toàn có khả năng tiếp cận những thị trường có yêu cầu cao.

Tuy nhiên, thị trường cũng đặt ra yêu cầu cao đối với người sản xuất. Sản phẩm phải bảo đảm ổn định về chất lượng, sản lượng, quy cách, truy xuất nguồn gốc và thời gian cung ứng. Trong khi đó, sản xuất hữu cơ tại Tân Lạc vẫn còn nhỏ lẻ, phân tán, chưa tạo được vùng nguyên liệu đủ lớn để đáp ứng những đơn hàng ổn định.

Ông Nguyễn Văn Lưu - Tổng Giám đốc Công ty Nông nghiệp công nghệ cao Đồng Tân cho rằng, quy mô sản xuất nông nghiệp hữu cơ của Tân Lạc hiện chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế. Các HTX, THT và nhóm nông hộ còn hoạt động tương đối đơn lẻ, thiếu một nhân tố dẫn dắt để hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất đến chế biến và tiêu thụ. Người sản xuất cần mạnh dạn thay đổi, mở rộng liên kết, chuyển đổi quy trình canh tác, đầu tư công nghệ để nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm. Doanh nghiệp sẵn sàng đồng hành, bao tiêu sản phẩm, hình thành chuỗi liên kết và vùng nguyên liệu ổn định, song cần sự hỗ trợ của cấp ủy, chính quyền địa phương.

Từ phía người sản xuất, bà Nguyễn Thị Oanh - Giám đốc HTX Bình Minh cho biết: HTX sản xuất các sản phẩm chế biến từ bưởi như trà bưởi, mứt bưởi, nước bưởi lên men cùng các loại rau, củ, quả, hạt tươi. HTX mong muốn được hỗ trợ mở rộng quy mô vùng sản xuất, xây dựng vùng nguyên liệu và có sự tham gia sâu hơn của doanh nghiệp trong đầu tư công nghệ chế biến, bao tiêu, tiêu thụ sản phẩm. Những mong muốn này cũng phản ánh đúng “điểm nghẽn” hiện nay của nông nghiệp hữu cơ Tân Lạc: có đất, có sản phẩm, có người sản xuất nhưng chưa có quy mô đủ lớn và chuỗi liên kết đủ mạnh.

Giải pháp xây dựng chuỗi giá trị hữu cơ bền vững

Để giải bài toán về quy mô và bứt phá khỏi thế độc lập, manh mún, Tân Lạc đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải chuyển dịch tư duy từ sản xuất nông nghiệp thuần túy sang kinh tế nông nghiệp. Theo đó, việc mở rộng diện tích hữu cơ không thể tách rời với tiến trình xây dựng chuỗi giá trị đồng bộ, nơi mỗi mắt xích từ người nông dân, hợp tác xã đến doanh nghiệp và chính quyền đều đóng vai trò then chốt trong cung ứng nông sản an toàn.

Đánh giá về tiềm năng phát triển nông nghiệp hữu cơ tại địa phương, Tiến sĩ Hà Phúc Mịch - Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam cho rằng, địa phương có nhiều dư địa để triển khai và mở rộng sản xuất nông nghiệp hữu cơ. Đây là cơ sở quan trọng để Tân Lạc tiếp tục lựa chọn, xây dựng các vùng sản xuất phù hợp, từng bước nâng cao giá trị nông sản thay vì chỉ tập trung vào sản lượng.

Theo đồng chí Phạm Ngọc Tùng - Phó Chủ tịch UBND xã Tân Lạc, cấp ủy, chính quyền địa phương xác định sản xuất nông nghiệp theo hướng hữu cơ là một trong những giải pháp nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp, tạo ra sản phẩm có chất lượng và tăng thu nhập cho người dân. Xã đang tập trung nghiên cứu, đề xuất các cơ chế, chính sách hỗ trợ HTX, THT và nhóm nông hộ đẩy mạnh sản xuất hữu cơ, từng bước mở rộng vùng nguyên liệu và xây dựng các sản phẩm đáp ứng yêu cầu thị trường.

Chuỗi cửa hàng thực phẩm sạch BigGreen, Bác Tôm là những đơn vị đã hợp tác, thu mua nông sản của các HTX, THT và nhóm hộ tại Tân Lạc. Qua thực tế tiêu thụ, ông Nguyễn Tiến Hưng - Giám đốc chuỗi cửa hàng thực phẩm sạch BigGreen và ông Trần Mạnh Chiến - đại diện về kỹ thuật và thị trường của chuỗi thực phẩm sạch Bác Tôm đã đánh giá cao chất lượng sản phẩm, nhất là các nhóm rau, củ, quả và sản phẩm chăn nuôi được sản xuất theo hướng nông nghiệp hữu cơ, sạch ở Tân Lạc. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy sản phẩm hữu cơ của địa phương đã bước đầu có chỗ đứng trong hệ thống phân phối thực phẩm sạch.

Theo tiến sĩ Hà Phúc Mịch - Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam, điều quan trọng trong chặng đường tới không chỉ là mở rộng diện tích sản xuất hữu cơ mà Tân Lạc phải xây dựng được chuỗi giá trị hữu cơ. Trong đó, người nông dân là chủ thể, HTX giữ vai trò tổ chức sản xuất, doanh nghiệp đảm nhiệm liên kết thị trường, chế biến, tiêu thụ. Chính quyền tạo hành lang, cơ chế và hỗ trợ phát triển vùng nguyên liệu. Khi những mắt xích này được kết nối chặt chẽ, lợi thế nông nghiệp của Tân Lạc mới có thể chuyển hóa thành giá trị bền vững, nâng cao thu nhập cho người dân và tạo thương hiệu cho nông sản địa phương.