Cựu Bộ trưởng Tư pháp Nhật Bản lên án Ấn Độ khiến dự án đường sắt cao tốc đình đám bị trì trệ

Dự án đường sắt cao tốc Mumbai - Ahmedabad ở Ấn Độ, vốn đã chậm tiến độ 3 năm, gần đây lại gặp thêm rắc rối. Chỉ vài giờ sau khi một cựu Bộ trưởng Nhật Bản chỉ trích trên mạng xã hội rằng Ấn Độ đã thể hiện sự “sơ hở và liều lĩnh trắng trợn” khiến dự án tàu tốc hành đình đám này bị đình trệ, Bộ Ngoại giao Ấn Độ (MEA) đã bác bỏ lời cáo buộc này, cho rằng đó chỉ là “ý kiến cá nhân không đúng với thực tế” và khẳng định các cuộc thảo luận giữa hai nước vẫn đang tiến triển tốt đẹp.

Đăng tải trên mạng xã hội X (tên cũ là Twitter) hôm 15/7 về dự án đường sắt tốc độ cao Mumbai - Ahmedabad (MAHSR), ông Hideki Makihara - cựu Bộ trưởng Tư pháp Nhật Bản và là một lãnh đạo thuộc Đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền đã viết: “Dự án Shinkansen tại Ấn Độ là dự án mà chính tôi từng tham gia. Nhưng điều nổi bật trong các cuộc họp và đàm phán quốc tế là sự liều lĩnh đến kỳ lạ từ phía Ấn Độ, hết lần này đến lần khác. Họ đơn giản là không giữ lời hứa, dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Dù có hứa hẹn, họ cũng lật lọng ngay lập tức. Họ liên tục đẩy lợi ích cá nhân của mình lên hàng đầu cho đến phút cuối cùng”.

Chính trị gia 55 tuổi người Nhật Bản cũng cho rằng chuyến thăm Ấn Độ gần đây của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi là một thất bại. “Tôi cảm nhận 100% rằng lý do dự án này không thể tiến triển hoàn toàn nằm ở phía Ấn Độ. Chuyến thăm của Thủ tướng Takaichi cũng không mang lại kết quả gì. “Dự án Shinkansen Ấn Độ” đã thất bại: Nhật Bản bị loại khỏi hệ thống tín hiệu, vốn là chìa khóa an toàn”, ông đăng thông điệp gay gắt trên tài khoản X của mình.

Đáp trả lại các cáo buộc của cựu Bộ trưởng Tư pháp Nhật Bản Hideki Makihara, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Ấn Độ Randhir Jaiswal phát biểu: “Đó chỉ là ý kiến cá nhân và hoàn toàn trái ngược với thực tế. Các cuộc thảo luận giữa Ấn Độ và Nhật Bản về tuyến tàu tốc độ cao Mumbai – Ahmedabad trên thực tế đang tiến triển rất tốt. Nhật Bản sẽ cung cấp các đoàn tàu dòng E10, nhưng sớm nhất cũng phải đến đầu những năm 2030 họ mới bàn giao. Đoàn tàu được đề cập hiện vẫn đang trong quá trình phát triển. Trong khi đó, công tác xây dựng đã tiến triển nhanh chóng. Đoạn tuyến đầu tiên sẽ được đưa vào vận hành ngay trong năm 2027. Do đó, cả hai bên đã thống nhất bắt đầu vận hành bằng các đoàn tàu tốc độ cao do Ấn Độ sản xuất”.

Ông Jaiswal cho biết thiết bị tín hiệu đã được đặt hàng theo đúng tiêu chuẩn và phù hợp với các quy cách quốc tế. “Không có lời đề nghị nào từ phía Nhật Bản được ghi nhận trong bối cảnh này. Việc thực thi dự án đang đi đúng hướng theo mục tiêu chung là đưa dự án tàu tốc độ cao vào hoạt động trong thời gian sớm nhất”, ông nhấn mạnh.

Ngành Đường sắt Ấn Độ đã thông báo rằng đoạn đường 50 km đầu tiên (Surat – Bilimora) thuộc dự án dài 508 km sẽ được đưa vào hoạt động cùng với đoàn tàu tốc hành tự sản xuất trong nước (B28). Tốc độ thiết kế của tàu là 280 km/h và hai đoàn tàu hiện đang được công ty BEML phát triển tại thành phố Bengaluru, bang Karnataka, miền Nam nước này.

Bên cạnh đó, Ấn Độ - đất nước đông dân nhất thế giới hiện đang triển khai hệ thống tín hiệu dựa trên Hệ thống Điều khiển tàu châu Âu (ETCS) cấp độ 2 cho đoạn Surat – Bilimora, dự kiến đi vào hoạt động vào tháng 8 năm 2027.

Video Nhật Bản đổ lỗi cho Ấn Độ về việc chậm tiến độ tàu tốc hành tuyến Mumbai - Ahmedabad, Bộ Ngoại giao Ấn Độ đáp trả gay gắt - Nguồn clip: India Today Global

Vào tháng 3 năm 2026, một báo cáo do Ủy ban Thường vụ về đường sắt trình lên Quốc hội Ấn Độ đã chỉ ra những “thách thức” gặp phải trong việc thu mua toa xe từ Nhật Bản cho dự án này.

Báo cáo dẫn lời một đại diện của Bộ Đường sắt Ấn Độ: “Quý vị sẽ rất vui khi biết rằng chúng tôi đang sản xuất tàu B28 ngay tại Ấn Độ. Trong giai đoạn đầu, tàu sẽ chạy ở tốc độ 250 km/h. Sau đó, chúng tôi sẽ nâng cấp để tăng lên 350 hoặc 320 km/h. Chúng tôi phải đưa dịch vụ thương mại đầu tiên vào hoạt động tại Surat vào tháng 8 năm 2027… Hệ thống tín hiệu liên quan sẽ là ETCS cấp độ 2, hoạt động ở tốc độ 250 và 280 km/h. Gói thầu của hệ thống này đã được trao và chúng tôi đang tiến hành lắp đặt. Hệ thống của Nhật Bản rồi sẽ tới, nhưng hiện tại chúng tôi đang tự thực hiện phần việc của mình”.

Ấn Độ ưu tiên công nghệ tàu tốc độ cao nội địa cho siêu dự án đường sắt trị giá gần 540.000 tỷ đồng

Theo trang railjournal.com, hôm 21/7, các nguồn tin thân cận với Chính phủ Ấn Độ cho biết nền kinh tế lớn thứ 3 châu Á sẽ không thu mua công nghệ của Nhật Bản cho mạng lưới đường sắt tốc độ cao mới phôi thai của mình. Điều này bao gồm các đoàn tàu Shinkansen và công nghệ cáp rò/cáp bức xạ cho hệ thống tín hiệu mà Nhật Bản đề xuất cho dự án đường sắt tốc độ cao Mumbai – Ahmedabad (MAHSR) dài 508 km đang được xây dựng, dự án vốn được tài trợ phần lớn bởi Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA).

Bộ trưởng Đường sắt Ashwani Vaishnaw đã bày tỏ lo ngại của Ấn Độ về chi phí và tiến độ giao hàng của các dòng tàu E-10 Shinkansen. Một quan chức cấp cao của Ngành Đường sắt Ấn Độ (IR) cho biết vào ngày 21/7 rằng Chính phủ nước này đã quyết định từ năm 2024 về việc tự sản xuất toa xe tốc độ cao trong nước, cũng như áp dụng hệ thống tín hiệu theo tiêu chuẩn quốc tế. “Nhật Bản đã không thể đưa ra các đề xuất cho tàu E-10, hệ thống tín hiệu và hệ thống trung tâm điều hành sản xuất”, quan chức này cho hay.

Mặc dù Nhật Bản sẽ viện trợ hai đoàn tàu Shinkansen đã qua sử dụng (biến thể E-4 và E-5) để dùng cho các đợt chạy thử nghiệm giữa Surat và Bilimora vào năm 2027, phía “xứ sở Phù Tang” lại cho biết họ không thể cung cấp các đoàn tàu E-10 trước năm 2034.

Ấn Độ cần 49 đoàn tàu tốc độ cao loại 8 toa cho tuyến Mumbai - Ahmedabad. Trong khi Nhật Bản đề xuất cung cấp các đoàn tàu này với giá 200 tỷ rupee (2,08 tỷ USD), Ấn Độ lại đang cân nhắc phương án mua toa xe từ các nhà cung cấp phương Tây với mức giá chỉ bằng khoảng một nửa.

Công ty Bharat Earth Movers Limited (BEML) hiện đang chế tạo hai mẫu tàu thử nghiệm B28 gồm 8 toa, tốc độ 250 km/h hợp tác cùng Nhà máy Toa xe Tích hợp (ICF) theo hợp đồng trị giá 8,7 tỷ rupee (90 triệu USD) được Tổng công ty Đường sắt Tốc độ cao Quốc gia Ấn Độ (NHSRCL) ký kết vào tháng 10 năm 2024.

Mẫu thử nghiệm BEML đầu tiên dự kiến sẽ được giao vào đầu năm 2027 để chạy thử giữa Surat và Bilimora. Đơn đặt hàng tiếp theo gồm 16 đoàn tàu bổ sung cũng được cho là đã được trao cho BEML để vận hành trên tuyến đường mới cho đến khi các đoàn tàu tốc độ 320 km/h sẵn sàng.

Vào đầu năm 2025, NHSRCL đã trao hợp đồng trị giá 41,4 tỷ rupee cho liên doanh Siemens và DRA Agarwal để chế tạo, cung cấp và lắp đặt hệ thống tín hiệu cũng như điều khiển tàu sử dụng ETCS cấp độ 2 làm hệ thống tạm thời.

Biên bản Ghi nhớ (MoU) năm 2015 giữa Ấn Độ và Nhật Bản quy định rằng 3 yếu tố cấu thành của tuyến đường sắt tốc độ cao mới Mumbai - Ahmedabad sẽ được cung cấp từ Nhật Bản gồm: Toa xe Shinkansen, hệ thống tín hiệu và trung tâm điều hành sản xuất. Theo thỏa thuận, 30% giá trị dự án này sẽ do Nhật Bản tài trợ. Chính phủ Ấn Độ từ đó đến nay đã và đang tìm cách sửa đổi hoặc hủy bỏ các điều khoản của bản ghi nhớ kể trên, nhưng hiện vẫn chưa rõ liệu họ có thể thực hiện được điều đó hay không.

Ban đầu dự kiến có chi phí khoảng 1.080 tỷ rupee (gần 11,2 tỷ USD, tức hơn 294.335 tỷ đồng), chi phí của tuyến đường sắt cao tốc Mumbai - Ahmedabad được cho là đã tăng vọt 83% lên gần 1.980 tỷ rupee (khoảng 20,5 tỷ USD, tức gần 539.615 tỷ đồng), phần lớn do các tranh chấp về giải phóng mặt bằng ở Gujarat và Maharashtra, lạm phát và những thách thức trong quá trình triển khai, trong khi siêu dự án này đã bị chậm tiến độ 3 năm.