Bộ Công Thương vừa ban hành Thông tư 61/2026/TT-BCT, kèm quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với trụ và trạm sạc xe điện. Quy định mới được kỳ vọng tạo nền tảng kỹ thuật thống nhất, đồng thời nâng cao an toàn và khả năng kết nối của hệ thống sạc.

Không bắt buộc trạm sạc phải mở cho mọi hãng xe

Tại họp báo ngày 7/10, ông Phạm Văn Quân, Phó cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), cho biết quy chuẩn được xây dựng trong bối cảnh thị trường xe điện phát triển nhanh, nhằm hình thành hành lang kỹ thuật để hệ thống sạc có thể vận hành an toàn và ổn định.

Theo đại diện Bộ Công Thương, quy chuẩn tập trung vào 4 nhóm yêu cầu chính gồm an toàn, khả năng tương thích, minh bạch thông tin với người dùng và bảo vệ hệ thống điện. Đây cũng là cơ sở để hướng tới việc phát triển hệ thống sạc thông minh trong tương lai.

Trong đó, yêu cầu về tính tương thích nhằm đưa thiết bị sạc về những chuẩn kỹ thuật thống nhất, giúp hạn chế tình trạng mỗi hãng sử dụng một tiêu chuẩn riêng. Đại diện Bộ Công Thương lấy ví dụ tương tự việc các thiết bị điện tử ngày càng sử dụng những chuẩn kết nối chung như USB Type-C.

Tuy nhiên, việc đáp ứng cùng một quy chuẩn kỹ thuật không đồng nghĩa các nhà đầu tư phải mở trạm sạc cho toàn bộ xe điện trên thị trường.

Ông Quân cho biết Bộ Công Thương chỉ quy định các yêu cầu về mặt kỹ thuật, còn việc doanh nghiệp lựa chọn mô hình kinh doanh, phạm vi phục vụ hay có cho phương tiện của thương hiệu khác sử dụng hay không vẫn phụ thuộc vào định hướng của từng nhà đầu tư. Việc chia sẻ trạm sạc giữa các bên cũng có thể được thực hiện trên cơ sở thỏa thuận.

Về phạm vi điều chỉnh, quy chuẩn chủ yếu áp dụng đối với trụ sạc, tức thiết bị cấu thành nên một trạm sạc. Ngay cả những trụ sạc được lắp đặt bên trong các công trình xây dựng cũng phải đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật này.

Trong khi đó, một trạm sạc nằm trong tòa nhà hoặc công trình xây dựng còn phải tuân thủ các quy định khác liên quan đến xây dựng, phòng cháy chữa cháy và những lĩnh vực chuyên ngành. Cách phân định này nhằm làm rõ trách nhiệm quản lý giữa Bộ Công Thương và các cơ quan quản lý nhà nước khác.

Việt Nam hình thành nhiều mô hình mạng lưới sạc

Thị trường trạm sạc tại Việt Nam hiện phát triển theo nhiều mô hình. Một hướng là các hãng xe tự xây dựng mạng lưới phục vụ khách hàng của mình, trong khi hướng còn lại là các đơn vị độc lập đầu tư hệ thống sạc dành cho nhiều thương hiệu.

VinFast hiện là một trong những doanh nghiệp đầu tư mạnh vào hạ tầng sạc thông qua V-Green. Hệ thống này được quy hoạch hơn 150.000 cổng sạc tại 63 tỉnh, thành, hướng tới mạng lưới có độ phủ lớn trên cả nước. Doanh nghiệp cũng đang triển khai các mô hình siêu trạm sạc nhằm đáp ứng nhu cầu của lượng xe điện ngày càng tăng.

Ở chiều ngược lại, một số hãng như BYD, Geely, Ford, Porsche, Mercedes-Benz hay BMW chủ yếu phát triển hạ tầng sạc thông qua hệ thống đại lý, trung tâm dịch vụ hoặc hợp tác với các đối tác bên ngoài. Quy mô và mức độ mở của từng mạng lưới không giống nhau, nhưng nhìn chung vẫn tập trung nhiều tại các thành phố lớn và các điểm dịch vụ của hãng.

Bên cạnh mạng sạc của các hãng xe, nhóm doanh nghiệp độc lập cũng đang mở rộng nhanh. Eboost, EV One, Esky, EV Charge, Rabbit EV, ChargeLink hay FUTA EV Power là những đơn vị đang phát triển hệ thống có khả năng phục vụ nhiều dòng xe điện.

Eboost hiện công bố hơn 2.500 điểm sạc trên toàn quốc. EV One có hơn 70 trạm và đặt mục tiêu nâng quy mô lên trên 600 đầu sạc vào năm 2028. Trong khi đó, FUTA EV Power đang mở rộng mạng lưới tại các bến xe Phương Trang và nhiều địa điểm đối tác, với một số trụ có công suất lên tới 240 kW.

Một xu hướng đáng chú ý khác là liên thông giữa các mạng sạc. Thay vì người dùng phải sử dụng riêng ứng dụng hoặc tài khoản của từng nhà vận hành, một số nền tảng bắt đầu kết nối nhiều hệ thống để hỗ trợ tìm kiếm, kích hoạt và thanh toán trên cùng một nền tảng.

VETC Trạm sạc là một ví dụ. Đơn vị này cho biết đã liên thông khoảng 250 trạm trên cả nước với nhiều nhà vận hành khác nhau. Điều này cho thấy mô hình hạ tầng sạc đang dần chuyển từ việc mỗi doanh nghiệp tự xây dựng một hệ thống khép kín sang hướng kết nối giữa nhiều mạng lưới.

Trên thế giới, xu hướng này cũng ngày càng rõ. Tại các thị trường phát triển, xe điện của nhiều thương hiệu có thể sử dụng chung các trạm sạc, trong khi từng doanh nghiệp vẫn có thể duy trì mạng lưới riêng và cạnh tranh về chất lượng dịch vụ.

Tại Mỹ, việc kết nối các mạng sạc được thúc đẩy nhằm giúp người dùng tiếp cận nhiều hệ thống khác nhau thay vì phụ thuộc vào một nhà vận hành. Thông tin về vị trí, giá sạc và tình trạng hoạt động của trạm cũng được chú trọng công khai.

Tại châu Âu, các trạm sạc công cộng được yêu cầu minh bạch về giá và không phân biệt đối xử giữa các nhà cung cấp dịch vụ sạc.

Trung Quốc cũng đang đi theo hướng tiêu chuẩn hóa và kết nối. Những nhà vận hành lớn như State Grid, TELD hay Star Charge vẫn phát triển mạng lưới riêng nhưng cùng hoạt động trên nền các tiêu chuẩn kỹ thuật chung.

Từ tháng 3/2026, các tiêu chuẩn mới tại Trung Quốc yêu cầu nền tảng sạc có khả năng trao đổi dữ liệu về trạm, tình trạng vận hành và dịch vụ. Nước này đồng thời tăng cường kiểm tra khả năng tương thích giữa xe điện và thiết bị sạc.

Mô hình này cho phép các doanh nghiệp tiếp tục cạnh tranh bằng độ phủ mạng lưới, công suất, giá và dịch vụ, nhưng người dùng có thêm lựa chọn khi sử dụng hạ tầng sạc. Đây cũng là hướng mà thị trường Việt Nam có thể từng bước tiến tới khi số lượng xe điện và các nhà vận hành trạm sạc tiếp tục gia tăng.