Những ngày cuối tháng 5, nhiều khu vực trên thế giới đang trải qua các đợt nắng nóng khắc nghiệt chưa từng có. Tại Việt Nam, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết vùng áp thấp nóng phía Tây tiếp tục phát triển mạnh, khiến miền Bắc và miền Trung chìm trong đợt nắng nóng đặc biệt gay gắt. Nhiệt độ ngoài trời tại nhiều nơi có thể vượt ngưỡng 40 độ C trong lều khí tượng, thực tế ngoài môi trường dân cư, mặt đường hay khu đô thị đông đúc có thể cao hơn đáng kể.

Tình trạng cực đoan này không chỉ diễn ra ở Việt Nam mà còn diễn ra tại nhiều quốc gia châu Á và châu Âu khác. Trong tháng 4 và tháng 5, hàng loạt khu vực liên tục ghi nhận mức nhiệt từ 38 đến 45 độ C. Đáng chú ý, theo dữ liệu từ AQI.in công bố ngày 22/5, có tới 97 trong số 100 thành phố nóng nhất thế giới nằm ở Ấn Độ. Hai thành phố Balangir thuộc bang Odisha và Sasaram thuộc bang Bihar ghi nhận nhiệt độ lên tới 48 độ C, trở thành những nơi nóng nhất hành tinh trong ngày.

Không chỉ nhiệt độ cao, độ ẩm xuống thấp tại nhiều khu vực của Ấn Độ càng khiến thời tiết trở nên khắc nghiệt. Có nơi độ ẩm chỉ còn 6 - 8%, tạo cảm giác nóng rát và làm tăng nguy cơ mất nước, say nắng. 

Tình trạng nắng nóng kéo dài là vấn đề lớn, đang gây áp lực nặng nề lên hệ thống điện, y tế và sinh hoạt của hàng triệu người dân. Chính vì thế, chính quyền địa phương đã phát cảnh báo khẩn, triển khai các biện pháp ứng phó. Theo đó, một số địa phương điều chỉnh giờ học, hạn chế lao động ngoài trời vào khung giờ cao điểm và mở thêm các điểm cấp nước miễn phí.

Ở Ấn Độ, có những địa phương còn áp dụng giải pháp đặc biệt như chuyển đèn tín hiệu giao thông sang chế độ “lưu thông tự do” vào buổi chiều để người dân không phải chờ đợi quá lâu dưới nền nhiệt bỏng rát. Bộ Năng lượng nước này cũng kêu gọi người dân sử dụng điện tiết kiệm nhằm giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia trong cao điểm mùa hè.

Trong khi đó, Pakistan cũng đang đối mặt với thời tiết khắc nghiệt, nhiều khu vực ở tỉnh Sindh liên tục ghi nhận nhiệt độ từ 44 - 46 độ C. Bangladesh và Sri Lanka phải đóng cửa một phần trường học, đại học để tiết kiệm điện năng.

Tình trạng mất điện kéo dài hơn 10 giờ mỗi ngày tại nhiều vùng nông thôn Bangladesh đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt và sản xuất.

Ở Đông Nam Á, Philippines và Thái Lan cũng bước vào giai đoạn nắng nóng gay gắt. Nhiều trường học ở Philippines đã nới lỏng quy định đồng phục để học sinh thích nghi với nhiệt độ tăng cao. Quạt mini cầm tay trở thành vật dụng phổ biến của học sinh và người lao động. Chính quyền còn lắp đặt quạt công nghiệp tại các khu vực công cộng thay cho điều hòa nhằm giảm tiêu thụ điện năng.

Thủ đô Bangkok của Thái Lan cũng mở hơn 200 trung tâm làm mát cộng đồng để hỗ trợ người dân tránh nóng. Đây được xem là giải pháp cần thiết khi thời tiết cực đoan không chỉ gây ảnh hưởng sức khỏe mà còn làm đảo lộn nhịp sống đô thị.

Nhiều quốc gia châu Âu ghi nhận nhiệt độ tăng mạnh bất thường. Tây Ban Nha dự báo nhiều thành phố như Seville, Zaragoza hay Lleida có thể đạt 35 - 36 độ C trong tháng 5. Đây là mức nhiệt hiếm thấy vào thời điểm đầu mùa hè.

Theo Euro News, các nhà nghiên cứu từ Đại học Imperial College London và Trường Y học Nhiệt đới và Vệ sinh London đã khảo sát 854 thành phố ở châu Âu và cho biết biến đổi khí hậu là nguyên nhân gây ra khoảng 68% trong số 24.400 ca tử vong do nắng nóng vào mùa hè năm ngoái. Nhiệt độ tăng thêm tới 3,6 độ C do hiện tượng nóng lên toàn cầu, chủ yếu bắt nguồn từ các hoạt động của con người như đốt than đá, dầu mỏ và khí đốt.

Biến đổi khí hậu không chỉ gây nắng nóng cực đoan mà còn làm tăng nguy cơ lũ lụt. Khi nhiệt độ không khí tăng thêm 1°C, không khí có thể giữ nhiều hơn khoảng 7% hơi ẩm, dẫn đến mưa lớn và dữ dội hơn.

Trước tình trạng này, nhiều thành phố châu Âu đang xây dựng các “nơi trú ẩn khí hậu” để bảo vệ người dân khỏi thời tiết khắc nghiệt. Tây Ban Nha được xem là quốc gia đi đầu với mạng lưới trú ẩn hiện đại và rộng khắp. Sau mùa hè kỷ lục với đợt nắng nóng kéo dài 16 ngày và nhiệt độ lên tới 45 độ C, Thủ tướng Pedro Sanchez đã quyết định mở thêm nhiều tòa nhà chính phủ làm nơi tránh nóng cho người dân.

Tại Barcelona, khoảng 400 địa điểm trú ẩn đã được bố trí trong thư viện, bảo tàng, trung tâm thể thao và trung tâm mua sắm. Các nơi này thường có máy lạnh, chỗ ngồi và nước uống miễn phí, nhằm hỗ trợ những nhóm dễ bị tổn thương như người già, trẻ nhỏ và người có bệnh nền.

Các chuyên gia khí hậu nhận định những đợt nắng nóng lặp đi lặp lại trên toàn cầu là dấu hiệu rõ rệt của biến đổi khí hậu và quá trình đô thị hóa quá nhanh. Khi nhiệt độ tiếp tục tăng, các quốc gia sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức hơn về năng lượng, y tế và an sinh xã hội. Những giải pháp như mở trung tâm tránh nóng, tăng diện tích cây xanh đô thị hay sử dụng điện tiết kiệm đang trở thành yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh thời tiết cực đoan ngày càng xuất hiện thường xuyên hơn trên toàn thế giới.