Năm 1533, một con tàu chở đầy vàng bạc, ngà voi và hàng hóa quý giá đã biến mất bí ẩn trên hành trình đến Ấn Độ. Gần 500 năm sau, bí ẩn hàng hải kéo dài nhiều thế kỷ này mới dần được hé lộ khi xác tàu được phát hiện dưới lớp cát dày của sa mạc Namibia cùng một kho báu có giá trị khổng lồ.

Con tàu mang tên Bom Jesus mất tích vào năm 1533 cùng toàn bộ thủy thủ đoàn và lượng lớn châu báu, hàng hóa quý hiếm. Từ đó, số phận của con tàu trở thành một trong những bí ẩn nổi tiếng trong lịch sử hàng hải thế giới.

Bước ngoặt xảy ra vào tháng 4/2008 khi các công nhân khai thác kim cương của Công ty Namdeb Diamond tình cờ phát hiện những dấu vết gỗ và kim loại nằm sâu dưới lớp cát tại sa mạc Namibia. Phát hiện bất thường này nhanh chóng được báo cho Tiến sĩ Dieter Noli, một nhà khoa học Nam Phi.

Theo Tiến sĩ Noli, khu vực sa mạc Namibia ngày nay từng là đường bờ biển thường xuyên hứng chịu các trận bão lớn trong quá khứ. Vì vậy, việc một xác tàu cổ xuất hiện dưới lớp cát không phải là điều hoàn toàn khó lý giải.

Việc xác định vị trí chính xác của Bom Jesus không diễn ra ngay lập tức. Ban đầu, nhóm nghiên cứu chỉ tìm thấy các mảnh vỡ và nhiều vật dụng bằng gỗ, kim loại nằm rải rác trong khu vực khai thác mỏ. Sau quá trình khảo sát kéo dài, họ mới phát hiện phần xác tàu bị chôn vùi sâu dưới cát.

6 ngày sau khi bắt đầu khám phá khu vực này, nhóm nghiên cứu tìm thấy một chiếc hòm chứa đầy vàng. Đây được xem là một trong những phát hiện quan trọng nhất của cuộc khai quật. Hiện nay, khu vực phát hiện xác tàu đã được bảo tồn theo Quy ước Bảo vệ Di sản Văn hóa dưới nước của UNESCO.

Theo một nhóm nghiên cứu quốc tế, Bom Jesus đã bị hư hại nghiêm trọng sau nhiều thế kỷ nằm dưới đáy biển trước khi bị các lớp trầm tích và cát bao phủ. Các nhà khoa học đã dành nhiều năm khai quật xác tàu cùng số hàng hóa, vàng bạc được tìm thấy ngoài khơi Tây Phi, đồng thời tiến hành nhiều nghiên cứu nhằm làm sáng tỏ hành trình và nguyên nhân dẫn đến sự biến mất của con tàu.

Ngay trong 45 phút khai quật đầu tiên, các nhà khảo cổ đã phát hiện khoảng 11kg tiền xu vàng. Những đồng xu này được xác định có niên đại từ năm 1525 đến năm 1538 và vẫn được bảo quản gần như nguyên vẹn.

Càng mở rộng khai quật, các chuyên gia càng phát hiện thêm nhiều hiện vật quý giá, gồm bát đồng, hàng nghìn thỏi đồng, ngà voi, la bàn, kiếm, các dụng cụ thiên văn, tiền xu bạc và nhiều ống kim loại dài được cho là súng hỏa mai có tuổi đời khoảng 500 năm.

Tổng cộng 5.438 hiện vật đã được tìm thấy tại khu vực xác tàu Bom Jesus, trong đó có khoảng 2.000 đồng tiền vàng bạc và 1.845 thỏi đồng. Đáng chú ý nhất trong số các hiện vật là 105 chiếc ngà voi có kích thước lớn. Toàn bộ kho báu được ước tính trị giá khoảng 9 triệu bảng Anh (khoảng 317,6 tỷ đồng theo tỷ giá hiện nay).

Theo Tiến sĩ Aida de Flamingh (thuộc Đại học Illinois Urbana-Champaign (Mỹ), thành viên nhóm nghiên cứu), các phân tích ADN cổ đã xác định những chiếc ngà voi 500 năm tuổi này thuộc loài voi rừng châu Phi Loxodonta cyclotis. Tuy nhiên, kết quả phân tích đồng vị carbon và nitơ lại cho thấy chúng sinh sống trong môi trường thảo nguyên ven biển châu Phi trước khi bị săn bắt.

Phát hiện này đã làm thay đổi nhiều nhận thức trước đây về lịch sử phân bố của loài voi rừng châu Phi. Trước đó, các bằng chứng khoa học cho rằng loài này chủ yếu sinh sống sâu trong rừng nhiệt đới và chỉ mở rộng phạm vi ra các vùng thảo nguyên từ đầu thế kỷ XX. 

Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu mới cho thấy voi rừng châu Phi đã hiện diện tại các khu vực thảo nguyên từ nhiều thế kỷ trước. Các nhà khoa học nhận định quần thể voi tại đây có thể đã bị suy giảm nghiêm trọng do nạn săn bắt phục vụ hoạt động buôn bán ngà voi, trước khi các thế hệ sau quay trở lại những vùng đất này để tiếp tục sinh tồn.