Trong lịch sử báo chí Việt Nam đầu thế kỷ XX, cái tên Sương Nguyệt Anh luôn được nhắc đến như một dấu ấn đặc biệt. Bà không chỉ là nữ chủ bút đầu tiên của báo chí Việt Nam mà còn là một trí thức yêu nước, tiếp nối truyền thống văn hóa và tinh thần của gia đình.

Sương Nguyệt Anh tên thật là Nguyễn Xuân Khuê (một số tài liệu ghi là Nguyễn Ngọc Khuê), sinh năm 1864 tại làng An Bình Đông, tổng Bảo An, huyện Ba Tri xưa, nay thuộc tỉnh Vĩnh Long. 

Bà là con gái của Nguyễn Đình Chiểu - Danh nhân Văn hóa Thế giới, nhà thơ và chí sĩ nổi tiếng. Lớn lên trong môi trường giàu truyền thống yêu nước, bà sớm tiếp thu chí hướng của cha cùng đức tính tảo tần của mẹ, hình thành bản lĩnh vững vàng và khát vọng cống hiến cho xã hội.

Từ nhỏ, bà đã nổi tiếng là người tài sắc, nhưng cuộc đời lại trải qua nhiều biến cố. Năm 1888, khi 24 tuổi, bà kết hôn với ông Nguyễn Văn Tính, Phó tổng Hòa Quới (Gia Định xưa), thường gọi là thầy Cai Tính. 

Không lâu sau đó, cụ Nguyễn Đình Chiểu qua đời. Vợ chồng bà sinh con gái đầu lòng là Nguyễn Thị Vinh, nhưng hạnh phúc gia đình không kéo dài khi thầy Cai Tính qua đời sau đó không lâu. Từ đây, bà sống cảnh góa bụa, một mình nuôi con.

Tiếp nối tư tưởng yêu nước của cha, trong những năm 1906-1908, bà tích cực hưởng ứng phong trào Đông Du do Phan Bội Châu khởi xướng. Thậm chí, bà bán cả đất vườn để góp kinh phí cho thanh niên sang nước ngoài học tập, với mong muốn tìm con đường cứu nước. Dù phong trào bị đàn áp và thất bại, bà vẫn kiên định lý tưởng, tiếp tục tìm cách đóng góp cho đất nước.

Cuối năm 1917, bà lên Sài Gòn, cùng một số chí sĩ yêu nước chuẩn bị xuất bản một tờ báo dành riêng cho phụ nữ Việt Nam. Ngày 1/2/1918, tờ Nữ Giới Chung ra số đầu tiên, đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi Sương Nguyệt Anh trở thành nữ chủ bút, tương đương vị trí tổng biên tập ngày nay, đầu tiên trong lịch sử báo chí Việt Nam.

Tờ báo quy tụ nhiều cây bút tiến bộ, lên tiếng về quyền bình đẳng giới, khuyến khích phụ nữ học tập, nâng cao tri thức và tham gia các hoạt động xã hội. Bên cạnh đó, báo còn giới thiệu những tấm gương phụ nữ ở nước ngoài nhằm cổ vũ tinh thần tự lập, tiến bộ của phụ nữ Việt Nam.

Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân, đến tháng 7/1918, Nữ Giới Chung buộc phải đình bản. Một số tài liệu cho biết bà từng được mời tiếp tục làm chủ bút cho tờ Đèn Nhà Nam, tờ báo kế thừa từ Nữ Giới Chung, nhưng bà đã từ chối.

Đầu năm 1919, bà rời Sài Gòn, trở về quê nhà Ba Tri sống cùng em trai là ông Nguyễn Đình Chiêm. Thời gian này, sức khỏe bà suy giảm, thị lực dần yếu đi. Dù vậy, bà vẫn tiếp tục con đường học thuật của gia đình, mở lớp dạy chữ và bốc thuốc chữa bệnh cho người dân địa phương.

Năm 1921, Sương Nguyệt Anh qua đời tại làng Mỹ Chánh Hòa (Ba Tri), hưởng thọ 57 tuổi.

Tên tuổi của bà từng được nhắc đến rộng rãi trên văn đàn Nam Bộ đầu thế kỷ XX. Ngày nay, bà được ghi nhận là một trong những người đặt nền móng cho báo chí nữ quyền tại Việt Nam.

Hiện tên bà được đặt cho một tuyến đường và một trường học tại TP. HCM. Năm 2023, bà còn được Google vinh danh bằng biểu tượng Google Doodle nhân dịp 105 năm ngày phát hành số đầu tiên của báo Nữ Giới Chung.

Trải qua nhiều thập kỷ, hình ảnh nữ chủ bút Sương Nguyệt Anh vẫn là biểu tượng tiêu biểu của trí tuệ, bản lĩnh và tinh thần tiên phong của phụ nữ Việt Nam trong lịch sử báo chí cũng như trong các phong trào xã hội.