Theo Cổng thông tin điện tử tỉnh Ninh Bình, UBND tỉnh chuẩn bị tổ chức Tọa đàm quốc tế “Hành trình đến di sản tư liệu UNESCO - Ma nhai núi Non Nước”. Sự kiện dự kiến diễn ra trong 2 ngày, từ 2 - 3/6/2026, tại phường Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình.

Sự kiện nhằm đẩy mạnh công tác truyền thông, quảng bá và lan tỏa giá trị di sản “Ma nhai trên núi Non Nước” trong quá trình đề nghị UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu thuộc Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Đây cũng là dịp để giới thiệu đến bạn bè quốc tế về những giá trị văn hóa, lịch sử của hệ thống ma nhai gắn với quần thể di tích lịch sử và danh thắng quốc gia đặc biệt núi Non Nước, qua đó góp phần khẳng định di sản đáp ứng các tiêu chí đề cử của UNESCO.

Tọa đàm thu hút khoảng 160 đại biểu, chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước, trao đổi về quá trình xây dựng hồ sơ đệ trình UNESCO, chia sẻ kinh nghiệm trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản tư liệu. Thông qua hoạt động này, di sản Ma nhai trên núi Non Nước sẽ được các chuyên gia, đại biểu quốc tế trực tiếp khảo sát, đánh giá trước kỳ họp của Ủy ban Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương (MOWCAP).

Trong khuôn khổ chương trình, Ban Tổ chức dự kiến tổ chức các hoạt động bên lề như tham quan núi Non Nước, tìm hiểu thực tế hệ thống ma nhai, triển lãm ảnh và bản rập ma nhai tại địa điểm diễn ra tọa đàm, góp phần giúp đại biểu có cái nhìn trực quan và sinh động hơn về giá trị di sản.

Núi Non Nước hay còn gọi là núi Dục Thúy, nằm bên ngã ba sông Đáy và sông Vân, thuộc phường Hoa Lư, phía Đông Bắc Ninh Bình. Từng được Nguyễn Trãi ca ngợi là “cửa biển có non tiên”, nổi tiếng với “cảnh tiên nơi cõi tục”, nơi đây còn được ví như “bảo tàng thơ” với hơn 40 bài thơ cổ của các danh nhân được khắc trên vách đá, tồn tại suốt hàng trăm năm qua.

Ngọn núi cao khoảng 25m, dài 40m theo trục Nam - Bắc và rộng hơn 60m theo trục Đông - Tây. Trên sườn Bắc của núi, gần mép sông Đáy, hiện còn 3 chữ “Khám Giao Đình” do vua Lê Hiển Tông cho khắc năm 1782, mang ý nghĩa “Đình xem thủy quái”, góp phần tạo nên vẻ linh thiêng, huyền bí của vùng sông nước. Từ đỉnh núi bằng phẳng, du khách có thể chiêm ngưỡng dòng sông Đáy mềm mại uốn quanh chân núi như một bức tranh sơn thủy thơ mộng hiếm có.

Không chỉ nổi tiếng bởi cảnh sắc sơn thủy hữu tình, núi Non Nước còn được xem là kho lưu trữ thi văn đồ sộ bậc nhất Việt Nam. Hàng trăm năm qua, nhiều vua chúa, danh nhân và thi sĩ đã dừng chân, đề thơ, để lại dấu ấn trên vách đá, tạo nên một “Bi Lâm” (Rừng bia) độc đáo hiếm có.

Trên vách núi phía Nam hiện còn khắc 4 chữ “Vũ Trụ Dĩ Lai” do Ngô Thì Sĩ ghi năm 1770, mang ý nghĩa “từ khi vũ trụ hình thành đã có núi này”. Ở phía Đông Bắc động Tam Phủ là 4 chữ “Y Nhiên Thiên Cổ” do Tuần phủ Nguyễn Hữu Tường khắc năm 1908, khẳng định vẻ đẹp trường tồn của Non Nước qua thời gian.

Hiện nay, trên núi còn khoảng 40 bia đá với các thể loại thơ, văn, ký chú... phản ánh sinh động đời sống văn hóa, tinh thần của nhiều triều đại phong kiến Việt Nam.

Trong số đó có khoảng 30 bài thơ và gần 10 bài văn xuôi còn nguyên vẹn. Đây là tác phẩm của nhiều nhân vật nổi tiếng như vua Lê Thánh Tông, Lê Hiến Tông, Lê Tương Dực, danh sĩ Phạm Sư Mạnh, Ngô Thì Nhậm, Nguyễn Huy Oánh, Phạm Văn Nghị…

Bài thơ được khắc sớm nhất thuộc về Trương Hán Siêu - người đặt tên núi là Dục Thúy, nghĩa là “chim trả tắm mình bên dòng nước biếc”.

Nhiều bài thơ trên núi được khắc theo thể thất ngôn bát cú, tứ tuyệt với bút pháp tinh xảo. Dù trải qua hàng trăm năm mưa nắng, nhiều văn tự đã phủ rêu phong, phai mờ, nhưng vẫn toát lên vẻ thanh nhã và khí chất của người xưa.

Bên cạnh thơ Hán Nôm, núi Non Nước còn lưu giữ 6 bài thơ Quốc ngữ của các nhà thơ nổi tiếng như Tản Đà, Từ Đạm, Phạm Huy Toại… Đây là dấu ấn hiếm có, thể hiện sự tiếp nối giữa văn hóa truyền thống và hiện đại qua nhiều thế hệ.

Suốt hàng trăm năm tồn tại, đến nay Việt Nam vẫn chưa có ngọn núi nào lưu giữ nhiều thơ văn khắc đá như Non Nước. Vì vậy, nơi đây được ví như một tuyển tập thi ca thiên nhiên vô giá.

Với những giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc, di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh núi Non Nước đã được xếp hạng Di tích danh thắng cấp Quốc gia năm 1962 và được công nhận là Di tích Quốc gia đặc biệt vào năm 2019.

Nhiều thế kỷ qua, hệ thống Ma nhai trên núi Non Nước không chỉ phản ánh đời sống tinh thần của nhiều thế hệ mà còn là nguồn tư liệu quý giá về lịch sử và văn hóa dân tộc. Đây cũng là cơ sở quan trọng để tỉnh Ninh Bình tiếp tục quảng bá, khẳng định giá trị nổi bật của di sản, hướng tới mục tiêu đề nghị UNESCO ghi danh Ma nhai trên núi Non Nước vào Danh mục Di sản tư liệu thuộc Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương.