Vào những năm 1950, ngành công nghiệp Nhật Bản vẫn thường bị thế giới xem nhẹ. Thậm chí, trong bộ phim Back to the Future (Trở lại tương lai), nhân vật Doc Brown từng mỉa mai: “Không ngạc nhiên khi mạch điện này hỏng, trên đó ghi “Made in Japan” (Sản xuất tại Nhật Bản) mà”. Khi ấy, hàng hóa Nhật Bản bị gắn với hình ảnh rẻ tiền, dùng một lần là bỏ và chất lượng không cao.

Thế nhưng chỉ trong khoảng một thập kỷ, từ năm 1960 đến năm 1970, Nhật Bản đã chuyển mình mạnh mẽ, từ việc sản xuất những mẫu xe ít tên tuổi như Fairlady SPL213 sang tạo ra những biểu tượng đẳng cấp thế giới như Datsun 240Z.

Điều gì đã tạo nên bước ngoặt đó? Câu trả lời là hợp nhất và tinh gọn ngành công nghiệp. Dưới sức ép từ Chính phủ Nhật Bản, hàng loạt hãng xe nhỏ đã được sáp nhập hoặc liên kết thành các tập đoàn lớn hơn, đủ sức nâng cao quy mô sản xuất và chất lượng sản phẩm.

Giờ đây, trước sức ép ngày càng lớn từ ngành ô tô Trung Quốc, một cựu Giám đốc điều hành (CEO) Toyota cho rằng Nhật Bản cần một phiên bản hiện đại của mô hình hợp tác này để vượt qua thách thức mới, theo tuần báo Automotive News.

Ông Koji Sato hiện đảm nhiệm hai vai trò quan trọng: Phó Chủ tịch Toyota sau khi rời vị trí CEO hồi đầu năm 2026, đồng thời là Chủ tịch Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản (JAMA). Tổ chức này quy tụ hầu hết các hãng xe lớn của Nhật Bản cũng như những doanh nghiệp quy mô nhỏ hơn như Daihatsu – hiện thuộc tập đoàn Toyota.

Cách đây 2 tuần, ông Sato kêu gọi các hãng ô tô đình đám của “xứ sở Phù Tang” như Nissan và Honda chuyển từ tư duy cạnh tranh sang hợp tác sâu hơn ngay từ nền tảng của quá trình sản xuất. Cụ thể, ông cho rằng việc tiêu chuẩn hóa nhiều loại linh kiện sẽ giúp chuỗi cung ứng đơn giản hơn và giảm đáng kể chi phí.

“Hiện nay, ưu tiên quan trọng nhất của ngành công nghiệp ô tô Nhật Bản là nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế. Chúng tôi muốn chủ động tạo ra những “lĩnh vực hợp tác” để nâng cao hiệu quả, qua đó cho phép các hãng tập trung cạnh tranh ở những lĩnh vực thực sự cốt lõi. Nếu không thay đổi, chúng ta sẽ không thể tồn tại”, ông Sato nói.

Trên thực tế, điều này đã tồn tại ở một mức độ nhất định. Mitsubishi và Subaru từng là những đối thủ khốc liệt trên đường đua rally trong thập niên 1990 và đầu những năm 2000. Tuy nhiên, nếu mở khoang động cơ của một chiếc Subaru WRX, người ta vẫn có thể bắt gặp những linh kiện mang logo ba viên kim cương của Mitsubishi, bởi tập đoàn này cũng là nhà cung cấp phụ tùng ô tô lớn.

Video lãnh đạo Toyota, Phó Chủ tịch Koji Sato cho rằng các hãng xe Nhật Bản phải tăng cường hợp tác để chống làn sóng cạnh tranh từ ô tô Trung Quốc - Nguồn clip: The Electric Viking

Theo Phó Chủ tịch Toyota Koji Sato, điều ông đề xuất không phải là Honda từ bỏ công nghệ VTEC hay Subaru thay động cơ boxer bằng động cơ I4. Thay vào đó, các hãng ô tô Nhật Bản nên chia sẻ những linh kiện cơ bản như bộ dây điện, hệ thống làm mát, bu lông, ốc vít và các chi tiết tiêu chuẩn khác.

Việc chuẩn hóa các linh kiện này trên nhiều thương hiệu sẽ giúp tiết kiệm chi phí nghiên cứu và phát triển (R&D), từ đó các hãng có thể dồn nguồn lực cho phần mềm, nâng cao hiệu suất và phát triển các công nghệ mới.

Ở một khía cạnh nào đó, việc các mẫu xe Nhật Bản trở nên giống nhau hơn có thể khiến những người yêu xe cảm thấy kém hấp dẫn. Họ luôn mong muốn thị trường vẫn có những mẫu xe cá tính như Nissan GT-R, các dòng hatchback hiệu năng cao hay những mẫu ô tô (tí hon) kei car nhỏ gọn mang hình dáng Pokemon.

Tuy nhiên, ngành ô tô Trung Quốc – từng bị xem thường giống như ngành công nghiệp Nhật Bản những năm 1950 – nay đã tiến rất xa. Nhờ sự định hướng và hỗ trợ mạnh mẽ từ Chính phủ, ngành ô tô Trung Quốc đã phát triển với tốc độ vượt bậc và trở thành đối thủ đáng gờm của xe hơi Nhật Bản trên thị trường toàn cầu.

Để tồn tại trong giai đoạn cạnh tranh mới, các hãng xe Nhật cần cùng nhau hành động. Điều này cũng có thể mang lại lợi ích cho những thương hiệu nhỏ như Mazda và Subaru, vốn có quy mô khiêm tốn hơn nhiều so với Nissan hay Honda – những hãng cũng đang đối mặt với không ít khó khăn.

Nếu hợp tác trong những hạng mục cơ bản, các kỹ sư của Mazda có thể tiếp tục tập trung nguồn lực để phát triển thế hệ kế nhiệm của mẫu xe thể thao MX-5 Miata. Trong khi đó, Subaru cũng có thể có thêm cơ hội đưa mẫu WRX STI trở lại thị trường.

Lịch sử từng chứng minh hiệu quả của chiến lược hợp nhất. Toyota từng tiếp quản Hino và sau đó phát triển thành công dòng bán tải Hilux. Nissan sáp nhập với Prince Motor và từ đó khai sinh huyền thoại Skyline GT-R.

Sự hợp nhất trong quá khứ không chỉ giúp các doanh nghiệp tồn tại mà còn tạo ra nhiều mẫu xe mang tính biểu tượng. Và rất có thể, chiến lược này sẽ một lần nữa trở thành “chìa khóa” giúp ngành ô tô Nhật Bản vượt qua làn sóng cạnh tranh mới từ Trung Quốc.