Tác động từ chuỗi cung ứng toàn cầu và sức hút tại các thị trường trọng điểm

Những tháng đầu năm chứng kiến sự tăng tốc ngoạn mục của ngành phân bón Việt Nam. Theo số liệu từ Cục Hải quan, lượng xuất khẩu trong quý I tăng mạnh 35% và trị giá tăng gần 60% so với cùng kỳ năm ngoái. Chỉ tính riêng tháng 3, xuất khẩu đã đạt hơn 358 nghìn tấn, mang về hơn 172 triệu USD. Đà tăng trưởng này tiếp tục được duy trì khi tính đến hết ngày 15/4, cả nước đã xuất khẩu khoảng 991.534 tấn phân bón, đạt kim ngạch 461,4 triệu USD. Nửa đầu tháng 4 ghi nhận mức tăng vọt với 182.684 tấn, tương đương 101,9 triệu USD, tăng gần 3 lần về lượng và 4 lần về trị giá so với cùng kỳ năm 2025.

Nguyên nhân cốt lõi của sự bứt phá này đến từ những biến động địa chính trị tại Trung Đông, khu vực cung cấp tới 35-40% lượng ure toàn cầu. Căng thẳng leo thang đã làm gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz, khiến nguồn cung thu hẹp và đẩy giá ure quốc tế tăng bình quân khoảng 50%. Sự phụ thuộc vào nguồn cung Trung Đông đã khiến nhiều quốc gia Đông Nam Á phải nhanh chóng tìm kiếm nguồn hàng thay thế từ Việt Nam. Điển hình là Thái Lan, thị trường ghi nhận mức tăng trưởng nhập khẩu phân bón từ Việt Nam lên tới 356%. Quốc gia này hiện nhập khẩu 95% lượng phân bón sử dụng trong nước và đang đối mặt với nguy cơ thiếu hụt trầm trọng, đe dọa trực tiếp đến sản lượng vụ lúa gạo tháng 9 - 10 do lượng dự trữ dự kiến chỉ đủ dùng đến tháng 8/2026.

Cùng chung hoàn cảnh, Philippines cũng ghi nhận mức tăng trưởng 111%, nâng tỷ trọng từ 4% lên 7% trong quý I. Quốc gia này nhập khẩu hầu hết phân bón nông nghiệp và đang nổi lên là khu vực dễ bị tổn thương nhất Đông Nam Á trước sự gián đoạn chuỗi cung ứng từ Trung Đông. Trong khi đó, Campuchia tiếp tục duy trì vị thế là thị trường nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam với tỷ trọng 19% và mức tăng trưởng 6% so với cùng kỳ. Nhu cầu nhập khẩu của Campuchia tăng cao do phạm vi nông nghiệp mở rộng, đặc biệt là các loại cây trồng như lúa, sắn và ngô. Ngoài ra, xuất khẩu sang Mozambique và Myanmar cũng ghi nhận mức tăng trưởng ba chữ số, cùng với sự gia tăng nhu cầu từ các thị trường tiềm năng quy mô lớn như Ấn Độ, Bangladesh và Brazil.

Doanh nghiệp chủ động xoay chuyển cục diện trong mùa thấp điểm

Quý I thường là giai đoạn thấp điểm của thị trường phân bón nội địa do nhu cầu sản xuất nông nghiệp giảm sau Tết Nguyên đán. Tuy nhiên, sự nhạy bén của các doanh nghiệp đã biến thách thức thành cơ hội. Việc chủ động đẩy mạnh xuất khẩu trong giai đoạn này không chỉ giúp tận dụng diễn biến giá tích cực trên thế giới mà còn cân đối cung cầu, giảm áp lực tồn kho và duy trì hiệu quả sản xuất.

Tổng công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí (DPM) là một điểm sáng tiêu biểu khi vận hành nhà máy ở mức tối đa công suất sau bảo dưỡng, vượt kế hoạch sản lượng ure quý I gần 25%. Doanh nghiệp đã chớp thời cơ xuất khẩu 3.300 tấn ure kỹ thuật phục vụ sản xuất dung dịch AdBlue với mức giá ấn tượng 900 USD/tấn FOB Phú Mỹ, góp phần nâng cao biên lợi nhuận dù phải đối mặt với áp lực gia tăng từ chi phí khí và năng lượng. Tương tự, Tổng công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau (DCM) cũng đánh dấu bước tiến trong chiến lược quốc tế bằng lô hàng 40.000 tấn đầu tiên sang thị trường Mỹ, đồng thời duy trì chuyến tàu hơn 32.000 tấn sang Australia và tiếp tục mở rộng tại khu vực châu Á. Công ty Cổ phần Phân bón Miền Nam (SFG) cũng góp phần vào bức tranh tươi sáng này khi xuất khẩu thêm 5.000 tấn NPK sang Philippines, nâng tổng lượng xuất khẩu đầu năm lên 15.000 tấn.

Đánh giá về xu hướng này, ông Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho biết, hiện một số sản phẩm như ure và supe lân đang có nguồn cung vượt nhu cầu trong nước. Do đó, việc đẩy mạnh xuất khẩu trong giai đoạn tiêu thụ thấp điểm là giải pháp hoàn toàn hợp lý. Tuy nhiên, lãnh đạo Hiệp hội cũng nhấn mạnh rằng trong bối cảnh giá thế giới biến động mạnh, các thương hiệu cần theo dõi sát sao thị trường để vừa tối ưu hóa lợi nhuận xuất khẩu, vừa phải bảo đảm tuyệt đối nguồn cung nội địa, tránh tình trạng thiếu hụt cục bộ làm ảnh hưởng đến nền sản xuất nông nghiệp quốc gia.