Khai phá tiềm năng dược liệu Việt Nam trên bản đồ y tế thế giới

Việt Nam hiện đứng trong top 15 quốc gia trọng điểm trên bản đồ cây dược liệu toàn cầu nhờ hệ sinh thái vô cùng đa dạng. Trong tổng số hơn 12.000 loài thực vật được ghi nhận tại nước ta, có khoảng 4.000 loài đang được ứng dụng hiệu quả trong y học cổ truyền và sản xuất dược phẩm. Nguồn tài nguyên quý giá này, kết hợp với tri thức bản địa phong phú của 54 dân tộc anh em, đã tạo nên lợi thế cạnh tranh đặc biệt, góp phần giúp ngành dược liệu trong nước phát triển bền vững.

Theo số liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hơn 80% dân số toàn cầu vẫn duy trì thói quen sử dụng cây dược liệu để chăm sóc sức khỏe hàng ngày. Xu hướng quay về các liệu pháp tự nhiên và sản phẩm có nguồn gốc thực vật đang mở ra dư địa phát triển rất lớn cho ngành dược liệu Việt Nam. Đây không chỉ là cơ hội bảo vệ sức khỏe nhân dân, mà còn là con đường tiềm năng để thúc đẩy kinh tế xanh, đóng góp vào sự tăng trưởng chung của quốc gia.

Tại Hội thảo quốc tế lần thứ hai về Cây dược liệu và hợp chất thiên nhiên (MPNP 2026), hơn 120 chuyên gia từ 14 quốc gia như Mỹ, Pháp, Hàn Quốc, Ấn Độ đã cùng hội ngộ tại Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE). Sự kiện diễn ra trong bối cảnh nhu cầu về sản phẩm tự nhiên trên toàn thế giới tăng mạnh, biến hội thảo thành diễn đàn học thuật quy mô lớn. Tại đây, các nhà khoa học tập trung thảo luận những chiến lược then chốt nhằm bảo tồn nguồn gen quý và quy hoạch vùng trồng bài bản.

Tuy nhiên, ngành dược liệu nước ta hiện đang đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng. Biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, tình trạng suy thoái môi trường và việc khai thác tài nguyên thiếu kiểm soát đã khiến nhiều loài cây quý có nguy cơ cạn kiệt. Các chuyên gia quốc tế cảnh báo rằng nếu không có biện pháp can thiệp kịp thời bằng khoa học công nghệ, kho báu dược liệu Việt Nam sẽ khó giữ vững giá trị vốn có trước áp lực phát triển.

PGS.TS Nguyễn Thị Kiều Oanh, Trưởng Ban tổ chức hội thảo, chia sẻ rằng việc gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu khoa học và nhu cầu doanh nghiệp là yếu tố sống còn. Theo bà, để cây dược liệu Việt Nam từng bước tiếp cận và đứng vững trên thị trường toàn cầu, cần thúc đẩy mạnh mẽ mô hình hợp tác công tư. Đây chính là con đường quan trọng để chuyển hóa kết quả nghiên cứu trong phòng thí nghiệm thành các sản phẩm thương mại có giá trị kinh tế cao và đủ sức cạnh tranh quốc tế.

Gần 90 báo cáo khoa học tại hội thảo trải rộng từ nông học, sinh học phân tử đến các công nghệ chiết xuất hoạt chất tiên tiến nhất. Những nghiên cứu này không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà đều hướng tới ứng dụng thực tiễn trong ngành thực phẩm chức năng và dược phẩm y tế. Việc chuẩn hóa nguồn giống và xây dựng chuỗi giá trị gắn với thị trường được coi là bước đi tiên quyết nhằm nâng cao giá trị kinh tế của cây dược liệu trong giai đoạn hội nhập sâu rộng.

Giải pháp công nghệ sinh học thúc đẩy giá trị kinh tế bền vững

Để giải quyết thách thức về môi trường và suy giảm nguồn gen, ứng dụng công nghệ sinh học được xác định là giải pháp then chốt hàng đầu. Việc nhân giống bằng công nghệ cao giúp duy trì độ ổn định của các hoạt chất quý trong cây dược liệu, đồng thời đảm bảo nguồn cung nguyên liệu sạch cho sản xuất công nghiệp. Những tiến bộ trong công nghệ sinh học phân tử cũng giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn đặc tính từng loài, từ đó tối ưu hóa quy trình chiết xuất hoạt chất quý.

Tại diễn đàn MPNP 2026, giáo sư Dương Tấn Nhựt từ Viện Khoa học sự sống trình bày các nghiên cứu tiên phong trong công nghệ sinh học cây dược liệu Việt Nam. Ông nhấn mạnh các định hướng mới trong hệ thống sản xuất sinh khối và chất chuyển hóa, có khả năng mở rộng quy mô lớn phục vụ y tế. Những kết quả này hứa hẹn mở ra hướng đi mới cho ứng dụng công nghệ trong vi trọng lực, góp phần nâng cao giá trị kinh tế và tính khoa học của ngành dược liệu.

Bên cạnh đó, giáo sư Jaehong Han từ Đại học Chung-Ang mang đến hội thảo kiến thức chuyên sâu về quá trình chuyển hóa các hợp chất tự nhiên trong cơ thể. Sự tham gia của chuyên gia uy tín từ các quốc gia phát triển giúp các nhà khoa học Việt Nam tiếp cận tiêu chuẩn khắt khe của thế giới. Học hỏi kinh nghiệm công nghệ chiết xuất hiện đại giúp nâng cao hiệu suất thu hồi các hoạt chất quý, từ đó gia tăng giá trị sản phẩm dược liệu từ thực vật một cách an toàn và hiệu quả.

Tiến sĩ Nguyễn Hữu Hà, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Gia Lai, nhận định hội thảo đã tập trung vào hướng nghiên cứu thiết thực với tài nguyên địa phương. Ông cho rằng sự kiện không chỉ thúc đẩy hợp tác nghiên cứu mà còn là cơ hội nâng cao giá trị tài nguyên dược liệu tại chỗ. Gia Lai, với lợi thế về khí hậu, đang xây dựng mô hình dược liệu gắn kết chặt chẽ với bảo tồn đa dạng sinh học, hướng tới phát triển bền vững.

Một điểm sáng độc đáo tại sự kiện là việc kết hợp nghiên cứu khoa học với quảng bá hình ảnh du lịch địa phương. Trong khuôn khổ Năm Du lịch Quốc gia - Gia Lai 2026, mô hình du lịch chữa lành gắn với tham quan các vùng trồng dược liệu bền vững được kỳ vọng tạo luồng sinh khí mới. Cách tiếp cận này vừa giới thiệu thiên nhiên và con người Gia Lai, vừa tôn vinh tri thức bản địa của 54 dân tộc trong việc sử dụng dược liệu chăm sóc sức khỏe.

Sự góp mặt của các đơn vị như Công ty Cổ phần Dược Bình Định tại hội thảo cho thấy doanh nghiệp quan tâm mạnh mẽ đến nghiên cứu ứng dụng. Việc đồng hành cùng nhà khoa học ngay từ khâu thực nghiệm giúp đảm bảo sản phẩm dược liệu có nguồn gốc tự nhiên đạt chất lượng tốt nhất. Khi khoa học và thực tiễn sản xuất tìm được tiếng nói chung, sản phẩm dược liệu Việt Nam sẽ đủ tiềm lực vươn tầm và khẳng định vị thế trên thị trường thế giới.

Kết quả của hội thảo MPNP 2026 không chỉ dừng lại ở các phiên thảo luận mà còn mở đường cho dự án hợp tác quốc tế quy mô lớn. Những báo cáo xuất sắc sẽ được xem xét công bố trên tạp chí quốc tế chuyên ngành Medicinal Plants, khẳng định trí tuệ các nhà khoa học Việt Nam. Đây chính là nền móng vững chắc để xây dựng ngành công nghiệp dược liệu hiện đại, biến kho báu tự nhiên thành thế mạnh kinh tế cho đất nước trong tương lai gần.