Khát vọng nâng tầm đặc sản quê hương vượt qua khó khăn

Ở vùng đất miền Tây sông nước, vốn dĩ dừa sáp là món quà quý mà đất trời ban tặng cho huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh trước đây, nay thuộc Vĩnh Long. Loại trái cây này có cơm dừa dày, đặc, sền sệt như sáp ong, béo ngậy và thơm ngon, khiến ai một lần nếm thử cũng khó lòng quên được. Thế nhưng, hơn một thế kỷ qua, dừa sáp từng bị lãng quên và thường xuyên bị bán với giá rẻ mạt cho du khách qua đường, trong khi người nông dân vẫn đối mặt với nhiều vất vả, cuộc sống mãi chìm trong nghèo khó.

Anh Trần Duy Linh, một chàng trai sinh ra và lớn lên giữa những vườn dừa Cầu Kè, nay đã gần 40 tuổi với gương mặt sáng và ánh mắt cháy bỏng khát vọng đổi thay đời sống quê hương. Là con nhà nông, anh tận mắt chứng kiến cha ông mình đổ mồ hôi trên những cây dừa sáp – loại cây đặc hữu chỉ có ở vùng đất này. Những trái dừa từng là niềm tự hào, song trước sự khắc nghiệt của thị trường, giá cả bấp bênh, người dân chỉ biết hái bán thô, khiến đời sống vẫn quẩn quanh trong cảnh túng thiếu.

Năm 2020, giữa lúc đại dịch COVID-19 hoành hành, anh quyết định thành lập Công ty TNHH Chế biến dừa sáp Cầu Kè, viết tắt là VICOSAP. Với anh Linh, đây không đơn thuần là một hoạt động kinh doanh mà còn là khát vọng và lời hứa với mảnh đất quê hương nơi anh đã khôn lớn. Hành trình khởi nghiệp ấy là những giọt nước mắt lẫn mồ hôi khi anh phải lao vào nghiên cứu không ngừng nghỉ để tìm ra công thức chế biến phù hợp. Chính sự quyết tâm đó đã đặt nền móng vững chắc cho việc hình thành một hệ sinh thái sản phẩm dừa sáp đạt chuẩn quốc tế.

Chia sẻ về những khó khăn ban đầu, anh Trần Duy Linh cho biết dừa sáp là loại cây chỉ trồng tại huyện Cầu Kè mới cho tỷ lệ cơm đặc ruột cao nhất. Theo anh Linh, dừa sáp không chỉ nổi bật bởi sự quý hiếm và giá trị kinh tế cao mà còn gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa, tinh thần của người dân địa phương. Anh kể rằng bản thân đã phải thức trắng nhiều đêm để tính toán hướng đi cho tương lai bà con, bởi mỗi sản phẩm mang thương hiệu VICOSAP đều chất chứa hy vọng của một gia đình nông dân.

Ở góc độ quản lý, ông Lê Văn Đông, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, cho biết dừa sáp là một trong những đặc sản quý của địa phương, mang lại giá trị kinh tế rất cao. Theo ông Đông, toàn tỉnh hiện có 1.361 ha trồng dừa sáp với sản lượng hơn 3,2 triệu trái mỗi năm. Lãnh đạo ngành nông nghiệp tỉnh khẳng định địa phương luôn khuyến khích doanh nghiệp và hợp tác xã đẩy mạnh chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm nhằm nâng cao giá trị gia tăng.

Đột phá công nghệ chế biến sâu và khẳng định thương hiệu

Thành công đã không phụ lòng người khi từ những trái dừa sáp thô sơ ban đầu, Công ty VICOSAP đã cho ra đời nhiều sản phẩm cao cấp, được thị trường đón nhận nồng nhiệt. Hiện nay, doanh nghiệp có hơn 10 dòng sản phẩm với khoảng 80 mặt hàng, tất cả đều đạt các tiêu chuẩn quốc tế như HACCP, ISO, FDA và HALAL. Đáng chú ý, công ty đã có 6 sản phẩm được công nhận OCOP 5 sao và 4 sản phẩm OCOP 4 sao, đưa dừa sáp lên kệ siêu thị và xuất khẩu ra thế giới, trở thành “vàng trắng” của vùng đất này.

Song song với hoạt động sản xuất, kinh doanh, anh Linh còn đầu tư hơn 20 tỷ đồng từ chính nguồn vốn cá nhân để xây dựng Bảo tàng Dừa sáp Trà Vinh tại xã Tam Ngãi. Bảo tàng được khánh thành vào tháng 12/2024, không chỉ là nơi lưu giữ hồn cốt vùng đất mà còn là lời tri ân sâu sắc dành cho cố Đại lão Hòa thượng Thạch Sô – vị khai tổ đã mang hai cây dừa sáp giống đầu tiên từ Campuchia về trồng năm 1924. Kể từ khi đi vào hoạt động, nơi đây đã trở thành điểm đến hấp dẫn và được công nhận là điểm du lịch tiêu biểu.

Vào thời điểm cận Tết Nguyên đán 2026, các sản phẩm chế biến từ dừa sáp rơi vào tình trạng “cháy hàng” do nhu cầu làm quà biếu tăng cao. Tại Công ty VICOSAP, công nhân phải tăng ca từ sáng sớm đến tận đêm khuya để kịp tiến độ giao hàng. Chỉ trong vòng một tháng, doanh nghiệp đã xuất bán hơn 10 tấn sản phẩm các loại, tăng khoảng 50% so với thời điểm bình thường. Việc các sản phẩm đạt chuẩn OCOP 5 sao đã tạo lợi thế lớn trong việc tiếp cận hệ thống siêu thị cũng như các kênh xuất khẩu sang Mỹ và Singapore.

Ở quy mô cơ sở, bà Nguyễn Thị Cẩm, chủ cơ sở mứt dừa sáp Cẩm Hằng, cho biết ngay từ tháng 11 Âm lịch, khách hàng đã bắt đầu đặt mua sản phẩm Tết nên cơ sở buộc phải chủ động tăng công suất sản xuất lên khoảng 50%. Theo bà Cẩm, để chuẩn bị cho vụ Tết, cơ sở đã ký hợp đồng bao tiêu với 40 hộ trồng dừa sáp trên địa bàn nhằm bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định. Việc liên kết bao tiêu không chỉ giúp cơ sở chủ động đầu vào mà còn tạo đầu ra bền vững cho nông dân trong bối cảnh dừa sáp ngày càng khan hiếm.

Bổ sung thêm từ góc độ văn hóa và du lịch, ông Dương Hoàng Sum, Giám đốc Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Vĩnh Long, nhận định Bảo tàng Dừa sáp Trà Vinh là bảo tàng tư nhân đầu tiên của tỉnh. Ông đánh giá cao những nỗ lực của bảo tàng trong công tác trưng bày cũng như quảng bá sâu rộng câu chuyện về trái dừa sáp đến với du khách. Theo ông Sum, đây là hướng đi phù hợp với mục tiêu bảo tồn văn hóa gắn liền với phát triển kinh tế bền vững, qua đó mang lại những giá trị thiết thực cho cộng đồng.