Khơi thông dòng chảy công nghệ nội sinh và thu hút nguồn lực ngoại

Luật Chuyển giao công nghệ (sửa đổi) đánh dấu bước điều chỉnh lớn so với phiên bản năm 2017, tập trung vào việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo và kiểm soát công nghệ một cách đồng bộ. Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất là chính sách khuyến khích các cá nhân, tổ chức nước ngoài thực hiện chuyển giao công nghệ cho Việt Nam.

Khoản 5a, Điều 3 của Luật nêu rõ: "Khuyến khích tổ chức, cá nhân nước ngoài thực hiện hoạt động chuyển giao công nghệ cho tổ chức, cá nhân Việt Nam nhằm nâng cao năng lực tiếp thu, làm chủ và đổi mới công nghệ trong nước". Để hiện thực hóa điều này, Nhà nước ưu tiên áp dụng các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai, tín dụng đối với các dự án có nội dung đào tạo nhân lực và phát triển năng lực nghiên cứu tại chỗ.

Song song với việc thu hút công nghệ ngoại, luật mới nhấn mạnh việc phát triển công nghệ "nội sinh". Các cơ chế hỗ trợ định giá, xác lập quyền sở hữu đối với kết quả nghiên cứu trong nước được tăng cường, giúp dòng chảy công nghệ giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và đại học trở nên minh bạch và chuyên nghiệp hơn. Đặc biệt, khái niệm "công nghệ xanh" lần đầu tiên được luật hóa, ưu tiên các hoạt động chuyển giao công nghệ sạch và công nghệ chiến lược để bảo vệ môi trường.

Đột phá cơ chế góp vốn và thương mại hóa tài sản trí tuệ

Điểm nhấn quan trọng trong cả hai bộ luật sửa đổi lần này là việc mở rộng cơ chế góp vốn bằng công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ (SHTT). Đây là lời giải cho bài toán "vốn hóa" các kết quả nghiên cứu khoa học vốn bấy lâu nay vẫn còn nằm trên giấy.

Theo quy định mới, tổ chức, cá nhân là chủ sở hữu hợp pháp công nghệ được dùng chính công nghệ đó để góp vốn vào doanh nghiệp hoặc dự án đầu tư. Đối với các dự án sử dụng vốn nhà nước, yêu cầu thẩm định giá và xác nhận quyền sở hữu được thực hiện nghiêm ngặt trước khi triển khai để đảm bảo tính minh bạch.

Về phía Luật Sở hữu trí tuệ, tư tưởng xuyên suốt là biến kết quả nghiên cứu thành tài sản có thể giao dịch. Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh: "Sở hữu trí tuệ phải biến kết quả nghiên cứu thành tài sản để có thể giao dịch; phải trở thành tài sản của doanh nghiệp, có thể định giá, mua bán, được hạch toán vào báo cáo tài chính và sử dụng làm tài sản bảo đảm để vay vốn, góp vốn, đặc biệt đối với tài sản công nghệ mới, công nghệ số, AI".

Để hỗ trợ doanh nghiệp, Luật cũng quy định chủ sở hữu có trách nhiệm lập danh mục quản trị nội bộ cho các tài sản trí tuệ chưa đủ điều kiện ghi nhận trong sổ kế toán, từ đó tạo tiền đề cho việc thế chấp vay vốn hoặc thực hiện các giao dịch dân sự, thương mại.

Cải cách hành chính và thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện

Nhằm giảm bớt gánh nặng cho nhà đầu tư, các thủ tục hành chính trong thẩm định, chấp thuận và cấp phép chuyển giao công nghệ đã được đơn giản hóa đáng kể. Việc đẩy mạnh số hóa trong quản lý, giám sát và công khai thông tin giúp thị trường khoa học công nghệ hoạt động hiệu quả hơn.

Luật Sở hữu trí tuệ mới cũng ưu tiên phát triển đồng bộ hạ tầng số, cung cấp dịch vụ công trực tuyến và xây dựng các nền tảng dữ liệu về giá giao dịch quyền SHTT. Việc ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) vào quy trình nghiệp vụ không chỉ nâng cao tính minh bạch mà còn giúp các tổ chức, cá nhân dễ dàng tiếp cận quyền bảo hộ dưới hình thức văn bản giấy hoặc điện tử.

Cùng với Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo 2025, những thay đổi này được kỳ vọng sẽ tạo ra môi trường thuận lợi cho các giao dịch tài sản trí tuệ, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng của nền kinh tế trong giai đoạn mới. Các thỏa thuận chuyển giao ký trước ngày 1/4/2026 sẽ tiếp tục thực hiện theo hợp đồng cũ, nhưng mọi hoạt động sửa đổi, gia hạn sau thời điểm này đều phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định mới.