Thách thức từ mưa trái mùa ảnh hưởng đến năng suất dưa

Tại các cánh đồng vùng U Minh Thượng, không khí thu hoạch dưa lê những ngày này có phần trầm lắng hơn mọi năm do ảnh hưởng tiêu cực từ thời tiết. Những cơn mưa trái mùa xuất hiện bất ngờ vào đầu tháng 3 đã khiến nhiều diện tích dưa đang trong giai đoạn phát triển và chuẩn bị thu hoạch bị hư hại nghiêm trọng. Tại ấp Thắng Lợi, xã Vĩnh Thuận, mưa lớn làm nhiều ruộng dưa bị thối và nứt trái, dẫn đến tình trạng chậm lớn và chất lượng trái không đồng đều. Theo đánh giá của địa phương, đây là đợt thiên tai gây thiệt hại nặng nề nhất trong nhiều năm trở lại đây đối với người trồng dưa lê thường và dưa lê Thái.

Ông Nguyễn Văn Chức, ngụ ấp Thắng Lợi, bùi ngùi chia sẻ rằng gia đình ông canh tác hơn 100 công dưa nhưng chỉ còn khoảng 20 ngày nữa đến kỳ thu hoạch thì mưa trái mùa đã làm hư hỏng 50 công. Dù giá dưa lê thường đang ở mức 7.000 đồng mỗi kg và dưa lê Thái đạt 10.000 đồng mỗi kg, do năng suất giảm sâu nên nguồn thu nhập không còn đáng kể. Ông Chức cho biết những năm trước dưa lê là nguồn thu chính của gia đình, nhưng vụ này gần như cầm chắc phần lỗ nặng do chi phí đầu tư quá lớn và công chăm sóc tốn kém.

Tình hình chung tại ấp Thắng Lợi cũng không khả quan hơn khi phần lớn bà con nông dân chỉ hy vọng huề vốn sau khi trừ các khoản chi phí sản xuất. Ông Ngô Văn Cưng, Trưởng ấp Thắng Lợi, cho biết địa phương có hơn 50ha trồng dưa nhưng khoảng 50% diện tích đã bị thiệt hại hoàn toàn do mưa. Những diện tích trồng dưới ruộng hầu hết bị hư hỏng, chỉ phần trên bờ mẫu còn giữ được năng suất ổn định hơn, nhưng sau đó cũng dễ nhiễm sâu bệnh. Thậm chí, nhiều hộ dân đã quyết định bỏ ruộng không thu hoạch vì sản lượng còn lại quá thấp, không đủ chi trả tiền thuê nhân công lao động.

Tại Hợp tác xã Sản xuất Nông nghiệp và Dịch vụ Bình Minh, xã Vĩnh Bình, mức độ ảnh hưởng có phần nhẹ hơn nhờ bà con chủ động xuống giống trễ. Ông Phạm Hùng Em, Giám đốc hợp tác xã, cho biết diện tích bị ảnh hưởng vẫn chiếm khoảng 30%, mặc dù đơn vị đã có những tính toán về thời vụ. Qua khảo sát thực tế tại các hộ thành viên, năng suất bình quân hiện chỉ đạt khoảng 3 đến 3,5 tấn trên mỗi công, giảm từ 500kg đến 1 tấn so với các vụ mùa trước đây. Đây là bài học đắt giá về việc thích ứng với biến đổi khí hậu trong sản xuất nông nghiệp địa phương hiện nay.

Thị trường thu mua cũng ghi nhận những biến động lớn khi nguồn cung dưa ra thị trường sụt giảm mạnh so với cùng kỳ năm ngoái. Anh Nguyễn Văn Miền, thương lái tại xã Vĩnh Bình, cho biết thời điểm này năm trước anh xuất đi khoảng 200 tấn dưa, nhưng năm nay con số này mới chỉ đạt hơn 20 tấn. Chính sự khan hiếm nguồn hàng đã đẩy giá dưa tăng từ 2.000 đến 3.000 đồng mỗi kg, nhưng mức tăng này vẫn không đủ bù đắp phần sản lượng bị mất mát do thiên tai. Thực tế này cho thấy sản xuất nông nghiệp tại địa phương đang phải đối mặt với những thách thức ngày càng lớn từ môi trường khắc nghiệt.

Giải pháp phát triển bền vững từ mô hình trồng dưa sạch

Để ứng phó với nghịch cảnh thời tiết và duy trì thu nhập, nông dân xã Vĩnh Bình đã đẩy mạnh mô hình trồng dưa trên nền đất lúa với quy trình kỹ thuật chặt chẽ. Mô hình sản xuất vụ lúa kết hợp vụ màu này đã được áp dụng hiệu quả hơn 10 năm qua, giúp bà con tận dụng tối đa diện tích đất ruộng trong mùa khô. Thay vì để đất trống sau vụ lúa đông xuân, nông dân chọn những vùng đất gò cao để xuống giống các loại dưa chất lượng cao như dưa hoàng kim và dưa Thái. Cách làm này không chỉ tăng thêm thu nhập mà còn giúp cải tạo đất ruộng hiệu quả, đồng thời hạn chế các loại dịch bệnh lưu trú từ vụ trước.

Bà Thị Thập, ngụ tại ấp Minh Tân, là một trong những hộ dân tiêu biểu đạt hiệu quả kinh tế cao từ mô hình trồng dưa hoàng kim trên đất ruộng. Bà Thập chia sẻ rằng vụ trước gia đình trồng 5 công dưa đạt năng suất rất tốt và sau khi trừ mọi chi phí đã thu về khoản lãi ròng khoảng 40 triệu đồng. Nhờ nguồn lợi nhuận ổn định này, gia đình bà có điều kiện tái đầu tư và mở rộng diện tích lên 8 công trong vụ mùa năm nay. Theo bà Thập, dưa hoàng kim tuy đòi hỏi sự tỉ mỉ trong khâu chăm sóc nhưng lại mang về giá trị kinh tế vượt trội so với các loại cây màu truyền thống khác tại vùng đất này.

Sự liên kết trong sản xuất thông qua các hợp tác xã cũng là yếu tố quan trọng giúp nông dân U Minh Thượng vượt qua khó khăn về đầu ra và kỹ thuật. Ông Phạm Hùng Em chia sẻ rằng từ khi thành lập hợp tác xã với 41 thành viên và quy mô 82ha, bà con đã có sự đồng nhất trong quy trình canh tác và ổn định về giá bán. Trung bình mỗi ha dưa mang lại lợi nhuận từ 140 đến 150 triệu đồng mỗi năm, giúp đời sống của nhiều thành viên trở nên khấm khá hơn. Ông Hùng Em khẳng định việc chuyển đổi sang trồng dưa là hướng đi đúng đắn, giúp gia đình ông thu về khoảng 100 triệu đồng lợi nhuận mỗi vụ sản xuất thành công.

Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất dưa sạch đang dần thay đổi nhận thức của người nông dân về bảo vệ môi trường và sức khỏe người tiêu dùng. Anh Phạm Hoàng Anh, thành viên hợp tác xã, cho biết từ khi tham gia vào tổ chức, anh được chuyển giao các kỹ thuật chăm sóc hiện đại và hạn chế tối đa việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Nhờ tuân thủ quy trình an toàn, ruộng dưa của gia đình anh ít bị sâu hại tấn công, trái dưa đạt chất lượng đồng đều và luôn được thương lái ưu tiên thu mua tận nơi. Anh Hoàng Anh tin rằng việc tạo ra sản phẩm sạch chính là chìa khóa để phát triển bền vững nhất cho thương hiệu địa phương.

Mô hình trồng dưa trên nền đất lúa tại xã Vĩnh Bình đang chứng minh tính hiệu quả và sự thích ứng linh hoạt của người nông dân trước những thay đổi của thời tiết. Dù nắng gắt hay mưa trái mùa, sự cần cù và nhạy bén trong việc áp dụng kỹ thuật mới đã giúp bà con bảo vệ được thành quả lao động của mình một cách tối ưu. Sự chuyển dịch cơ cấu cây trồng hợp lý này không chỉ góp phần nâng cao thu nhập trên cùng một đơn vị diện tích mà còn tạo đà cho sự phát triển của ngành nông nghiệp địa phương. Những trái dưa chín ngọt tại vùng đất U Minh Thượng hôm nay chính là minh chứng sống động cho tinh thần vượt khó.