Ngày 30-3, tại tỉnh Đắk Lắk, Hiệp hội Cà phê Buôn Ma Thuột đã tổ chức tọa đàm tham vấn "Robusta Quality & Market Transformation" trong khuôn khổ Sáng kiến Robusta XXI. Sự kiện quy tụ hơn 100 chuyên gia, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế để cùng tìm lời giải cho bài toán nâng tầm giá trị hạt cà phê Robusta Việt Nam.

Giải mã "điểm nghẽn" của vị thế số 1 thế giới

Trong nhiều thập kỷ, Việt Nam tự hào giữ vững vị trí quốc gia sản xuất Robusta lớn nhất hành tinh, đóng góp tới 40% nguồn cung toàn cầu. Tuy nhiên, một nghịch lý kéo dài là giá trị thu về chưa tương xứng với công sức của hàng triệu hộ nông dân, đặc biệt là tại vùng thủ phủ Tây Nguyên.

Theo chuyên gia Manuel Díaz đến từ Mexico, dù Việt Nam đã thành công rực rỡ trong việc đưa cà phê thành động lực xóa đói giảm nghèo giai đoạn 1980 - 2010, nhưng ngành hàng này đang đối mặt với nhiều "điểm nghẽn" cố hữu. Việc xuất khẩu chủ yếu dưới dạng nhân thô khiến giá trị gia tăng thấp, trong khi hệ thống sản xuất còn nhỏ lẻ, thiếu liên kết và đối mặt với thách thức từ vườn cây già cỗi, suy giảm nguồn nước.

Đặc biệt, áp lực từ các quy định quốc tế như EUDR của châu Âu buộc chuỗi cung ứng phải minh bạch tuyệt đối về truy xuất nguồn gốc và tính bền vững. Bà Nguyễn Hoài Thu – Tổng Giám đốc Công ty cà phê Ea Pốk thẳng thắn chỉ ra rằng: "Chúng ta không thiếu cà phê tốt, mà thiếu một 'ngôn ngữ chung' để mô tả, so sánh và định vị chất lượng". Khoảng trống trong việc giao tiếp chất lượng với thị trường quốc tế chính là lý do khiến giá trị hạt cà phê Việt chưa được phản ánh đúng thực tế.

Chiến lược 30 năm: Xây dựng trụ cột tiêu chuẩn và niềm tin

Để chuyển đổi từ bán sản lượng sang bán giá trị, các chuyên gia tại tọa đàm thống nhất tầm nhìn đưa Việt Nam trở thành trung tâm toàn cầu về Robusta chất lượng cao. Thay vì chỉ bán hạt cà phê thô, ngành hàng cần cung cấp cả một hệ sinh thái giá trị đi kèm bao gồm: chế biến sâu, tiêu chuẩn chất lượng, câu chuyện thương hiệu và các sản phẩm sáng tạo từ phụ phẩm.

Ông Thái Anh Tuấn – Tổng Giám đốc Simexco Đắk Lắk nhấn mạnh, tăng trưởng trong giai đoạn mới phải dựa trên ba trụ cột cốt lõi: Tiêu chuẩn - Minh bạch - Niềm tin. Sáng kiến Robusta XXI được kỳ vọng sẽ đặt nền móng cho quá trình này thông qua việc xây dựng bộ tiêu chuẩn tự nguyện, từ điển cảm quan và nền tảng dữ liệu nghiên cứu khoa học.

Mục tiêu đến năm 2050, kim ngạch xuất khẩu cà phê Việt Nam có thể vươn tới con số 12 - 15 tỷ USD. Để đạt được điều này, tỉ lệ giá trị giữ lại trong chuỗi cần tăng mạnh từ mức 10 - 15% hiện nay lên 30 - 40%. Ông Trịnh Đức Minh – Chủ tịch Hiệp hội Cà phê Buôn Ma Thuột khẳng định: "Nếu không chuyển mạnh sang nâng cao chất lượng để gia tăng giá trị, sẽ khó đạt mục tiêu kinh tế cao hơn và đảm bảo tính bền vững cho ngành".

Việc đưa Robusta ra thế giới với một "ngôn ngữ chất lượng mới" không chỉ là câu chuyện kinh doanh, mà còn là cách để lan tỏa các giá trị môi trường, văn hóa và di sản. Đó chính là hành trình đưa bản sắc Việt Nam hòa mình vào dòng chảy tinh hoa của thế giới.