Cuộc cạnh tranh thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đang bước sang một giai đoạn phát triển mới, khi các tiêu chí lựa chọn điểm đến của nhà đầu tư quốc tế không còn chỉ dựa vào chi phí sản xuất hay các chính sách ưu đãi về thuế. Thay vào đó, khả năng đổi mới sáng tạo, chất lượng nguồn nhân lực và mức độ phát triển của hệ sinh thái công nghệ đang trở thành những yếu tố quyết định.

Trong nhiều thập niên, lao động giá rẻ, quỹ đất dồi dào cùng các chính sách ưu đãi đầu tư đã giúp nhiều quốc gia thu hút dòng vốn FDI quy mô lớn. Tuy nhiên, sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu cùng yêu cầu ngày càng cao về phát triển xanh, chuyển đổi số và đổi mới công nghệ đã làm thay đổi chiến lược của các tập đoàn đa quốc gia.

Ngày càng nhiều doanh nghiệp ưu tiên lựa chọn những thị trường có năng lực nghiên cứu và phát triển (R&D), nguồn nhân lực chất lượng cao và môi trường thuận lợi để triển khai các hoạt động sáng tạo thay vì chỉ đặt cơ sở sản xuất.

Thực tế cho thấy nhiều nền kinh tế như Singapore, Ireland và Hàn Quốc đã sớm chuyển hướng từ mục tiêu thu hút vốn sang thu hút công nghệ, tri thức và các dự án có giá trị gia tăng cao. Singapore được xem là hình mẫu tiêu biểu trong quá trình chuyển đổi này. Sau giai đoạn đầu sử dụng các chính sách ưu đãi để thu hút doanh nghiệp nước ngoài, quốc đảo đã từng bước xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo với sự đầu tư mạnh mẽ vào nghiên cứu khoa học, giáo dục đại học, hạ tầng số và các trung tâm công nghệ.

Sự kết nối chặt chẽ giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp đã giúp Singapore hình thành mạng lưới đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh, trở thành điểm đến của nhiều tập đoàn công nghệ hàng đầu trong các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học và tài chính số.

Không chỉ đặt nhà máy sản xuất, nhiều doanh nghiệp quốc tế còn lựa chọn Singapore để xây dựng trung tâm nghiên cứu, thiết kế sản phẩm và điều hành hoạt động khu vực, qua đó tạo ra giá trị gia tăng lớn hơn cho nền kinh tế.

Trong khi đó, Ireland chứng minh rằng nguồn nhân lực chất lượng cao mới là lợi thế cạnh tranh bền vững. Bên cạnh chính sách thuế hấp dẫn, quốc gia này đã đầu tư mạnh cho giáo dục, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM), tạo ra lực lượng lao động đáp ứng yêu cầu của các ngành công nghệ cao.

Nhờ chiến lược đó, Ireland trở thành trung tâm nghiên cứu, phát triển sản phẩm và quản trị của nhiều tập đoàn công nghệ, dược phẩm và dịch vụ số tại thị trường châu Âu. Theo các chuyên gia, ưu đãi tài chính có thể tạo động lực ban đầu để thu hút doanh nghiệp, nhưng chính chất lượng nguồn nhân lực mới là yếu tố quyết định khả năng giữ chân các dự án đầu tư có hàm lượng công nghệ cao trong dài hạn.

Một hướng đi khác được Hàn Quốc lựa chọn là phát triển các cụm công nghệ quy mô lớn. Thay vì đầu tư dàn trải, quốc gia này tập trung xây dựng hệ sinh thái chuyên sâu trong các lĩnh vực bán dẫn, pin xe điện, robot và công nghệ số.

Chính phủ Hàn Quốc liên tục đầu tư cho nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực và xây dựng hạ tầng phục vụ các ngành công nghệ mũi nhọn. Các tập đoàn nội địa như Samsung và SK hynix đóng vai trò hạt nhân, tạo sức hút để các doanh nghiệp quốc tế tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Mô hình này không chỉ giúp Hàn Quốc thu hút FDI mà còn đưa quốc gia trở thành trung tâm sản xuất chip nhớ hàng đầu thế giới, giữ vị trí quan trọng trong chuỗi giá trị phục vụ sự phát triển của trí tuệ nhân tạo và các ngành công nghệ tương lai. Kinh nghiệm từ các nền kinh tế thành công cho thấy cuộc cạnh tranh FDI hiện nay không còn là cuộc đua về chi phí thấp hay ưu đãi thuế, mà là cuộc cạnh tranh về chất lượng môi trường đầu tư và năng lực đổi mới sáng tạo.

Những quốc gia có khả năng xây dựng hệ sinh thái công nghệ đồng bộ, kết nối hiệu quả giữa doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ có nhiều cơ hội thu hút các dự án mang tính chiến lược.

Điều này cũng đặt ra yêu cầu chuyển đổi tư duy trong thu hút đầu tư nước ngoài. Thay vì hướng tới mục tiêu gia tăng số lượng dự án, các nền kinh tế cần ưu tiên lựa chọn những nhà đầu tư có khả năng chuyển giao công nghệ, thúc đẩy hoạt động nghiên cứu và phát triển, nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước, tạo việc làm chất lượng cao và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng xanh.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, việc xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển các ngành công nghệ chiến lược sẽ trở thành nền tảng quan trọng để các quốc gia đón đầu dòng vốn FDI thế hệ mới, tạo động lực cho tăng trưởng bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.