Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) đang bước sang giai đoạn phát triển mới với định hướng nâng cao chất lượng thay vì chỉ gia tăng số lượng sản phẩm được công nhận. Việc ban hành Bộ tiêu chí và quy trình đánh giá mới theo Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ được xem là nền tảng quan trọng để chuẩn hóa sản phẩm, tăng cường minh bạch và nâng cao giá trị thương hiệu OCOP.

Theo quy định có hiệu lực từ ngày 22/5/2026, sản phẩm OCOP phải là những sản phẩm đặc sản, đặc trưng của địa phương, được sản xuất theo quy trình bảo đảm an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và thực hiện đầy đủ trách nhiệm xã hội. Hệ thống đánh giá được chuẩn hóa với thang điểm tối đa 100 điểm, tập trung vào ba nhóm tiêu chí chính gồm sức mạnh cộng đồng, khả năng tiếp thị và chất lượng sản phẩm.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là cơ chế hậu kiểm được siết chặt hơn. Giấy chứng nhận OCOP chỉ có giá trị trong thời hạn 36 tháng và các chủ thể phải thực hiện đánh giá lại nếu muốn tiếp tục sử dụng chứng nhận. Những trường hợp vi phạm về chất lượng, an toàn thực phẩm, sở hữu trí tuệ, gian lận hồ sơ hoặc không còn duy trì hoạt động sản xuất sẽ bị xem xét thu hồi chứng nhận.

Theo các chuyên gia, quy định mới khẳng định OCOP không còn đơn thuần là danh hiệu mà đã trở thành thước đo phản ánh chất lượng sản phẩm, năng lực quản trị và uy tín thương hiệu của doanh nghiệp, hợp tác xã và các cơ sở sản xuất.

Thực tế cho thấy, việc đạt chứng nhận OCOP đã tạo động lực đáng kể cho nhiều chủ thể phát triển sản xuất. Đến nay, cả nước có khoảng 17.400 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên. Nhiều sản phẩm sau khi được công nhận đã mở rộng thị trường tiêu thụ, nâng cao giá bán và gia tăng niềm tin của người tiêu dùng.

Quảng Ninh tiếp tục là địa phương đi đầu trong phát triển OCOP với 16 sản phẩm đạt chuẩn OCOP 5 sao cấp quốc gia. Nhiều đặc sản như trà hoa vàng Ba Chẽ, ba kích tím, miến dong Bình Liêu, chả mực Hạ Long hay gà Tiên Yên đã xây dựng được thương hiệu và khẳng định vị thế trên thị trường.

Ông Nịnh Văn Trắng, Giám đốc Công ty Cổ phần Kinh doanh lâm sản Đạp Thanh, cho biết để đạt tiêu chuẩn OCOP 5 sao, doanh nghiệp phải kiểm soát toàn bộ chuỗi giá trị từ vùng nguyên liệu, chế biến đến truy xuất nguồn gốc. Theo ông, đầu tư công nghệ và liên tục cải tiến chất lượng là yếu tố then chốt giúp sản phẩm duy trì sức cạnh tranh.

Trong năm 2026, Quảng Ninh đặt mục tiêu phát triển thêm ít nhất 30 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, đồng thời bảo đảm 100% sản phẩm được dán tem truy xuất nguồn gốc và 70% sản phẩm từ 3 sao trở lên được đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.

Tại Hà Nội, chương trình OCOP cũng đang tạo động lực mạnh mẽ cho phát triển nông sản và các làng nghề truyền thống. Thành phố tiếp tục dẫn đầu cả nước về số lượng sản phẩm OCOP và đặt mục tiêu trong năm 2026 có khoảng 300 sản phẩm đạt từ 3 sao trở lên, trong đó có ít nhất 20 sản phẩm đủ điều kiện đề xuất công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia.

Miến dong Dương Kiên là một trong những mô hình tiêu biểu. Sau khi tham gia chương trình OCOP, doanh nghiệp đã đầu tư đổi mới công nghệ, mở rộng vùng nguyên liệu và chuẩn hóa quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn xuất khẩu. Theo Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất Thương mại và Xuất nhập khẩu Dương Kiên Dương Đình Khôi, chứng nhận OCOP 5 sao không chỉ khẳng định chất lượng sản phẩm mà còn mở ra cơ hội tiếp cận nhiều thị trường quốc tế. Hiện sản phẩm của doanh nghiệp đã được xuất khẩu đến nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ.

Không chỉ doanh nghiệp, nhiều hợp tác xã cũng đang chủ động nâng cấp sản phẩm theo các tiêu chuẩn quốc tế. Đại diện Hợp tác xã Hà Nội Xanh cho biết đơn vị tập trung phát triển nông sản an toàn, tăng cường truy xuất nguồn gốc và hướng tới khai thác thị trường Halal, lĩnh vực được đánh giá còn nhiều dư địa tăng trưởng.

Điểm nổi bật trong giai đoạn hiện nay là các địa phương đã chuyển trọng tâm từ mở rộng số lượng sang nâng cao chất lượng sản phẩm, hoàn thiện hồ sơ pháp lý và xây dựng thương hiệu. Đây được xem là điều kiện quan trọng để sản phẩm OCOP tiếp cận các hệ thống phân phối hiện đại cũng như đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, chương trình OCOP đang trở thành hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp và hợp tác xã phát triển toàn diện. Bên cạnh việc xây dựng thương hiệu, chương trình còn tạo điều kiện để các chủ thể tham gia hoạt động xúc tiến thương mại, chuyển đổi số và kết nối thị trường trong nước cũng như quốc tế.

Để tiếp tục nâng cao giá trị thương hiệu OCOP, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định nhiều nhiệm vụ trọng tâm như phát triển vùng nguyên liệu đặc trưng, xây dựng mã số vùng trồng, áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất tiên tiến, hỗ trợ đổi mới công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi số và mở rộng các hoạt động xúc tiến thương mại.

Song song với đó, việc xây dựng cơ sở dữ liệu số quốc gia về OCOP cùng hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử sẽ góp phần tăng tính minh bạch, nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng và củng cố niềm tin của người tiêu dùng.

Những thay đổi về cơ chế quản lý cùng định hướng phát triển theo chiều sâu đang tạo nền tảng để chương trình OCOP từng bước vượt ra khỏi khuôn khổ phát triển sản phẩm địa phương, trở thành động lực thúc đẩy kinh tế nông thôn theo hướng hiện đại, bền vững và hội nhập. Với việc chuẩn hóa tiêu chuẩn, tăng cường quản lý chất lượng và đẩy mạnh xây dựng thương hiệu, nhiều sản phẩm đặc trưng của Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục mở rộng thị trường, nâng cao giá trị gia tăng và khẳng định vị thế trên bản đồ nông sản quốc tế.