Di sản trở thành lợi thế phát triển

Theo Báo Quảng Trị, những ngày đầu tháng 7, tiết trời ẩm ương không ngăn được dòng người tìm đến Quảng Trị. Ai cũng mong muốn hòa mình vào Lễ hội Vì Hòa bình - sự kiện đặc biệt của tỉnh. Trải nghiệm bầu không khí lễ hội, nhiều người cảm thấy ấm lòng khi chứng kiến vùng đất từng chịu nhiều đau thương, mất mát do chiến tranh đã chuyển mình mạnh mẽ, trở thành biểu tượng của khát vọng hòa bình.

Cựu chiến binh Trần Xuân Khởi, quê ở Phú Thọ, lặng lẽ đứng nhìn dòng Thạch Hãn. Vượt quãng đường xa xôi đến Quảng Trị, ông Khởi xúc động chia sẻ: “Năm nào, tôi cũng thu xếp vào Quảng Trị hương khói cho đồng đội. Những lần trở lại gần đây, tôi cảm nhận thêm nhiều điều mới mẻ. Đáng chú ý là phương thức đón tiếp, cách làm du lịch của người dân nơi đây đã đổi khác rất nhiều. Nhờ thế, chúng tôi được trải nghiệm nhiều hơn, nghe những câu chuyện sâu sắc hơn, dường như sống lại ký ức của một thời hoa lửa”.

Điều ông Khởi cảm nhận cũng là ấn tượng chung của nhiều du khách khi đến Quảng Trị thời gian gần đây. Sau sáp nhập, Quảng Trị sở hữu hệ thống di sản văn hóa phong phú, đa dạng, mang đậm tính đặc thù. Với hàng trăm di tích được xếp hạng, trong đó có nhiều di tích quốc gia đặc biệt, cùng hệ thống di sản văn hóa phi vật thể phong phú, tỉnh hội tụ đầy đủ các điều kiện để hình thành những sản phẩm văn hóa sáng tạo có giá trị cao.

Các di tích như Thành Cổ Quảng Trị, địa đạo Vịnh Mốc, Khu di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải không chỉ mang giá trị lịch sử sâu sắc mà còn là nguồn tài nguyên ký ức đặc biệt. Bên cạnh đó, hệ thống di sản vật thể, đặc biệt là không gian văn hóa của các dân tộc Bru-Vân Kiều, Pa Kô, Tà Ôi, Chứt cũng đang ngày càng thu hút đông đảo du khách.

Nắm bắt lợi thế đó, những năm gần đây, các cấp, ngành và đơn vị liên quan trong tỉnh đã triển khai nhiều giải pháp phát triển công nghiệp văn hóa, tạo nên những chuyển biến tích cực. Các yếu tố của nền kinh tế sáng tạo bước đầu được hình thành. Đặc biệt, việc gắn kết di sản với phát triển du lịch đã mang lại những kết quả rõ nét. Các dòng sản phẩm như du lịch chiến trường, du lịch lịch sử - tâm linh, du lịch cộng đồng đã và đang từng bước được hình thành, khai thác hiệu quả. Đồng thời, một số chương trình tham quan, trải nghiệm theo hướng kể chuyện cũng ra đời, góp phần nâng cao giá trị cảm xúc và tạo chiều sâu trải nghiệm cho du khách.

Hoàn thiện hệ sinh thái sáng tạo

Trên địa bàn tỉnh, việc ứng dụng công nghệ trong bảo tồn và phát huy giá trị các di tích, di sản văn hóa bước đầu được triển khai. Một số hạng mục tại Bảo tàng Quảng Trị đã được số hóa. Tại nhiều di tích, du khách có thể tiếp cận thông tin thuận tiện hơn thông qua mã QR. Nội dung trưng bày và thuyết minh điện tử cũng từng bước được xây dựng. Đáng chú ý, việc thí điểm số hóa một số lễ hội truyền thống của đồng bào Chứt đã mở ra hướng tiếp cận mới trong bảo tồn và lan tỏa giá trị di sản.

Dù có tiềm năng lớn và đã đạt được những kết quả bước đầu, song nhìn nhận một cách thẳng thắn, công nghiệp văn hóa tại Quảng Trị vẫn còn là một "viên ngọc thô". Trên địa bàn tỉnh, chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa hoàn chỉnh vẫn chưa được hình thành. Các sản phẩm văn hóa còn đơn điệu, chưa có thương hiệu mạnh và chưa tạo được dấu ấn rõ nét trên thị trường.

Một thực tế khác là năng lực đổi mới sáng tạo còn hạn chế. Theo ghi nhận, số lượng doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa còn ít, thiếu những đơn vị có khả năng dẫn dắt thị trường. Các sản phẩm đột phá trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đặc biệt là công nghệ số, vẫn chưa hình thành. Nguồn nhân lực sáng tạo còn thiếu và yếu. Đội ngũ nghệ nhân đang có xu hướng già hóa, trong khi lực lượng kế cận chưa được đào tạo bài bản. Bên cạnh đó, nguồn lực đầu tư cho văn hóa còn hạn chế, thiếu tính đồng bộ. Tỉnh cũng còn thiếu các không gian sáng tạo, trung tâm văn hóa hiện đại cũng như sự kết nối hiệu quả giữa văn hóa, công nghệ và doanh nghiệp.

Theo Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lê Thị Ngọc Hà, để chuyển hóa hiệu quả nguồn lực di sản văn hóa thành động lực phát triển công nghiệp văn hóa, Quảng Trị cần triển khai đồng bộ hệ thống giải pháp mang tính tổng thể, bảo đảm sự kết hợp chặt chẽ giữa thể chế, công nghệ, thị trường và nguồn nhân lực.

Yêu cầu đặt ra là phải hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo phát triển; đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản văn hóa; phát triển nguồn nhân lực sáng tạo; xây dựng không gian sáng tạo văn hóa và các sản phẩm văn hóa đặc trưng; đồng thời đẩy mạnh truyền thông, xây dựng thương hiệu. Qua đó, Quảng Trị từng bước khẳng định vị thế là vùng đất giàu truyền thống, đồng thời năng động, sáng tạo và hội nhập trong thời kỳ mới.