Ông Bùi Xuân Hải (thường được gọi là Hải “đồ cổ”) từng là một trong những người nổi tiếng trên thương trường Hải Phòng. Từ một thầy giáo xuất thân nghèo khó, ông bước vào lĩnh vực kinh doanh đồ cổ, nhanh chóng gây dựng khối tài sản lớn. Trước khi sở hữu trong tay khối tài sản khiến bao người ao ước, sự nghiệp của ông trải qua nhiều biến cố, trong đó có 4 lần phải chấp hành án tù.

Tuổi thơ nghèo khó và bước ngoặt từ một chiếc bình cổ

Ông Bùi Xuân Hải sinh năm 1942 tại huyện Ân Thi cũ, tỉnh Hưng Yên, trong một gia đình nghèo có 5 anh chị em. Là con cả, từ nhỏ ông đã tìm cách kiếm thêm thu nhập để phụ giúp gia đình.

Ngoài thời gian học tập, Hải đi chăn trâu giúp bố. Tuy nhiên, thay vì chỉ ở ngoài đồng, ông thường tranh thủ đi khắp các thôn xóm nhặt lông vịt, lông ngan. Tích góp được một lượng nhất định, ông đem bán để đổi lấy gạo, giúp gia đình có thêm lương thực.

Năm cuối phổ thông, Bùi Xuân Hải đạt danh hiệu học sinh giỏi quốc gia và được tuyển thẳng vào Khoa Địa lý Kinh tế, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Sau khi tốt nghiệp với thành tích xuất sắc, ông được nhận về Trường PTTH Phù Cừ (Hưng Yên) giảng dạy môn Địa lý.

Thời gian làm giáo viên cũng là giai đoạn mở ra bước ngoặt trong cuộc đời ông. Một lần, ông được học trò tặng chiếc bình để cắm hoa. Sau hơn 5 năm, khi chuyển ra Hải Phòng sinh sống, ông vẫn giữ chiếc bình này trong nhà như một món đồ kỷ niệm.

Một người bạn từ Hà Nội đến chơi phát hiện chiếc bình được cho là bình bát tiên đời Tống và đề nghị mua với giá 2 cây vàng. Ban đầu, ông Hải không bán dù số tiền này khi đó có thể mua được nhiều căn nhà ở quê. Vài ngày sau, người bạn cùng một số người khác quay lại và nâng giá lên 7 cây vàng. Lần này, ông Hải đồng ý bán.

Từ giao dịch đó, ông bắt đầu tìm hiểu và bước vào lĩnh vực đồ cổ. Khi đó, nhiều người chưa nhận thức đầy đủ về giá trị của những món đồ cũ nên sẵn sàng bán với giá thấp. Ông Hải tìm mua bình, lọ và nhiều loại đồ cũ khác rồi bán lại cho những người sưu tầm, chơi đồ cổ.

Sau khoảng 10 năm theo nghề, đến năm 1980, ông được cho là đã sở hữu khoảng 3 tấn vàng - một khối tài sản có thể mua được cả một góc thành phố Hải Phòng. Những chuyến tàu vận chuyển đồ cổ từ TP.HCM ra Hà Nội rồi đưa đi các nước mang về cho ông nhiều loại tài sản, trong khi đồ cổ được tập kết tại biệt thự ở số 14 Phạm Bá Trực, TP. Hải Phòng.

Trong giai đoạn này, ông xây dựng khoảng 200 điểm cất giữ đồ cổ từ Bắc vào Nam. Cái tên Hải “đồ cổ” cũng từ đó trở nên nổi tiếng trên thị trường.

4 lần vào tù và sự nghiệp nhiều biến cố

Tuy nhiên, cuộc đời của tay chơi đồ cổ khét tiếng này cũng trải qua không ít thăng trầm.

Năm 1981, biến cố đầu tiên xảy đến với Hải “đồ cổ”. Khi mang theo 1,7kg vàng đến Thái Bình để mua đồng đen, ông bị lực lượng công an bắt giữ ngay khi giao dịch diễn ra. Cả số vàng và cục đồng hun đen đều bị thu giữ. Sau đó, ông phải chấp hành 2 tháng tù về hành vi buôn hàng quốc cấm.

Sau khi ra tù, ông có dịp được giới thiệu với nguyên Bộ trưởng Bộ Giáo dục Nguyễn Thị Bình khi bà về Hải Phòng. Từ đây, ông đề xuất thành lập Công ty Thiết bị giáo dục, tổ chức thu gom phế liệu từ học sinh để chuyển về nhà trường, sau đó đưa lên công ty tái chế.

Tuy nhiên, khi nhà máy chế biến phế liệu vừa hoàn thành, năm 1986, ông Hải tiếp tục bị bắt với cáo buộc đầu cơ đồ cổ. Sau đó, ông bị tòa án kết tội “đầu cơ nhưng không trục lợi” và nhận mức án 20 tháng tù.

Ra tù, ông thành lập xí nghiệp tư doanh và dồn vốn xây dựng Công ty Havico, chuyên sản xuất đồ gốm sứ và đồ giả cổ. Sau 2 năm hoạt động, công ty được cho là đã xuất khẩu lượng hàng hóa trị giá 8 triệu USD.

Nhưng một lần nữa, sự nghiệp của ông gặp biến cố. Sau sự cố liên quan khoản nợ 400.000 USD với một công ty xuất nhập khẩu, ngày 19/1/1994, ông Hải bị Công an Hà Nội bắt về hành vi lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản xã hội chủ nghĩa.

Tại phiên tòa, Hải “đồ cổ” tự bào chữa và cho rằng mình là chủ nợ chứ không phải con nợ. Đến ngày 31/5/1995, ông được trả tự do.

Tuy nhiên, trong khoảng thời gian này, sản nghiệp của ông tiếp tục suy giảm. Chính quyền Hải Phòng có quyết định thu hồi các nhà máy nằm trên đường 5 để phục vụ việc mở rộng tuyến đường. 3 lò đốt cùng máy móc, nhà xưởng bị thu hồi và mức bồi thường được nêu là 1%.

Khoảng 7 năm sau, ông Hải tiếp tục bị bắt và phải chấp hành 14 tháng tù do vi phạm Luật Đất đai. Đây là lần thứ 4 ông phải ngồi tù.

Sau lần ra tù thứ 4, khi đã gần 60 tuổi, ông Hải tiếp tục nghiên cứu, tìm hướng đi mới trong lĩnh vực gốm sứ. Ông hoàn thiện công nghệ vẽ vàng ròng lên đồ sứ trước khi đưa sản phẩm đi nung.

Sau đó, ông thành lập xưởng sứ cao cấp vẽ vàng trên khu đất rộng 1ha ở khu vực phía chân đê, trên tuyến đường từ TP. Hải Phòng đi Đồ Sơn cũ. Cơ sở này đồng thời được sử dụng làm nơi đào tạo nghề cho các học viên ở nhiều độ tuổi và đến từ nhiều địa phương.

Ông từng đặt mục tiêu đưa kỹ thuật dát vàng lên nhiều sản phẩm khác nhau, từ ô tô, điện thoại, quần áo đến các công trình kiến trúc cao cấp và siêu cấp tại Việt Nam.

Tuy nhiên, các sản phẩm có giá từ vài chục triệu đồng đến cả tỷ đồng khiến lượng khách hàng hạn chế. Trong khi đó, chi phí duy trì xưởng sản xuất và showroom ở mức cao, khiến hoạt động kinh doanh gặp khó khăn. Có thời điểm, cơ sở của ông phải vay lãi ngày để có tiền trả cho người lao động.

Chia sẻ với Báo Người Lao Động năm 2014, ông Hải từng nói: “Cách đây 30 năm, tôi là đại tỷ phú. Giờ đây, tôi là "chúa chổm", đi vay nặng lãi khắp nơi chỉ để duy trì cái xưởng gốm sứ...”

Đặc biệt, ông Hải vẫn không thôi nung nấu khát vọng biến Hải Phòng thành “vương quốc gốm sứ” của thế giới, đặc biệt là công nghệ vẽ vàng lên gốm sứ sẽ đánh bại nền gốm sứ của Trung Quốc nổi tiếng cả ngàn năm nay.