BRICS đang thúc đẩy một cách tiếp cận mới đối với hệ thống tài chính toàn cầu: thay vì hướng tới việc thay thế một đồng tiền hay một trung tâm tài chính thống trị bằng một lựa chọn khác, nhóm tập trung mở rộng số lượng các kênh và công cụ tài chính mà các quốc gia có thể sử dụng.

Mục tiêu được đặt ra là tạo thêm lựa chọn về đồng tiền trong thương mại, đa dạng hóa các kênh thanh toán, mở rộng nguồn vốn cho phát triển và tăng khả năng ứng phó trước những cú sốc tài chính từ bên ngoài. Một trong những động lực thực tế của quá trình này là xu hướng gia tăng thanh toán thương mại nội khối bằng đồng tiền quốc gia. Khi các nền kinh tế BRICS sử dụng đồng nội tệ nhiều hơn trong giao dịch song phương, nhu cầu xây dựng các cơ chế thanh toán xuyên biên giới tương thích cũng ngày càng rõ rệt.

Đa cực tài chính không nhất thiết bắt đầu bằng việc tạo ra một đồng tiền chung BRICS. Thay vào đó, quá trình này có thể diễn ra từng bước, thông qua việc các quốc gia tăng cường sử dụng đồng nội tệ trong thương mại, kết nối hệ thống thanh toán và phát triển những cơ chế thanh toán xuyên biên giới mới.

Trong bối cảnh đó, BRICS Pay được xem là một trong những sáng kiến đáng chú ý. Khuôn khổ này được phát triển với mục tiêu tăng cường khả năng tương tác giữa các hệ thống thanh toán quốc gia, qua đó mở rộng phương thức thanh toán cho doanh nghiệp và người tiêu dùng khi thực hiện các giao dịch xuyên biên giới.

Nếu được triển khai hiệu quả, việc kết nối các hệ thống thanh toán có thể giúp giảm bớt những rào cản kỹ thuật trong giao dịch giữa các nền kinh tế, đồng thời tạo thêm lựa chọn bên cạnh các mạng lưới thanh toán quốc tế hiện có. Tuy nhiên, quá trình này mang tính từng bước và phụ thuộc đáng kể vào khả năng phối hợp về tiêu chuẩn kỹ thuật, quy định tài chính, khả năng chuyển đổi tiền tệ cũng như mức độ chấp nhận của các tổ chức tài chính và doanh nghiệp.

Nếu các cơ chế thanh toán đại diện cho khía cạnh kỹ thuật của quá trình đa dạng hóa tài chính, Ngân hàng Phát triển Mới (NDB) thể hiện rõ hơn khía cạnh thể chế. Được thành lập bởi các nước BRICS ban đầu, NDB cung cấp thêm một kênh tài chính cho các dự án cơ sở hạ tầng và phát triển bền vững bên cạnh những định chế tài chính đa phương truyền thống.

Một đặc điểm đáng chú ý trong cấu trúc ban đầu của NDB là 5 thành viên sáng lập có quyền sở hữu và quyền biểu quyết ngang nhau. Cách thức này khác với mô hình biểu quyết có trọng số tại Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB), trong đó quyền biểu quyết gắn với tỷ lệ vốn góp của các thành viên. Sự khác biệt về mô hình quản trị cho thấy một khía cạnh khác trong cách BRICS tiếp cận tài chính phát triển: không chỉ mở rộng nguồn vốn mà còn tìm kiếm những cơ chế quản trị phản ánh tốt hơn vai trò của các nền kinh tế mới nổi.

Ý nghĩa của NDB không chỉ nằm ở quy mô các khoản tài trợ, mà còn ở cách thức các dự án phát triển được cấp vốn. Việc tăng cường tài chính bằng đồng tiền địa phương có thể giúp giải quyết một vấn đề phổ biến tại nhiều nền kinh tế đang phát triển: doanh thu được tạo ra bằng nội tệ trong khi nghĩa vụ nợ lại được tính bằng ngoại tệ.

Chẳng hạn, một chính phủ hoặc doanh nghiệp có thể triển khai một dự án có khả năng tạo ra doanh thu ổn định trong nước. Tuy nhiên, nếu khoản vay của dự án được định giá bằng USD, việc đồng USD tăng giá mạnh có thể khiến chi phí trả nợ tăng đáng kể khi quy đổi sang nội tệ.

Rủi ro này đặc biệt đáng chú ý đối với những nền kinh tế có nguồn thu ngoại tệ hạn chế. Vì vậy, việc mở rộng các khoản vay bằng đồng nội tệ, khi điều kiện cho phép, có thể góp phần giảm mức độ phụ thuộc vào biến động của các đồng tiền quốc tế chủ chốt.

Với các khoản tài trợ dành cho cơ sở hạ tầng và phát triển bền vững, NDB đang trở thành một trong những kênh bổ sung nguồn vốn cho các lĩnh vực như giao thông, năng lượng sạch, cấp nước và đầu tư sản xuất. Quá trình hình thành một hệ thống tài chính đa cực không nhất thiết diễn ra thông qua một bước ngoặt duy nhất. Thay vào đó, nó có thể được tạo nên từ hàng loạt thay đổi về kỹ thuật và thể chế.

Đó có thể là việc các hệ thống thanh toán quốc gia ngày càng tương thích, đồng nội tệ được sử dụng thường xuyên hơn trong thương mại, các nguồn tài chính phát triển mới được mở rộng và vai trò của các nền kinh tế mới nổi trong quản trị tài chính quốc tế ngày càng được củng cố.

Mỗi giao dịch được thực hiện bằng một đồng tiền bổ sung, mỗi hệ thống thanh toán được kết nối và mỗi dự án phát triển được tài trợ thông qua một định chế mới đều góp phần tạo thêm một lựa chọn cho các chủ thể trong nền kinh tế toàn cầu.

Với các nước đang phát triển, ý nghĩa của quá trình này nằm ở việc mở rộng không gian lựa chọn. Mục tiêu không nhất thiết là chuyển từ sự phụ thuộc vào một hệ thống sang sự phụ thuộc vào một hệ thống khác, mà là xây dựng đủ các kênh tài chính đáng tin cậy để mức độ phụ thuộc vào bất kỳ một đồng tiền, mạng lưới thanh toán hay nguồn vốn nào cũng có thể từng bước được giảm xuống.

Theo hướng đó, BRICS đang góp phần thúc đẩy một hệ thống tài chính toàn cầu với nhiều trung tâm, nhiều đồng tiền và nhiều nguồn vốn hơn — một cấu trúc trong đó khả năng lựa chọn trở thành yếu tố quan trọng đối với an ninh tài chính và khả năng chống chịu của các nền kinh tế.