Giữa nhịp sống hiện đại của TP.HCM, bên dòng sông Sài Gòn vẫn có một công trình mang dáng vẻ cổ kính, chứng kiến biết bao thăng trầm lịch sử dân tộc suốt hơn một thế kỷ qua. Đó là Bến Nhà Rồng - nơi gắn liền với sự kiện đặc biệt ngày 5/6/1911, khi người thanh niên Nguyễn Tất Thành bước lên con tàu Amiral Latouche Tréville để bắt đầu hành trình tìm đường cứu nước.

Dấu mốc lịch sử đặc biệt của dân tộc Việt Nam

Bến Nhà Rồng được thực dân Pháp xây dựng từ năm 1863, ban đầu là trụ sở của hãng vận tải Messageries Maritimes - một trong những hãng tàu lớn của Pháp thời bấy giờ. Công trình nằm bên sông Sài Gòn, giữ vị trí quan trọng trong hoạt động giao thương đường thủy của Nam Kỳ.

Tên gọi “Nhà Rồng” xuất phát từ kiến trúc đặc biệt trên mái tòa nhà với hình tượng “lưỡng long chầu nguyệt”, đây là hình ảnh quen thuộc trong văn hóa phương Đông. Tuy nhiên, thay vì hình mặt trăng như trong kiến trúc truyền thống Việt Nam, giữa hai đầu rồng lại là phù hiệu hình đầu ngựa và mỏ neo - biểu tượng của ngành hàng hải Pháp.

Cũng chính tại nơi đây, vào ngày 5/6/1911, người thanh niên Nguyễn Tất Thành khi ấy vừa tròn 21 tuổi đã lấy tên Văn Ba, xin làm phụ bếp trên con tàu Amiral Latouche Tréville để ra nước ngoài.

Sự kiện ấy về sau được xem là bước ngoặt quan trọng của lịch sử dân tộc Việt Nam trong thế kỷ XX.

Sinh ra trong một gia đình nhà nho yêu nước, Nguyễn Tất Thành sớm chứng kiến cảnh đất nước chìm trong ách đô hộ, nhân dân lầm than và các phong trào yêu nước lần lượt thất bại. Theo cha là cụ Nguyễn Sinh Sắc đi nhiều nơi khắp ba miền đất nước, Người càng thấu hiểu nỗi đau mất nước cũng như sự bế tắc của con đường cứu nước đương thời.

Khác với nhiều sĩ phu cùng thời lựa chọn sang Nhật hay Trung Quốc, Nguyễn Tất Thành quyết định đi sang phương Tây để tìm hiểu tận gốc vì sao nước Pháp hùng mạnh và tìm con đường giải phóng dân tộc.

Người từng nói: “Tôi muốn đi ra nước ngoài xem nước Pháp và các nước khác. Sau khi xem xét họ làm như thế nào, tôi sẽ trở về giúp đồng bào chúng ta”.

Từ quyết định táo bạo ấy, hành trình 30 năm bôn ba khắp thế giới của Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh bắt đầu.

Hành trình từ Bến Nhà Rồng mở ra con đường cách mạng cho dân tộc Việt Nam

Sau khi rời Sài Gòn, ngày 6/7/1911, con tàu cập cảng Marseille của Pháp. Từ đây, Nguyễn Tất Thành đã đi qua nhiều quốc gia thuộc châu Á, châu Âu, châu Phi và châu Mỹ, làm nhiều nghề khác nhau để sinh sống, đồng thời tìm hiểu đời sống xã hội, văn hóa và chính trị của các nước.

Trong gần 30 năm ở nước ngoài, Người đã đi qua hàng chục quốc gia, tiếp xúc với nhiều tầng lớp xã hội, từ công nhân, người lao động đến giới trí thức tiến bộ. Chính quá trình ấy giúp Người hiểu rõ bản chất của chủ nghĩa thực dân, đế quốc và nhận ra nỗi thống khổ chung của các dân tộc thuộc địa.

Năm 1918, với tên gọi Nguyễn Ái Quốc, Người bắt đầu tham gia sâu rộng vào các hoạt động chính trị và phong trào cách mạng quốc tế.

Đặc biệt, năm 1920 đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi Nguyễn Ái Quốc tham dự Đại hội Tours của Đảng Xã hội Pháp và trở thành một trong những người sáng lập Đảng Cộng sản Pháp. Từ đây, Người đến với chủ nghĩa Mác - Lênin và tìm thấy con đường giải phóng dân tộc.

Con đường mà Nguyễn Ái Quốc lựa chọn sau này đã trở thành nền tảng cho mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam.

Ngày 28/1/1941, sau 30 năm xa Tổ quốc, Nguyễn Ái Quốc trở về nước qua cột mốc Pác Bó (Cao Bằng), mang theo ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lênin và con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc Việt Nam.

Từ Bến Nhà Rồng năm 1911 đến mùa xuân độc lập của dân tộc sau này, hành trình ấy đã làm thay đổi vận mệnh đất nước.

“Địa chỉ đỏ” giữa lòng TP.HCM

Ngày nay, Bến Nhà Rồng là một trong những điểm đến lịch sử - văn hóa nổi tiếng nhất tại TP.HCM.

Sau năm 1975, công trình được tu sửa và trở thành chi nhánh của Bảo tàng Hồ Chí Minh. Khuôn viên hiện gồm nhiều hạng mục như tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh, đài phun nước, khu trưng bày và khuôn viên ven sông.

Riêng khu bảo tàng có diện tích hơn 1.500m2 với nhiều phòng trưng bày lưu giữ hàng nghìn hình ảnh, tư liệu và hiện vật quý giá về cuộc đời, sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Không chỉ mang giá trị lịch sử, công trình còn gây ấn tượng bởi kiến trúc độc đáo kết hợp hài hòa giữa phong cách phương Tây và nét Á Đông truyền thống.

Mặt tiền mang dáng dấp kiến trúc Pháp với những hàng cột lớn, cửa sổ rộng và không gian bề thế. Trong khi đó, phần mái với hình tượng rồng chầu lại đậm chất văn hóa Việt Nam.

Trải qua hơn 160 năm tồn tại, công trình vẫn giữ gần như nguyên vẹn nét cổ kính giữa trung tâm đô thị hiện đại.

Mỗi năm, nơi đây đón hàng triệu lượt du khách trong và ngoài nước đến tham quan, tìm hiểu lịch sử. Với nhiều người trẻ, chuyến thăm Bến Nhà Rồng không chỉ là hành trình khám phá một công trình kiến trúc đẹp mà còn là dịp để hiểu hơn về lịch sử dân tộc, về hành trình cứu nước đầy gian nan của Chủ tịch Hồ Chí Minh.