Không chỉ hướng tới những thị trường mới, địa phương còn đặt mục tiêu gắn sản phẩm OCOP với du lịch, trải nghiệm và công nghệ số, qua đó biến giá trị truyền thống thành lợi thế cạnh tranh và tạo thêm dư địa phát triển cho làng gốm nổi tiếng của Hà Nội.

Bát Tràng đưa câu chuyện vào sản phẩm

Tại Hợp tác xã Sản xuất kinh doanh gốm sứ Tân Thịnh, những sản phẩm gốm men suối ngọc vẫn được chăm chút qua từng công đoạn. Đây là sản phẩm đã được công nhận OCOP 5 sao cách đây 3 năm và hiện đang tham gia đánh giá, phân hạng lại. Nghệ nhân Ưu tú Trần Đức Tân, người sáng lập Hợp tác xã, cho biết việc được công nhận OCOP 5 sao không chỉ là sự ghi nhận đối với chất lượng sản phẩm, mà còn mở ra thêm cơ hội đưa sản phẩm của làng nghề đến với thị trường rộng lớn hơn.

Theo ông Trần Đức Tân, sản phẩm men suối ngọc hiện được tiêu thụ ở nhiều tỉnh, thành trong nước và đã xuất khẩu sang thị trường Ấn Độ. Với các cơ sở sản xuất làng nghề, OCOP giống như một “tấm giấy thông hành”, giúp sản phẩm có thêm cơ sở để tiếp cận khách hàng, đối tác và các hoạt động xúc tiến thương mại. “Chúng tôi mong muốn sản phẩm tiếp tục giữ được chứng nhận OCOP 5 sao, qua đó có thêm điều kiện quảng bá sản phẩm cũng như văn hóa làng nghề Bát Tràng đến thị trường trong nước và quốc tế”, Nghệ nhân Ưu tú Trần Đức Tân chia sẻ.

Tân Thịnh hiện là một trong số ít cơ sở tại Bát Tràng có sản phẩm OCOP 5 sao. Cùng với Công ty TNHH Gốm sứ Quang Vinh, đây cũng là hai đơn vị đầu tiên của Hà Nội có sản phẩm được công nhận ở cấp độ này. Từ những sản phẩm đã được khẳng định, Bát Tràng đang đứng trước yêu cầu mới: Làm thế nào để mỗi sản phẩm không chỉ đạt chuẩn, mà còn tạo ra giá trị khác biệt?

Theo Trưởng phòng Kinh tế xã Bát Tràng Phạm Văn Quang, toàn xã hiện có 70 sản phẩm OCOP được công nhận từ 3 đến 5 sao. Trong đó, khoảng 50 sản phẩm là đồ gốm sứ; số còn lại thuộc nhóm nông sản, rau quả và các sản phẩm chế biến từ nông sản.

Năm 2026, xã đặt mục tiêu phát triển thêm từ 15 đến 20 sản phẩm OCOP. Đến nay, địa phương đã hoàn thiện hồ sơ cho 17 sản phẩm, dự kiến được thành phố đánh giá trong tháng 10. Trong số này, phần lớn là sản phẩm gốm sứ, với 5 chủ thể tham gia, trong đó có 4 cơ sở sản xuất gốm và một cơ sở chế biến sản phẩm từ cá sông.

Điều đáng chú ý là yêu cầu đối với sản phẩm OCOP ngày càng chặt chẽ. Một sản phẩm muốn đạt 4 sao không chỉ cần có chất lượng, mẫu mã đẹp, khả năng thương mại tốt mà còn phải đáp ứng những tiêu chí mang tính nền tảng như sở hữu trí tuệ, bảo hộ nhãn hiệu. “Có những sản phẩm chất lượng tốt, mẫu mã đẹp nhưng nếu chưa đáp ứng được các tiêu chí bắt buộc thì vẫn chỉ dừng ở mức 3 sao hoặc 3 sao tiềm năng 4 sao”, ông Phạm Văn Quang cho biết.

Những tiêu chí ấy đang buộc các chủ thể OCOP phải thay đổi cách nghĩ về sản phẩm. Không dừng ở việc làm tốt một món đồ, các cơ sở phải quan tâm nhiều hơn đến thương hiệu, thiết kế, câu chuyện sản phẩm và thị trường đầu ra.

Làm sản phẩm nhỏ, kể câu chuyện lớn

Theo Bí thư Đảng ủy xã Bát Tràng Trần Anh Tuấn, một trong những hướng đi mà địa phương quan tâm là chuyển từ tư duy sản xuất những sản phẩm phổ thông sang tạo ra các sản phẩm có hàm lượng sáng tạo cao hơn, mang dấu ấn riêng và chứa đựng câu chuyện văn hóa của làng nghề.

Bát Tràng không thiếu những nghệ nhân có khả năng tạo ra những tác phẩm độc bản. Có những sản phẩm chỉ làm một chiếc, một bộ, chứa đựng nhiều công sức và ý tưởng sáng tạo. Những tác phẩm như vậy, theo ông Trần Anh Tuấn, có thể được giới thiệu, trưng bày, thậm chí tổ chức đấu giá, thay vì chỉ đơn thuần đưa ra thị trường như một sản phẩm hàng hóa thông thường.

Ở một hướng khác, xã muốn khuyến khích các cơ sở chú trọng những sản phẩm nhỏ, tinh xảo, hiện đại và thuận tiện cho du khách mang theo. Một chiếc chén, chiếc cốc hay món đồ lưu niệm không lớn về kích thước nhưng nếu được thiết kế tốt, chứa đựng câu chuyện về lịch sử, kiến trúc, nghề gốm và con người Bát Tràng thì giá trị của sản phẩm sẽ không còn nằm ở vật liệu hay công năng đơn thuần.

“Bát Tràng phải đẩy mạnh thiết kế sáng tạo, làm cho sản phẩm tinh xảo hơn, hiện đại hơn và phù hợp với nhu cầu sử dụng mới. Những sản phẩm nhỏ nhưng giàu câu chuyện văn hóa sẽ giúp du khách dễ dàng mang Bát Tràng về với mình”, ông Trần Anh Tuấn nhấn mạnh.

Từ tư duy đó, xã cũng định hướng ứng dụng công nghệ số để kể câu chuyện sản phẩm. Một mã QR trên sản phẩm có thể giúp người mua tìm hiểu về lịch sử làng nghề, nghệ nhân, quy trình làm gốm hoặc câu chuyện phía sau thiết kế. Khi ấy, sản phẩm không chỉ được bán một lần mà còn trở thành một “điểm chạm” để người dùng tiếp tục tìm hiểu về Bát Tràng.

Một hướng khác được địa phương tính tới là phát triển các sản phẩm đặt hàng riêng cho doanh nghiệp, gia đình, tổ chức. Nghệ nhân và khách hàng có thể cùng tham gia quá trình thiết kế, đưa tên thương hiệu, dấu ấn riêng hoặc câu chuyện của đơn vị vào sản phẩm. Những thiết kế độc quyền như vậy sẽ tạo ra giá trị cao hơn và hạn chế sự trùng lặp trên thị trường. Đây cũng là cách để Bát Tràng khai thác tốt hơn thế mạnh về đội ngũ nghệ nhân, kỹ thuật làm gốm và khả năng sáng tạo đã được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Cùng với phát triển sản phẩm, Bát Tràng đang tính toán kết nối OCOP với du lịch làng nghề. Theo ông Phạm Văn Quang, phát triển kinh tế phải đi cùng bảo tồn và phát huy giá trị làng nghề, khai thác tốt hơn các yếu tố văn hóa, du lịch và nông nghiệp. Du khách có thể tham quan không gian sản xuất gốm, trải nghiệm làm gốm, mua sản phẩm OCOP rồi tiếp tục đến các vùng sản xuất nông nghiệp để trải nghiệm đời sống nông thôn. Theo hướng này, sản phẩm OCOP không chỉ là hàng hóa được bày bán mà trở thành một phần của hành trình khám phá địa phương.

Xa hơn, xã Bát Tràng định hướng hình thành thêm các sản phẩm du lịch gắn với OCOP, kết nối sản xuất, trải nghiệm và tiêu thụ. Địa phương cũng nghiên cứu xây dựng nền tảng số để giới thiệu nghệ nhân, sản phẩm và di sản làng nghề, đồng thời mở thêm không gian quảng bá, kết nối thị trường. Theo Bí thư Đảng ủy xã Bát Tràng, Trần Anh Tuấn địa phương ấp ủ dự định sẽ tổ chức lễ hội gốm quốc tế tại Hà Nội, quy tụ các làng gốm tiêu biểu trong nước và một số làng gốm nổi tiếng trên thế giới. Nếu được triển khai, đây sẽ là không gian để các nghệ nhân trình diễn, giao lưu, trao đổi sáng tạo, trưng bày và giới thiệu những tác phẩm đặc sắc.

Theo Văn phòng Điều phối các Chương trình Mục tiêu quốc gia thành phố Hà Nội, Bát Tràng là một trong những làng nghề nổi tiếng của Thủ đô, có sức lan tỏa trong nước và quốc tế. Địa phương đã phát huy tốt lợi thế, tiềm năng để phát triển sản phẩm OCOP, thời gian tới, thành phố tiếp tục hỗ trợ các chủ thể hoàn thiện sản phẩm, xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường… qua đó khai thác tốt hơn giá trị văn hóa và lợi thế riêng của Bát Tràng.