Trước tuổi 25, ông Đặng Lê Nguyên Vũ là chàng trai xuất thân từ gia đình nông dân nghèo ở Khánh Hòa. Từ khi học lớp 3, ông theo gia đình lên M’Đrăk (Đắk Lắk cũ) sinh sống. Chính vùng đất đỏ bazan đã nuôi dưỡng trong ông khát vọng lập nghiệp từ hạt cà phê. Tuổi thơ nhiều thiếu thốn với những công việc như làm gạch, chăn nuôi, bẻ ngô và quãng đường 15km đến trường mỗi ngày đã rèn giũa ý chí, nghị lực vươn lên.

Năm 1990, ông thi đỗ khoa Y, Trường Đại học Tây Nguyên nhưng đến năm thứ ba quyết định bỏ học để theo đuổi đam mê cà phê với chỉ 100.000 đồng trong túi. Dù vấp phải sự phản đối của gia đình, ông vẫn kiên định với lựa chọn của mình. Cha mẹ bán hai căn nhà, thế chấp tài sản để hỗ trợ con trai, còn bản thân ông đi vay mượn khắp nơi để có vốn khởi nghiệp.

Trong căn nhà gỗ rộng vỏn vẹn 2,8m², Đặng Lê Nguyên Vũ tự rang xay rồi đạp xe giao cà phê cho các quán nhỏ. Dù cái tên "Cà phê Trung Nguyên" từng bị cho là quá táo bạo, ông vẫn giữ vững niềm tin vào tầm nhìn của mình. Năm 1998, Trung Nguyên tạo nên cơn sốt tại TP.HCM và nhanh chóng trở thành một trong những thương hiệu cà phê hàng đầu Việt Nam, sau đó vươn ra thị trường quốc tế. Từ chàng trai nghèo, Đặng Lê Nguyên Vũ trở thành "vua cà phê" Việt Nam.

Thế nhưng, phía sau thành công ấy là ký ức về những ngày lập nghiệp đầy gian khó và sự giúp đỡ của những ân nhân trong lúc cơ hàn. Có lẽ cũng chính những trải nghiệm đó đã hình thành ở ông quan niệm đặc biệt về chữ tín, lòng biết ơn và cách đối xử với những món nợ ân tình.

Tại phiên tòa ly hôn diễn ra ngày 20/2/2019, khi tranh luận về công sức gây dựng Trung Nguyên, ông Đặng Lê Nguyên Vũ đã nhắc lại câu chuyện khởi nghiệp của mình. Theo lời ông, trong những ngày đầu lập nghiệp, có một gia đình đã cho ông vay 200 triệu đồng. Để ghi nhớ ân tình đó, suốt 23 năm, ông đều đặn gửi lại cho họ 25 triệu đồng mỗi tháng như một cách báo đáp, dù khoản vay ban đầu đã được hoàn trả từ lâu.

Ông không tiết lộ danh tính của gia đình này nhằm bảo vệ cuộc sống riêng tư của họ. Nếu tính trong suốt 23 năm, số tiền ông chi để tri ân ân nhân đã lên tới khoảng 6,9 tỷ đồng.

Đối với ông Đặng Lê Nguyên Vũ, nợ không chỉ đơn thuần là một khoản tiền phải thanh toán mà còn là lời cam kết về nhân cách và sự biết ơn. Triết lý ấy được ông chia sẻ qua những lời tâm sự khiến nhiều người suy ngẫm:

"Một người cho tôi vay tiền, tôi nghĩ rằng đó là người ta mang công sức bát gạo của bản thân họ gửi gắm vào tay mình. Tuyệt nhiên không dám nghĩ người ta thừa tiền nên đôi ba đồng chỉ như cái kẹo.

Người ta không đòi bạn cũng chẳng phải vì người ta quên. Đồng tiền đi liền khúc ruột, họ im lặng để chờ xem sự tử tế của bạn có thật như những gì bạn đã hứa hẹn. Tôi nói với quý nhân của mình rằng, tôi nợ họ, nợ trọn đời này. Cái nợ ấy không còn đơn giản là nợ vật chất nữa. Nếu tôi không đủ tiền để trả thì tôi sẽ trả bằng sự trung thành của mình, bằng sự tận tuỵ của mình, thậm chí bằng cả máu và nước mắt. Người cho tôi bát cơm lúc tôi giàu sang chưa chắc đã vì tôi mà cho. Nhưng người sẵn sàng kéo tôi ra khỏi khó khăn tuyệt vọng thì chắc chắn họ đã yêu thương và trân quý tôi thực sự.

Bạn có thể là một người nghèo nhưng đừng làm một người bội tín hay vô ơn. Bạn có thể không đủ tiền để trả nhưng phải biết dùng miệng để giữ lại chút tín nhiệm… Bạn im lặng, bạn có thể được bố thí hoàn toàn số tiền đó. Nhưng bạn sẽ vĩnh viễn mất đi một ân nhân, một người anh em tử tế, một chiếc phao cứu sinh trong những cơn đắm chìm về sau".

Quan niệm của ông Đặng Lê Nguyên Vũ cho thấy, trong kinh doanh cũng như trong cuộc sống, giá trị lớn nhất không chỉ nằm ở tài sản hay lợi nhuận, mà còn ở chữ tín và lòng biết ơn. Với ông, khoản nợ lớn nhất không phải là tiền bạc, mà là món nợ ân tình đối với những người từng sẵn sàng chìa tay giúp mình lúc khó khăn nhất.

Có lẽ cũng bởi vậy, sau khi đã xây dựng được một thương hiệu cà phê nổi tiếng trong và ngoài nước, điều ông luôn nhấn mạnh không phải là khối tài sản hay thành công, mà là giá trị của sự tử tế. Bởi theo triết lý ấy, tiền có thể kiếm lại được nhưng khi đánh mất niềm tin của người từng giúp mình vượt qua nghịch cảnh, con người cũng đánh mất một tài sản vô giá. Nhân cách của một doanh nhân vì thế không chỉ được đo bằng những gì họ tạo dựng được khi thành công, mà còn được thể hiện qua cách họ đối diện và gìn giữ những món nợ ân tình trong suốt cuộc đời.