Việt Nam đang đứng trước cơ hội mở rộng hoạt động xuất khẩu sang những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như phần mềm, game, video và các sản phẩm sáng tạo số. Tuy nhiên, để tiến tới mục tiêu doanh thu xuất khẩu sản phẩm, dịch vụ công nghệ số tối thiểu 55 tỷ USD vào năm 2030, doanh nghiệp Việt cần bước lên những nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị.

Từ gia công phần mềm đến game, video và sản phẩm sáng tạo

Trong nhiều năm, khi nhắc đến xuất khẩu công nghệ số của Việt Nam, phần mềm và dịch vụ công nghệ thông tin thường là những lĩnh vực được nhắc tới đầu tiên. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của kinh tế số, không gian xuất khẩu đang được mở rộng nhanh chóng.

Game, nội dung video, dịch vụ số và các sản phẩm sáng tạo có thể được phát triển tại Việt Nam nhưng phân phối trực tiếp đến khách hàng ở Mỹ, Nhật Bản, châu Âu hay nhiều thị trường khác mà không cần doanh nghiệp phải hiện diện vật lý tại đó.

Sự chuyển dịch này đang diễn ra khá rõ. Trong 9 tháng đầu năm 2026, doanh thu và kim ngạch xuất khẩu của ngành công nghiệp công nghệ số tăng trên 30% so với cùng kỳ, với doanh thu toàn ngành ước vượt 5,38 triệu tỷ đồng.

Riêng xuất khẩu phần mềm và dịch vụ công nghệ thông tin hiện đạt khoảng 15 tỷ USD. Nhật Bản là một trong những thị trường quan trọng, bên cạnh Mỹ, khu vực châu Á - Thái Bình Dương, Hàn Quốc, Đài Loan, ASEAN và Trung Đông.

Một lĩnh vực khác đang tạo dấu ấn là game. Doanh thu ngành game Việt Nam năm 2025 được ước tính khoảng 1,66 tỷ USD. Đáng chú ý, khoảng 95% lượt tải và phần lớn doanh thu của các sản phẩm game Việt đến từ thị trường nước ngoài.

Điều này cho thấy sản phẩm số Việt Nam hoàn toàn có khả năng tiếp cận người dùng toàn cầu ngay từ khi ra mắt. Nhiều studio trong nước đã phát hành số lượng lớn trò chơi và thu hút hàng tỷ lượt tải trên các nền tảng quốc tế.

Không chỉ game, hệ sinh thái sáng tạo nội dung cũng đang mở rộng nhanh. Việt Nam hiện có hơn 180.000 kênh YouTube sở hữu trên 10.000 người đăng ký. Hơn một nửa thời lượng xem các video được sản xuất tại Việt Nam đến từ khán giả nước ngoài.

AI mở thêm cánh cửa cho doanh nghiệp Việt

Một trong những yếu tố có thể tạo bước ngoặt cho ngành nội dung số là trí tuệ nhân tạo (AI).

Nếu trước đây doanh nghiệp phải bỏ nhiều nguồn lực cho lập trình, dịch thuật, sản xuất nội dung hay bản địa hóa sản phẩm, AI đang giúp giảm đáng kể thời gian và chi phí ở nhiều công đoạn.

Theo ông Nguyễn Thế Phương, Phó tổng giám đốc FPT, AI có thể làm giảm chi phí phát triển phần mềm, từ đó thúc đẩy nhu cầu xây dựng các ứng dụng mới cũng như hiện đại hóa những hệ thống công nghệ cũ.

Tuy nhiên, sự phát triển của AI cũng đồng nghĩa với việc một số công việc công nghệ có tính lặp lại sẽ chịu áp lực lớn hơn. Những hoạt động như lập trình cơ bản, kiểm thử thủ công hay bảo trì hệ thống đơn giản có thể dần được tự động hóa.

Ngược lại, nhu cầu về tư vấn và triển khai AI, AI Agent, hiện đại hóa hệ thống, an ninh mạng và quản trị AI được dự báo gia tăng.

Điều này đặt ra yêu cầu mới đối với nhân lực công nghệ Việt Nam. Lợi thế không còn chỉ nằm ở số lượng kỹ sư mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng hiểu thị trường, giao tiếp quốc tế và tạo ra những sản phẩm có giá trị cao.

Với các nhà sáng tạo nội dung, AI cũng giúp việc dịch thuật, lồng tiếng và bản địa hóa sản phẩm trở nên dễ dàng hơn. Nhưng khi công nghệ khiến ngày càng nhiều người có thể tiếp cận khán giả toàn cầu, yếu tố quyết định lại nằm ở câu chuyện, bản sắc, chất lượng nội dung và khả năng xây dựng cộng đồng.

Thách thức lớn nhất: Giá trị tạo ra nhưng chưa chắc ở lại Việt Nam

Cơ hội xuất khẩu rộng mở nhưng ngành nội dung số Việt Nam cũng đối mặt với một vấn đề đáng chú ý: doanh thu xuất khẩu tăng không đồng nghĩa toàn bộ giá trị của sản phẩm được giữ lại trong nước.

Một sản phẩm game có thể được phát triển bởi đội ngũ Việt Nam nhưng thương hiệu, quyền sở hữu trí tuệ, dữ liệu người dùng hoặc hệ thống phân phối lại thuộc về đối tác nước ngoài.

Tương tự, một doanh nghiệp có thể sở hữu hàng nghìn kỹ sư nhưng chỉ đảm nhận một công đoạn trong chuỗi giá trị của khách hàng quốc tế. Khi đó, Việt Nam vẫn xuất khẩu dịch vụ nhưng phần giá trị lớn hơn lại nằm ở khâu thiết kế sản phẩm, sở hữu công nghệ và thương hiệu.

Đây cũng là lý do mục tiêu 55 tỷ USD không nên chỉ được nhìn dưới góc độ tăng số lượng hợp đồng gia công.

Muốn đi xa hơn, doanh nghiệp cần tăng tỷ trọng sản phẩm do chính mình sở hữu, đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, xây dựng tài sản trí tuệ và phát triển thương hiệu trên thị trường quốc tế.

Bên cạnh đó, các yêu cầu về bảo mật dữ liệu, quyền riêng tư, bản quyền, an toàn thông tin và tiêu chuẩn quốc tế cũng ngày càng khắt khe. Với nội dung số, doanh nghiệp còn phải giải quyết những vấn đề mới liên quan đến nội dung do AI tạo ra, chống gian lận và minh bạch quảng cáo.

Mục tiêu 55 tỷ USD và bài toán xây thương hiệu Việt

Theo định hướng của Chính phủ, Đề án hỗ trợ, phát triển doanh nghiệp công nghệ số vươn ra toàn cầu đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đặt mục tiêu hình thành 5.000 doanh nghiệp có doanh thu từ thị trường quốc tế, đồng thời xây dựng những doanh nghiệp công nghệ số chủ lực có khả năng dẫn dắt các doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng vươn ra thế giới.

Để đạt mục tiêu này, doanh nghiệp không thể tự mình giải quyết tất cả những rào cản khi bước ra thị trường quốc tế.

Các chính sách hỗ trợ cần tập trung vào những lĩnh vực mà doanh nghiệp nhỏ và vừa thường thiếu nguồn lực như nghiên cứu thị trường, tư vấn pháp lý quốc tế, bảo hộ sở hữu trí tuệ, chứng nhận tiêu chuẩn, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu, marketing và xây dựng hệ thống phân phối.

Đối với game và nội dung số, việc xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ cũng có thể tạo thêm động lực cho doanh nghiệp. Các chương trình xúc tiến sản phẩm Việt ra nước ngoài, kết nối studio với nền tảng phân phối quốc tế hay hỗ trợ tham gia các sự kiện công nghệ và game lớn trên thế giới có thể giúp sản phẩm trong nước tiếp cận trực tiếp khách hàng toàn cầu.

Đặc biệt, việc kết hợp công nghệ với văn hóa Việt Nam có thể tạo ra lợi thế khác biệt. Game, phim, video hay các sản phẩm số mang câu chuyện, lịch sử và bản sắc Việt nếu được xây dựng phù hợp với thị hiếu quốc tế có thể vừa tạo doanh thu, vừa trở thành một kênh quảng bá văn hóa.

Mục tiêu 55 tỷ USD vì thế không chỉ là bài toán về kim ngạch xuất khẩu. Quan trọng hơn, đây là quá trình thay đổi vị trí của doanh nghiệp Việt trong chuỗi giá trị toàn cầu: từ nhận đơn hàng sang tự tạo sản phẩm, từ bán nhân lực sang bán công nghệ và giá trị, từ làm thuê cho thị trường quốc tế sang sở hữu những thương hiệu có khả năng cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

Nếu tận dụng được lợi thế về nhân lực, khả năng sáng tạo cùng sự hỗ trợ của AI và hạ tầng số, nội dung số có thể trở thành một trong những lĩnh vực giúp Việt Nam xuất khẩu không chỉ sản phẩm mà cả tri thức, công nghệ và văn hóa ra thế giới.