Đạo Quang Đế (1782–1850), tên thật là Miên Ninh, là vị hoàng đế thứ 8 của triều đại nhà Thanh. Năm 1820, ông lên ngôi, đổi tên thành Mân Ninh, lấy niên hiệu Đạo Quang và còn được biết đến với tôn hiệu Thanh Tuyên Tông.

Trong lịch sử Thanh triều, ông được nhắc đến như một vị vua nổi tiếng tiết kiệm, thậm chí nhiều người cho rằng sự tiết kiệm của ông đã vượt quá giới hạn, trở thành keo kiệt, bủn xỉn.

Ban hành luật tiết kiệm để cứu quốc khố

Thời kỳ Đạo Quang trị vì, chi phí quân sự ngày càng gia tăng khiến quốc khố nhanh chóng cạn kiệt. Trong khi đó, nhà Thanh lại áp dụng chính sách “trọng nông ức thương”, đồng thời bế quan tỏa cảng, khiến nguồn thu của triều đình khó mở rộng.

Trước tình hình này, Đạo Quang cho rằng thực hành tiết kiệm là cách tốt nhất để cứu vãn tài chính quốc gia. Ngay sau khi lên ngôi, ông ban hành một đạo luật tiết kiệm gồm ba điều.

Điều thứ nhất yêu cầu “trọng nghĩa khinh lợi”, không tích lũy tư tài, đặt lợi ích quốc gia và bách tính lên trước.

Điều thứ hai đình chỉ việc các địa phương tiến cống đặc sản như hoa quả, rau dưa, trà hay dược liệu. Theo quan điểm của hoàng đế, đây đều là sản vật do dân chúng làm ra, việc tiến cống và vận chuyển đường xa chỉ làm tăng thêm gánh nặng cho người dân.

Điều thứ ba là cấm xây dựng thêm cung điện, lầu các. Bất kỳ ai đề xuất xây dựng mới đều có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Không dừng lại ở đó, Đạo Quang còn trực tiếp cắt giảm chi tiêu của hoàng cung từ 400.000 lượng bạc mỗi năm xuống còn 200.000 lượng.

Quần áo vá chằng chịt, trứng gà cũng không dám ăn

Lối sống tiết kiệm của Đạo Quang thể hiện rõ trong sinh hoạt hàng ngày. Ông thường mặc quần áo cũ rách, vá đi vá lại nhiều lần. Thấy hoàng đế như vậy, các quan trong triều cũng không dám ăn mặc tươm tất, thậm chí còn cố ý vá thêm quần áo cho giống với vua. Tuy nhiên, khi trở về phủ riêng, nhiều người lại mặc gấm vóc và sống xa hoa.

Trong triều khi đó có đại học sĩ Tào Chấn Dung, người nổi tiếng bủn xỉn và được cho là rất hợp tính với hoàng đế.

Một lần nhìn thấy hai miếng vá lớn trên quần của Tào Chấn Dung, Đạo Quang hỏi chi phí vá. Khi nghe nói chỉ tốn ba đồng, ông vô cùng kinh ngạc vì phủ nội vụ trước đó tính tiền vá quần áo của mình lên tới “những năm lạng bạc”.

Sau chuyện này, hoàng đế ra lệnh cho từ hoàng hậu đến các cung nhân đều phải học may vá, để khi áo của ông bị rách có thể tự sửa.

Theo ghi chép trong Mãn Thanh ngoại sử, mỗi tháng được chia thành thượng hoán, trung hoán và hạ hoán. Đạo Quang chỉ thay một bộ quần áo sau mỗi “hoán”.

Không chỉ quần áo, chi tiêu trong cung cũng bị siết chặt. Hoàng đế từng yêu cầu cung nữ và thái giám ra ngoài kiếm tiền tự nuôi sống bản thân, khiến tam cung lục viện trở nên vắng vẻ. Bản thân ông cũng hạn chế vui chơi, phần lớn thời gian chỉ quanh quẩn trong cung.

Ngay cả bữa ăn của hoàng đế cũng bị cắt giảm. Mỗi khi nhà bếp chuẩn bị món ăn, ông thường nhờ Tào Chấn Dung hỏi giá bên ngoài rồi phàn nàn rằng chi phí trong cung quá đắt.

Thậm chí, một quả trứng gà trong cung có giá tới 5 lạng bạc, khiến Đạo Quang nhiều lần phải kiềm chế dù rất muốn ăn.

Có lần, khi nghe Tào Chấn Dung nói mỗi sáng ăn bốn quả trứng chần, hoàng đế vô cùng ngạc nhiên vì nghĩ rằng mỗi ngày ông phải chi tới 20 lạng bạc cho trứng. Tào Chấn Dung sau đó giải thích trứng do gà nhà đẻ nên không cần mua.

Nghe vậy, Đạo Quang từng định cho người mua gà mái về nuôi để lấy trứng. Tuy nhiên khi biết giá mỗi con gà là 24 lạng bạc, ông lại quyết định từ bỏ ý định.

Tiết kiệm đến mức cực đoan

Đạo Quang còn ban hành nhiều quy định khắt khe trong cung. Ngoài Thái hậu, hoàng đế và hoàng hậu, những người khác trong hoàng thất chỉ được ăn thịt vào dịp lễ tết. Các phi tần thông thường không được dùng mỹ phẩm và cũng không được mặc y phục gấm vóc.

Để tiết kiệm dầu thắp đèn, hoàng đế và hoàng hậu thường lên giường ngủ ngay sau bữa tối.

Hàng loạt nghi lễ trong cung cũng bị hủy bỏ, bao gồm tiệc sinh thần của hoàng đế, hoàng hậu và các dịp lễ lớn như Giao thừa, Tết Nguyên đán, Tết Nguyên Tiêu hay Đông chí.

Việc cưới của các hoàng tử cũng được tổ chức giản lược. Nhà gái không được chuẩn bị của hồi môn xa hoa, nếu vi phạm có thể bị xử phạt. Những lễ vật con dâu phải dâng lên cha mẹ chồng cũng được miễn.

Hệ quả từ chính sách hà khắc

Năm 1828, trong lễ “hiến phu” tại Ngọ Môn, Đạo Quang mở tiệc chiêu đãi các tướng sĩ có công dẹp giặc tại Thanh Y Viên (sau này là Di Hòa Viên). Tuy nhiên, trong bữa tiệc, các tướng chỉ được phục vụ một ít rau dưa, nhanh chóng hết sạch nhưng cũng không dám rời đi trước khi tiệc kết thúc.

Tính tiết kiệm của hoàng đế còn ảnh hưởng tới các quyết định quân sự. Khi lập kế hoạch phòng thủ Tân Cương, các tướng đề xuất bố trí 18.000 quân trấn thủ, nhưng Đạo Quang chỉ đồng ý cho 6.000 người.

Sau đó, khi các tướng đề nghị chỉ phòng thủ phía Đông, hoàng đế lại tức giận, cho rằng họ có ý đồ riêng và bỏ bê Tân Cương.

Trong bối cảnh Chiến tranh Nha phiến nổ ra, từng có quan viên đề nghị tăng kinh phí xây dựng hệ thống phòng thủ trên biển. Tuy nhiên, vừa nghe đến khoản chi lớn, Đạo Quang lập tức từ chối.

Do tuyến phòng thủ hải quân không được tu bổ, Anh quốc đã tận dụng cơ hội tấn công. Quân Anh tiến sâu vào lãnh thổ Thanh triều, thậm chí đánh tới Nam Kinh.

Cuối cùng, triều đình nhà Thanh buộc phải ký Hiệp ước Nam Kinh và bồi thường cho Anh quốc 2.100 vạn.