Thị trường chứng khoán Việt Nam đang trải qua giai đoạn chịu tác động đồng thời từ nhiều yếu tố trong và ngoài nước. Theo các chuyên gia, diễn biến của thị trường không chỉ phản ánh những thay đổi trong nền kinh tế nội địa mà còn chịu ảnh hưởng đáng kể từ môi trường tài chính quốc tế.

Mặt bằng lãi suất trong nước đã tăng so với đầu năm, trong khi căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông làm gia tăng lo ngại về giá dầu và áp lực lạm phát. Cùng với đó, dòng vốn toàn cầu đang có xu hướng dịch chuyển về các thị trường phát triển nhằm đón đầu cơ hội từ trí tuệ nhân tạo (AI) và ngành công nghiệp bán dẫn, tạo thêm áp lực lên các thị trường mới nổi, trong đó có Việt Nam.

Một trong những điểm đáng chú ý là xu hướng bán ròng kéo dài của nhà đầu tư nước ngoài. Riêng trong quý II/2026, khối ngoại đã bán ròng khoảng 48.300 tỷ đồng, nối tiếp đà rút vốn bắt đầu từ năm 2023. Lũy kế sáu tháng đầu năm, giá trị bán ròng lên tới khoảng 80.300 tỷ đồng, tương đương 66,4% mức kỷ lục gần 121.000 tỷ đồng của cả năm 2025. Sang tháng 7, hoạt động bán ròng vẫn tiếp diễn với quy mô hàng nghìn tỷ đồng.

Theo giới phân tích, nguyên nhân chủ yếu đến từ quá trình tái cơ cấu danh mục đầu tư trên phạm vi toàn cầu thay vì phản ánh sự suy giảm của nền tảng kinh tế Việt Nam. Các nhóm cổ phiếu ngân hàng, bất động sản và công nghệ là những lĩnh vực chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất.

Trái ngược với diễn biến của dòng vốn ngoại, kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp niêm yết vẫn duy trì xu hướng tích cực. Dữ liệu từ VinaCapital cho thấy lợi nhuận của các doanh nghiệp trên HOSE trong quý I/2026 tăng khoảng 37% so với cùng kỳ năm trước. Nhiều tổ chức phân tích cũng dự báo lợi nhuận quý II sẽ tiếp tục tăng từ 15-20%, phản ánh sức khỏe tài chính của doanh nghiệp vẫn được cải thiện.

Theo ông Đinh Đức Minh, Giám đốc Đầu tư cấp cao VinaCapital, sự chênh lệch giữa diễn biến giá cổ phiếu và kết quả kinh doanh khó có thể kéo dài. Trong dài hạn, giá cổ phiếu sẽ quay về phản ánh đúng giá trị nội tại khi những yếu tố bất lợi ngắn hạn dần được hấp thụ.

Ở góc nhìn khác, ông Nguyễn Trọng Đình Tâm, Giám đốc Khu vực cao cấp Công ty cổ phần Chứng khoán HD (HDS), cho rằng mặt bằng lãi suất hiện nay vẫn là rào cản khiến dòng tiền chưa thể quay trở lại mạnh mẽ. Thanh khoản giảm phản ánh tâm lý thận trọng của cả bên mua và bên bán.

Theo ông Tâm, trong bối cảnh dòng tiền ngày càng chọn lọc, lợi thế sẽ thuộc về những doanh nghiệp có nền tảng tăng trưởng bền vững, lợi nhuận đến từ hoạt động kinh doanh cốt lõi, kiểm soát tốt chi phí vốn, duy trì dòng tiền ổn định và còn nhiều dư địa mở rộng thị phần. Dù đối mặt với những khó khăn ngắn hạn, nhiều tổ chức phân tích vẫn giữ quan điểm tích cực về triển vọng trung và dài hạn của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Theo Công ty cổ phần Chứng khoán SSI, năm 2026 được xem là cột mốc quan trọng cho chu kỳ tăng trưởng mới khi hàng loạt chương trình cải cách đang được thúc đẩy mạnh mẽ, từ phát triển hạ tầng, cải cách thủ tục hành chính, hoàn thiện thị trường vốn đến đẩy nhanh cổ phần hóa và thoái vốn doanh nghiệp nhà nước.

Đặc biệt, tiến trình nâng hạng thị trường được kỳ vọng sẽ trở thành bước ngoặt lớn. Theo kế hoạch, FTSE Russell dự kiến nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp từ ngày 21/9/2026. SSI ước tính việc nâng hạng có thể thu hút khoảng 1,4 tỷ USD từ các quỹ đầu tư thụ động trong giai đoạn 2026-2027.

Ông Hoàng Việt Anh, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Chứng khoán LPBank (LPBS), nhận định thị trường đang đứng trước cơ hội bước sang giai đoạn phát triển mới nhờ sự cộng hưởng giữa việc nâng hạng, dòng vốn đầu tư và các thương vụ IPO quy mô lớn. Những yếu tố này không chỉ mở rộng quy mô thị trường mà còn nâng cao chất lượng hàng hóa và sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư trong nước cũng như quốc tế.

Theo lãnh đạo LPBS, làn sóng IPO cùng tiến trình nâng hạng sẽ góp phần giải quyết tình trạng thiếu doanh nghiệp chất lượng trên sàn, đồng thời tạo điều kiện thu hút thêm dòng vốn mới. Bên cạnh đó, sự gia tăng của tầng lớp trung lưu và xu hướng dịch chuyển dòng tiền từ kênh tiết kiệm sang đầu tư cũng sẽ mở rộng dư địa phát triển cho thị trường vốn.

Các chuyên gia cho rằng ý nghĩa của việc nâng hạng không chỉ nằm ở khả năng thu hút vốn ngoại mà còn thúc đẩy nâng cao tính minh bạch, cải thiện thanh khoản, nâng chất lượng doanh nghiệp niêm yết và tăng khả năng tiếp cận của nhà đầu tư quốc tế.

Những cải cách gần đây như cơ chế không yêu cầu ký quỹ trước giao dịch và mô hình tiếp cận thông qua các nhà môi giới toàn cầu được đánh giá là bước tiến quan trọng trong việc tháo gỡ các rào cản kỹ thuật, đáp ứng tiêu chuẩn của các tổ chức xếp hạng quốc tế.

Ở góc độ quản lý, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Vũ Thị Chân Phương khẳng định cơ quan quản lý sẽ tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, hiện đại hóa hạ tầng công nghệ và đẩy nhanh tiến trình nâng hạng thị trường. Đồng thời, ngành chứng khoán sẽ tăng cường thanh tra, giám sát, tái cấu trúc hệ thống công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ, mở rộng cơ sở nhà đầu tư cũng như tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính nhằm xây dựng thị trường chứng khoán minh bạch, hiệu quả và phát triển bền vững.