Chỉ vài giờ trước khi Meta công bố báo cáo tài chính quý 6, CEO Mark Zuckerberg đã gửi đi 1 thông điệp đến những ai đang lo lắng về nguy cơ mất việc do trí tuệ nhân tạo (AI). Chia sẻ trên Wall Street Journal, người đứng đầu Meta khẳng định công nghệ này thực chất đang thúc đẩy tuyển dụng. Theo ông, toàn bộ các hoạt động xung quanh AI đã tạo ra rất nhiều việc làm bởi nền kinh tế cần xây dựng một hệ thống hạ tầng khổng lồ. Zuckerberg nhấn mạnh những mối ngại về việc AI gây ra làn sóng mất việc làm hàng loạt đã không diễn ra theo cách mà mọi người từng lo sợ. 

Tuyên bố này ngay lập tức vấp phải nhiều tranh cãi, bởi chính tập đoàn của ông vừa trải qua một năm hành động hoàn toàn trái ngược.

Tháng 5 vừa qua, Meta đã sa thải 8.000 nhân viên, tương đương khoảng 10% lực lượng lao động, như một phần của chiến lược tái cấu trúc ưu tiên AI. Đồng thời, công ty điều chuyển 7.000 nhân sự khác sang các dự án AI và dự kiến chi từ 130 tỷ đến 145 tỷ USD cho hạ tầng AI trong năm 2026, gần gấp đôi ngân sách năm ngoái. Zuckerberg không sai khi nói AI đang tạo ra việc làm, chỉ có điều đó không phải là những vị trí mà công ty ông vừa cắt giảm.

Lập luận của Mark Zuckerberg dựa trên quá trình xây dựng hạ tầng vật lý. Meta hiện vận hành hoặc đang xây dựng 32 trung tâm dữ liệu trên toàn cầu. Tập đoàn đặt kế hoạch tăng gấp đôi năng lực tính toán lên mức 7 gigawatt trong năm nay, sau đó tiếp tục nâng lên gấp đôi, đạt 14 gigawatt vào năm 2027. Các công trình quy mô như vậy đòi hỏi lực lượng công nhân xây dựng, thợ điện, kỹ sư làm mát và hệ thống hạ tầng năng lượng khổng lồ. Đây là những công việc xuất hiện thuần túy nhờ cơn khát năng lượng tính toán của AI.

Nhìn rộng ra toàn ngành công nghệ, con số này còn lớn hơn nhiều. Tổng chi tiêu cho AI của các tập đoàn Big Tech dự kiến sẽ vượt mốc 700 tỷ USD vào năm 2026. Trong đó, Alphabet dự kiến ngân sách lên tới 205 tỷ USD, còn Microsoft cũng lên kế hoạch chi khoảng 175 tỷ USD.

Trái ngược với viễn cảnh bùng nổ việc làm mà Zuckerberg mô tả, bầu không khí tại đại bản doanh Menlo Park lại vô cùng ảm đạm. Đợt sa thải ngày 20/5 bắt đầu bằng những email gửi lúc 4h sáng tại Singapore, rồi nhanh chóng lan sang Anh và Mỹ. Trong số những người bị sa thải, có nhiều nhân viên chỉ mới gia nhập công ty chưa đầy một tháng.

Nhân viên Meta chia tay các đồng nghiệp ra đi bằng biểu tượng xà lách (salad emoji), một ký hiệu nội bộ thay cho lời chào "salute". Văn phòng rơi vào tình trạng trống rỗng sau khi bộ phận nhân sự yêu cầu tất cả làm việc tại nhà.

Sự bức xúc trong nội bộ thực chất đã bùng nổ từ trước đợt cắt giảm. Hơn 1.000 nhân viên đã ký vào đơn kiến nghị phản đối một chương trình tự động ghi lại thao tác phím, di chuyển chuột và hoạt động màn hình để huấn luyện các mô hình AI của Meta, vốn được cài đặt mặc định và không cho phép tùy chọn từ chối trên máy tính công ty. Trong khi đó, những nhân sự được điều chuyển sang đội ngũ Applied AI and Engineering mới nhận được thông báo bằng văn bản rằng họ không có quyền lựa chọn từ chối.

Cùng lúc đó, các nhà đầu tư trên Phố Wall cũng đặt ra câu hỏi riêng về hiệu quả của các khoản đầu tư khổng lồ này. Dòng tiền tự do trong quý 2 của Meta đã lao dốc 91%, xuống còn 784 triệu USD, mức thấp nhất kể từ cuối năm 2022. Cổ phiếu của tập đoàn lập tức giảm 10% trong phiên giao dịch ngoài giờ, mặc dù doanh thu vẫn tăng trưởng 28%, đạt 60,8 tỷ USD.

Thuyết phục các nhà phân tích, Zuckerberg cho rằng bản thân năng lực tính toán đang trở thành một sản phẩm kinh doanh. Meta đã nhận được nhiều đề nghị cho thuê công suất tính toán với mức giá chênh lệch đáng kể so với chi phí bỏ ra, đồng thời được cho là đang đàm phán ban đầu với Anthropic. Dù vậy, người đứng đầu Meta phản đối ý tưởng bán lại toàn bộ công suất để lấy lợi nhuận ngắn hạn. Ông cho rằng đó là hành động ngớ ngẩn khi Meta đang rất cần hạ tầng này để huấn luyện các mô hình và phát triển các đại lý AI cá nhân mà ông đặt cược. Zuckerberg nhấn mạnh niềm tin cá nhân rằng những ai đầu tư vào lĩnh vực này sẽ nhận được phần thưởng tương xứng.

Cả hai thực tế mà Zuckerberg đề cập đều có thể đúng cùng một lúc. AI rõ ràng đang tạo ra công việc mới, từ những đợt đổ bê tông tại công trường ở Louisiana đến các trạm biến áp gigawatt. Thế nhưng, phép tính màu hồng của ông đã bỏ qua một câu hỏi quan trọng: Ai là người chịu chi phí cho cuộc chuyển giao này? Đó chính là 8.000 người đã mất việc để lấy ngân sách phục vụ cuộc đua hạ tầng, những người nhận được email sa thải khi trời còn chưa sáng. Sự lo ngại có thể chưa diễn ra theo cách mọi người từng sợ, nhưng đối với một số người, thực tế còn tồi tệ hơn thế.