Nằm trên núi Yên Lãng (thuộc phường Mạo Khê, tỉnh Quảng Ninh), Khu di tích Miếu Mỏ được xem là nơi ghi dấu sự ra đời của ngành khai thác than Việt Nam. Đây cũng là địa điểm phát hiện và khai thác than đá đầu tiên của nước ta, gắn liền với những dấu mốc lịch sử quan trọng của ngành Than.

Theo các tư liệu lịch sử và truyền thuyết dân gian, người dân địa phương trong một lần đi rừng đã phát hiện những hòn đá màu đen nằm rải rác trên sườn núi. Khi dùng chúng để kê bếp nấu ăn, những hòn đá bất ngờ bắt lửa, tỏa nhiệt lớn. Phát hiện này nhanh chóng được báo lên quan lại địa phương và triều đình nhà Nguyễn.

Nhận thấy giá trị của nguồn tài nguyên mới, triều đình đã cho khảo sát và tổ chức khai thác. Tháng 12/1839, Tổng đốc Hải Yên Tôn Thất Bật dâng sớ xin triều đình cho thuê dân khai thác than tại vùng núi Yên Lãng (khi đó gọi là Yên Lĩnh hoặc An Lãnh). 

Ngày 10/1/1840, vua Minh Mạng chính thức ban chỉ dụ cho phép khai thác than tại khu vực này. Đây được xem là mốc son đánh dấu sự hình thành ngành công nghiệp khai thác than ở Việt Nam.

Các tài liệu lịch sử cho thấy, trước khi người Pháp xuất hiện tại vùng mỏ Quảng Ninh, người Việt đã phát hiện và tổ chức khai thác than đá ở Đông Triều. Từ đó, lực lượng thợ mỏ đầu tiên của địa phương cũng dần hình thành, đặt nền móng cho sự phát triển của ngành Than sau này.

Không chỉ gắn với hoạt động khai thác than, khu vực Yên Lãng còn lưu giữ dấu tích của một khu đúc tiền cổ và đền thờ Bà Chúa Kẽm. Sự hiện diện của các di tích này cho thấy việc phát hiện than đá đã góp phần thúc đẩy nhiều hoạt động sản xuất, thủ công nghiệp tại địa phương trong quá khứ.

Miếu Mỏ được người dân và thợ mỏ dựng lên từ nhiều thế hệ trước như một địa điểm tâm linh để tưởng nhớ những người có công khai phá vùng mỏ, đồng thời thờ cúng những người thợ mỏ xấu số không có người thân hương khói. 

Trải qua thời gian và chiến tranh, ngôi miếu nhiều lần xuống cấp. Đến năm 2000, các bậc cao niên cùng những thợ mỏ nghỉ hưu tại Yên Thọ đã chung tay xây dựng lại công trình trên nền cũ.

Nhằm bảo tồn giá trị lịch sử của địa danh này, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) đã phối hợp với các cơ quan chuyên môn triển khai nhiều dự án trùng tu, tôn tạo. Đặc biệt, bức chỉ dụ của vua Minh Mạng ngày 10/1/1840 đã được tìm lại và phục dựng. Từ đó, ngành Than lấy ngày 10/1 hằng năm làm ngày truyền thống lịch sử của ngành.

Năm 2008, UBND tỉnh Quảng Ninh công nhận "Địa điểm khai thác than đầu tiên của Việt Nam" tại núi Yên Lãng là Di tích lịch sử cấp tỉnh. Một năm sau, dự án bảo tồn và tu bổ khu di tích được triển khai.

Hiện nay, Khu di tích Miếu Mỏ có quy mô khoảng 40ha, cùng khu đền Bà Chúa Kẽm rộng 3,5ha. Nhiều hạng mục như đền chính, cổng tam quan, nghi môn, nhà bia, đài chỉ dụ của vua Minh Mạng... đã được xây dựng và hoàn thiện. Năm 2019, công trình Nhà bia tưởng niệm những người thợ mỏ hy sinh vì sự nghiệp sản xuất than cũng được khánh thành tại đây.

Ngày nay, Miếu Mỏ không chỉ là địa chỉ văn hóa - lịch sử quan trọng của Quảng Ninh mà còn được xem là "Tổ nghề" của ngành Than Việt Nam. 

Vào các dịp lễ lớn, ngày truyền thống ngành Than hay các sự kiện quan trọng, cán bộ, công nhân ngành Than cùng đông đảo du khách thường về đây dâng hương, tri ân những thế hệ đi trước và tìm hiểu về lịch sử hình thành của ngành công nghiệp khai khoáng quan trọng bậc nhất đất nước.