Tháng 2/2023, Ủy ban Nobel công bố danh sách 100 ứng viên từng được đề cử giải Nobel Văn học năm 1972, phù hợp với quy định bảo mật thông tin đề cử trong vòng 50 năm của tổ chức này. Đáng chú ý, trong danh sách xuất hiện một đại diện đến từ Việt Nam.

Theo chú thích của Viện Hàn lâm Thụy Điển, đây là một nhà thơ, Chủ tịch Hội Văn bút Việt Nam, lần đầu được đề cử, với người giới thiệu mang tên Thang Lang. Nhân vật được nhắc tới chính là nhà thơ Vũ Hoàng Chương.

Liên quan đến thông tin về người đề cử, tài liệu của Viện Hàn lâm Thụy Điển ghi nhận tên Thang Lang. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng đây có thể là sai lệch trong cách ghi chép. Nhân vật được cho là phù hợp hơn là linh mục Thanh Lãng (1924-1978), Tiến sĩ văn chương tại Thụy Sĩ, từng giảng dạy đại học tại Sài Gòn và có nhiều công trình nghiên cứu văn học.

Vũ Hoàng Chương sinh năm 1915 tại tỉnh Nam Định cũ, mất năm 1976 tại TP. HCM. Ông may mắn được sinh ra trong một gia đình khoa bảng giàu có. Cha ông giữ chức tri huyện nhỏ, sành sỏi văn học. Mẹ ông cũng có tài năng nghệ thuật, hay chữ và biết chơi đàn. Có lẽ vì phông nền này mà ông đã được tiếp xúc với Hán văn từ sớm.

Ông từng theo học tại trường Albert Sarraut danh tiếng ở Hà Nội và đỗ tú tài năm 1937. Sau đó, ông theo học ngành luật nhưng chỉ một năm thì chuyển sang làm việc trong ngành đường sắt. Năm 1941, ông tiếp tục theo đuổi chương trình cử nhân Toán tại Hà Nội, trước khi rẽ hướng sang giảng dạy.

Từ thập niên 1940, Vũ Hoàng Chương bắt đầu sáng tác thơ và kịch. Giai đoạn từ năm 1946 đến năm 1975, ông gắn bó với nghề dạy học, giảng dạy các môn toán và văn tại Nam Định và Hà Nội. Năm 1954, ông chuyển vào TP. HCM sinh sống, tiếp tục sự nghiệp sáng tác và giáo dục. Ông được xem là một trong những gương mặt tiêu biểu của phong trào Thơ Mới (1932-1945).

Sự nghiệp sáng tác của Vũ Hoàng Chương khá đồ sộ với khoảng 15 tập thơ cùng nhiều vở kịch thơ như Trương Chi, Vân muội, Hồng diệp. Trong đó, tập Thơ say xuất bản năm 1940, gồm 32 bài, được xem là tác phẩm tiêu biểu nhất của ông. Sinh thời, ông cũng từng đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Hội Văn bút miền Nam Việt Nam.

Đánh giá về tài năng của Vũ Hoàng Chương, nhà phê bình Đỗ Lai Thúy từng nhận định ông là một thi sĩ tài hoa, chuyên nghiệp và được gọi là "Thi bá Việt Nam". Bên cạnh đó, trong công trình Thi nhân Việt Nam, Hoài Thanh và Hoài Chân viết: "Bấy nhiêu say sưa đều nuôi bằng một say sưa to hơn mọi say sưa khác: Say thơ.... cái say sưa của Vũ Hoàng Chương là một thứ say sưa có chừng mực, say sưa mà không hẳn là trụy lạc, mặc dầu từ say sưa đến trụy lạc đường chẳng dài chi. Nhưng trụy lạc hay say sưa đều mang theo một niềm ngao ngán. Niềm ngao ngán ấy ta vốn đã gặp trong thơ xưa. Duy ở đây có cái vị chua chát, hằn học, và bi đát riêng..."

Nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên khi đọc tùy bút Ta đã làm chi đời ta của Vũ Hoàng Chương, tác phẩm phản ánh đời sống văn nghệ từ đầu thập niên 1940 đến giữa thập niên 1950, đã nhận xét: "Đọc ông ta thấy tình văn nhân thật tri âm tri kỷ mà cũng nhiều cung bậc, sắc thái hỉ nộ ái ố. Cuốn sách như cuốn phim giữ lại cho văn học sử nước nhà một thời đoạn văn nghệ không còn có lại, mãi mãi gắn liền với một thời ly tao của đất nước".

Trong lịch sử văn học Việt Nam, ngoài Vũ Hoàng Chương, từng có một trường hợp khác được đề cử giải Nobel Văn học là Hồ Hữu Tường (1910-1980). Tuy nhiên, Hồ Hữu Tường hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực văn xuôi và báo chí, do đó Vũ Hoàng Chương được xem là nhà thơ duy nhất của Việt Nam cho đến nay có tên trong danh sách đề cử giải thưởng này.

Tổng hợp

Ảnh: Tư liệu